رسانه تخصصی گردشگری و فرهنگی خوزستان

آغاز فصل تازه همکاری گردشگری میان دزفول و یزد

در نشست مشترک کمیسیون گردشگری شورای اسلامی شهر دزفول با حضور رئیس کمیسیون میراث‌فرهنگی، گردشگری و روابط بین‌الملل شورای اسلامی شهر یزد، بر گسترش تعاملات بین‌شهری و تبادل تجربیات در حوزه مدیریت بافت‌های تاریخی و توسعه گردشگری تأکید شد.

به‌گزارش خبرنگار میراث‌آریا، رئیس کمیسیون گردشگری شورای اسلامی شهر دزفول روز یکشنبه ۲۶ بهمن ماه جاری از برگزاری این نشست مشترک خبر داد و اظهار کرد: با توافق طرفین، فصل نوینی از همکاری‌های دوجانبه با محوریت انتقال تجربیات شهر جهانی یزد در زمینه مدیریت بافت تاریخی، جذب گردشگر و برگزاری هفته‌های گردشگری آغاز شده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی نمازی هدف از تشکیل این جلسه را تبیین راهبردهای توسعه گردشگری شهری و بهره‌گیری از الگوهای موفق در معرفی ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی عنوان کرد و افزود: دزفول و یزد به دلیل پیشینه کهن، معماری شاخص و ظرفیت‌های فرهنگی گسترده، بستر مناسبی برای تعاملات مشترک دارند.

در این نشست که با حضور رئیس شورای شهر، اعضای کمیسیون و جمعی از مدیران شهری دزفول برگزار شد، بر ضرورت تقویت پیوندهای فرهنگی و ایجاد زیرساخت‌های معرفی متقابل ظرفیت‌های دو شهر تأکید شد.

بر اساس مصوبات این جلسه، ایجاد فضاها یا دفاتر اختصاصی برای معرفی توانمندی‌های گردشگری هر شهر در شهر مقابل در دستور کار قرار گرفت. همچنین مقرر شد صنایع‌دستی، آیین‌ها و آداب‌ورسوم، پوشش‌های محلی، خوراک‌های سنتی و دیگر جلوه‌های فرهنگی هر شهر در قالب نمایشگاه‌ها و رویدادهای مشترک به شهر مقابل معرفی شود.

برگزاری هفته‌های گردشگری یزد در دزفول و هفته‌های گردشگری دزفول در یزد از دیگر محورهای مورد توافق بود که با هدف رونق اقتصادی، افزایش ماندگاری گردشگران و تقویت هویت فرهنگی برنامه‌ریزی خواهد شد.

در پایان این نشست، طی حکمی از سوی رئیس شورای اسلامی شهر دزفول، سید محمد قاضی‌زاده به عنوان دبیر کمیسیون گردشگری شورای اسلامی شهر دزفول منصوب شد.

ریزش جداره‌های بیرونی سازه‌های آبی شوشتر، این شاهکار هیدرولیک جهانی و عابران را تهدید می‌کند

زخم کهنه گذرگاه خطرناک

سال‌هاست که در یکی از پرترددترین مسیرهای گردشگری شوشتر، میان آبشارها تا بند میزان، دیواره‌ای تاریخی بالای سر عابران در معرض ریزش قرار دارد و هنوز اقدام ایمن‌سازی مؤثری برای حفاظت و ایمنی آن انجام نشده است. به‌گفته مدیر پایگاه میراث جهانی شوشتر، این وضعیت در طول سال‌ها وجود داشته و حالا با توجه به فرسایش بیشتر این محدوده، اقدامات ابتدایی صورت‌گرفته برای حفاظت کفایت نمی‌کند و نیاز است اقدام اصولی‌تر برای ایمنی عابران و حفاظت از مجموعه جهانی سازه‌های آبی شوشتر صورت گیرد. این اقدام مستلزم تأمین اعتبار و همکاری شهرداری و میراث‌فرهنگی است، موضوعی که در این سال‌ها محقق نشده است.

شوشتر را به ابتکارات پنهان و آشکار در سازه‌های آبی می‌شناسند؛ شهری که نبوغ مهندسی جهان باستان را به‌وضوح در آن دیده می‌شود. اما این میراث ماندگار از مهندسان باستانی در دل این شهر، با تهدیدات بسیاری از جانب رودخانه جاری در آن روبه‌رو است. سال ۹۸ و در پی سیل سراسری، نگرانی‌های جدی برای این اثر جهانی ایجاد شد و خطر تخریب بخشی از جداره‌های آن بسیاری از علاقه‌مندان به میراث و حتی سازمان یونسکو را نگران کرد. اما این تنها خطر موجود در این مجموعه نبود. فرسایش یکی از آسیب‌های جدی است که این مجموعه کم‌نظیر جهانی را تهدید می‌کند.

در پی بارندگی‌های امسال برخی اهالی و کنشگران میراث‌فرهنگی نسبت به فروریزش بخشی از جداره این مجموعه که در مجاورت پارک سیکا در شهر شوشتر قرار دارد، هشدار می‌دهند. ابراز نگرانی درباره ریزش ناشی از فرسایش این محدوده مربوط به سال‌های گذشته است، اما هنوز اقدام اصولی و اساسی برای پیشگیری از بروز خطر برای عابران و حفاظت از این اثر صورت نگرفته است.

اعتبارات و تخصص، پیش‌شرط حفاظت

قدمت سازه‌های آبی شوشتر طبق منابع مکتوب به دوره ساسانیان و به‌ویژه اردشیر و شاپور ساسانی می‌رسد. اما مهندسی آب در جلگه خوزستان نه یک پروژه تاریخی، بلکه شرط زندگی بوده است. از همان آغاز سکونت بشر در این منطقه، مهار و هدایت آب تبدیل به یکی از مهمترین اصول و بنیان‌های شهر شد و همین منطق، مجموعه‌ای پیوسته از سازه‌ها را شکل داد. مجموعه‌ای متشکل از بندها، پل‌بندها، تونل‌ها، نهرها و آسیاب‌ها؛ سازه‌هایی که جدا از هم معنا ندارند و تنها در کنار هم کار می‌کنند.

در این مجموعه معماری، سازه و طبیعت یک سیستم واحد هستند. اگر بخشی آسیب ببیند، فقط یک دیوار یا یک سنگ از بین نمی‌رود، بلکه تعادل کل شبکه به هم می‌ریزد. همین است که لزوم توجه به تهدیدات سازه‌های آبی شوشتر را پراهمیت‌تر می‌کند. چند سالی است که یکی از نقاط این مجموعه، در مسیر ورودی پارک سیکا و در گذرگاه میان آبشارها تا بند میزان، با خطر ریزش مواجه شده است؛ مسیری که علاوه‌بر اهمیت تاریخی آن، روزانه شهروندان و گردشگران از آن عبور می‌کنند.

میثم حسین‌زاده مدیر پایگاه میراث جهانی سازه‌های آبی شوشتر، در گفت‌وگو با پیام ما می‌گوید این وضعیت به‌تازگی به وجود نیامده است: این محدوده سال‌هاست چنین وضعیتی دارد. بخش فرسوده‌شده بخشی از جداره‌های قدیمی رودخانه گرگر است. این رودخانه جداره دستکند دارد و این قسمت هم بخشی از همان جداره است. سال‌های قبل اقدامات اولیه برای استحکام‌بخشی انجام شد، اما فرسایش در این سال‌ها باز هم روی این بخش اثر گذاشته و نیاز به حفاظت جدی دارد.

او با تأیید خطر ایمنی برای عابران می‌گوید: ما هم می‌دانیم این محدوده از نظر عبور و مرور افراد خطرناک است و می‌تواند آسیب‌زا باشد. هفته گذشته بازدید میدانی داشتیم و با شهرداری جلسه‌ای داشتیم تا یک اقدام اصولی برای این محدوده انجام شود و ایمنی بالا برود.

در تصاویر این محدوده کاملاً مشخص است این جداره حجم عظیمی از دیواره کناری معبر را تشکیل داده و درصورت فروریزش می‌تواند یک فاجعه خلق کند. اما گویا مسئولان عادت به این دارند که بعد از وقوع فاجعه به فکر علاج باشند.

به‌گفته حسین‌زاده، این دیواره فقط یک دیوار فرسوده شهری نیست؛ بخشی از جداره طبیعی رودخانه است که به سازه‌های تاریخی پیوند خورده و به همین دلیل هرگونه مداخله در آن حساسیت ویژه دارد. او تأکید می‌کند ارزش این محدوده در طبیعی بودن جداره آن است و هرگونه مداخله نیازمند طرح کارشناسی است تا مشخص شود تزریق بتن یا روش‌های دیگر مناسب‌تر خواهد بود. او درباره راهکار اصولی می‌گوید:

برای حفاظت اساسی از این محدوده چند کار می‌توان انجام داد. تخصص من نیست، اما در مجموعه آبشارها با تزریق بتن از صخره‌ها محافظت شده است. در کل جداره‌های رودخانه گرگر این فرسایش‌ها و ریزش‌ها وجود دارد و به‌صورت مقطعی هرجا اعتبارات اجازه دهد، حفاظت انجام می‌دهیم. اما در این مورد خاص باید یک مشاور و کارشناس ذی‌صلاح انتخاب شود تا طرح مناسبی برای حفاظت ارائه کند و مشخص شود آیا در اینجا هم با تزریق بتن می‌توان شرایط را بهبود بخشید یا با راهکارهای دیگری باید حفاظت شود.

حسین‌زاده درباره اینکه مسئولیت این محدوده با میراث‌فرهنگی است یا شهرداری، می‌گوید: این محدوده هم در حوزه مسئولیت شهرداری است و هم میراث‌فرهنگی و به‌طور مشترک باید حفاظت شود. یک معبر شهری کنار ورودی یک پارک است، اما جزو محدوده تاریخی اثر جهانی سازه‌های آبی شوشتر هم قرار دارد.

حفاظت میان‌بخشی از یک اثر و تأمین ایمنی عابران با زدن شمع‌های فلزی در سال‌های گذشته انجام شده، اما حتی بدون داشتن تخصص در حوزه سازه هم می‌توان خطر را در این محدوده کاملاً مشاهده کرد. خطری که نیازمند اقدامی سریع از سوی میراث و شهرداری است. اما گویا از جانب میراث‌فرهنگی همان مشکل همیشگی وجود دارد: تأمین اعتبارات.

حسین‌زاده می‌گوید: مجموعه میراث‌فرهنگی از نظر اعتبارات همواره مشکل داشته و کار در محیط‌های تاریخی الزامات خاص خود را دارد و هزینه‌های متفاوتی می‌طلبد. امیدوارم نگاه ملی به موضوع شود تا با تأمین اعتبار لازم با توجه به گستردگی اثر و اینکه بخش بزرگی از آن درگیر فرسایش طبیعی و انسانی است، بتوانیم حفاظت بهتری انجام دهیم.

مسئله سازه‌های آبی شوشتر نه ناشناخته است و نه تازه. سال‌هاست ریزش جداره گزارش می‌شود و مسیر تردد ناایمن است، اما هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده است. در این فاصله فقط فرسایش بیشتر شده و هشدارها تکرار شده‌اند. نقطه‌ای که هم در محدوده اثری جهانی قرار دارد و هم یک معبر شهری است، بدون طرح حفاظتی مشخص به حال خود رها شده و به نصب چند ستون آهنین برای حفاظت از ریزش اکتفا کرده‌اند. خطر اینجا کاملاً قابل‌پیش‌بینی است. هم خطر تخریب بخشی از یک اثر جهانی و هم خطر جانی برای شهروندان. اگر حادثه‌ای رخ دهد، نه غیرمنتظره خواهد بود و نه غیرقابل توضیح؛ فقط همان اتفاقی است که مدت‌ها درباره‌اش گفته شده، اما پا گذاشتن به حیطه عمل مدام به تعویق افتاده است؛ شاید تا روزی که فاجعه اتفاق افتد.

*منبع: پیام ما*

«باغ شیخ» اهواز

محله «باغ شیخ» در محدوده جنوب شرقی شهر اهواز و در هسته مرکزی آن واقع شده و یکی از محلات سنتی و قدیمی اهواز است که همچنان بافت سنتی و مذهبی خود را حفظ کرده است.

محلات قدیمی در هر شهری نماد هویت فرهنگی و تاریخی مردم آن شهر محسوب می‌شوند، که باید آنها را از تخریب حفظ کرد و سعی در احیا و بازسازی آنها داشت.

متاسفانه محله باغ شیخ یکی از مناطق آسیب‌پذیر است که به دلیل نبود شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی و همچنین فرسودگی سیستم فاضلاب هرساله با شروع فصل بارندگی، کوچه و خیابان‌های آن دچار آب‌گرفتگی می‌شوند و گاهی حتی آب تا روزها در خانه‌ها باقی می‌ماند و ساکنین این منطقه را دچار مشکلات زیادی می‌کنند.

به دلیل موقعیت جغرافیایی این محله در مرکز شهر و مجاورت با خیابان‌های نادری و امام خمینی بخشی از بازار مرکزی اهواز در محله باغ شیخ (خیابان ادهم امروزی) واقع شده است. همچنین برخی از بازارهای روز واقع در مرکز شهر مانند بازار صدف، بازار «سی‌متری» و بازار «رازی» نیز در این محله واقع شده اند. این محله بافتی متراکم با خیابان‌ها و کوچه‌های باریک دارد و هنوز هم زندگی با سبک و سیاق گذشته در برخی مناطق آن جریان دارد. طی سال‌های اخیر بسیاری از خانه‌ها و بناهای قدیمی این محله تخریب و آپارتمان‌ها جایگزین آنها شده‌اند و اندک خانه‌های قدیمی باقی مانده نیز خالی از سکنه و تبدیل به انباری مغازه‌ها شده‌اند. این مجموعه در فاصله زمانی چند ماهه تهیه شده است.

عکس : ایسنا

روز جهانی بناها و محوطه‌ها سال ۲۰۲۶ با شعار پاسخ اضطراری برای میراث زنده در زمینه‌های تعارض و سوانح

روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی (IDMS) که هر سال در ۱۸ آوریل از سوی ایکوموس برگزار می‌شود، این امکان را برای علاقه‌مندان میراث، متخصصان میراث فرهنگی، و اعضای ایکوموس فراهم می‌آورد تا توجه‌ها را به مسئولیت مشترک در پاسداری از میراث معطوف کنند.

در سال جاری، روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی بر نمایان‌سازی فعالیت‌هایی تمرکز دارد که با هدف حفاظت و صیانت از «میراث زندۀ» دارای اهمیت فرهنگی جهانی انجام می‌شود؛ میراثی که در زمینه‌های پیچیده و چندمخاطره، به‌سبب شتاب‌گیری سوانح و تعارض‌ها، به‌گونه‌ای فزاینده در معرض خطر قرار گرفته است.

«میراث زنده» چیست؟

یونسکو «میراث زنده» را چنین تعریف می‌کند: «سنت‌های شفاهی، هنرهای نمایشی، شیوه‌های اجتماعی، آیین‌ها و رویدادهای آیینی، دانش و شیوه‌های مرتبط با طبیعت و کیهان، و دانش و مهارت‌های مربوط به صنایع‌دستی.»

در نگاه ایکوموس، «میراث زنده» تمامی ابعاد میراث فرهنگی ــ ملموس، ناملموس و طبیعی ــ را دربر می‌گیرد.*

این پرسش مطرح است که متخصصان میراث، جوامع، نهادها و تصمیم‌گیران در همۀ سطوح چگونه می‌توانند به سوانح و تعارض‌هایی که میراث زنده را تحت تأثیر قرار می‌دهد، پاسخ مؤثرتری بدهند؟ آنان به‌صورت جمعی چه نقشی می‌توانند ایفا کنند و برای اثربخشی در این مسیر، به چه چیزهایی نیاز دارند؟

زمینۀ شکل‌گیری موضوع روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی ۲۰۲۶

برنامۀ علمی سه‌سالۀ ایکوموس (۲۰۲۴–۲۰۲۷) فعالیت‌های خود را ذیل عنوان «میراث تاب‌آور در برابر سوانح و تعارض‌ها – آمادگی، پاسخ و بازتوانی» چارچوب‌بندی کرده است. پس از تمرکز بر «آمادگی» در سال ۲۰۲۵، ایکوموس در سال ۲۰۲۶ توجه خود را به پاسخ اضطراری در حفاظت از میراثی معطوف می‌کند که از سوانح و تعارض‌ها آسیب دیده یا متأثر شده است.

پاسخ اضطراری یک مداخلۀ منفرد و جداافتاده نیست، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از چرخۀ گستردۀ مدیریت خطر سوانح به‌شمار می‌آید؛ چرخه‌ای که اطمینان می‌دهد اقدامات اضطراری، تاب‌آوری را تقویت می‌کنند، بی‌آنکه پیامدهای بلندمدت را از پیش تعیین کنند. این رویکرد طیفی گسترده از ابتکارات را دربر می‌گیرد: از کنش‌گری و تحلیل گرفته تا اقدامات میدانی در حوزه‌های پیشگیری، کاهش خطر، آمادگی، پاسخ اضطراری و بازتوانی. این تلاش‌ها در مجموع می‌کوشند از «میراث زنده» و جوامعی که آن را زنده نگه می‌دارند، در برحه‌های بروز بحران پاسداری کنند.

پیوند با متون دکترینال و رویدادهای قانونی ایکوموس

فعالیت‌های مرتبط با این موضوع به توسعۀ مستمر و اجرای متون دکترینال ایکوموس نیز یاری می‌رساند؛ از جمله «منشورِ در دست تدوینِ آمادگی برای پاسخ اضطراری به میراث فرهنگی در سوانح و تعارض‌ها».

فعالیت‌های روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی در سال ۲۰۲۶ با سمپوزیوم علمی مجمع عمومی ایکوموس در ساراواک، مالزی (۱۷ تا ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ / ۲۵ مهر تا ۲ آبان ۱۴۰۵) به پایان خواهد رسید. موضوع این سمپوزیوم عبارت است از: میراث زنده: احترام – ارتقا – پذیرش – مشارکت.

علاقه مندان جهت اطلاعات بیشتر روی تصویر زیر کلیک کنید

میراث‌بان تاریخی شوش درگذشت

شفیع چنانه معروف به «شایع»، در سال ۱۳۱۱ در یکی از روستاهای چنانه شوش متولد شد. او تا ۱۹سالگی در روستای زادگاه خود به کار کشاورزی مشغول بود، اما به دلیل شرایط معیشتی و کمبود امکانات، ناچار به مهاجرت به شوش شد.

وی پس از اعزام به خدمت نظام وظیفه، در سال ۱۳۳۲ و با پایان دوران سربازی، به استخدام گروه باستان‌شناسان فرانسوی درآمد.

وظیفه او نگهبانی از قلعه دمورگان بود و بنا به گفته خودش، پیش از استخدام وی، حفاظت از قلعه بر عهده علی یزدان‌فر و احمد قهرودی قرار داشت. شفیع چنانه در دو دوره پیش و پس از انقلاب اسلامی به عنوان میراث‌بان قلعه شوش فعالیت کرد و سرانجام پس از سال‌ها دلدادگی و خدمت به میراث فرهنگی، در سال ۱۳۷۲ بازنشسته شد.

در جلد نخست کتاب «شوش و بزرگان آن» نوشته جعفر دیناروند، از شفیع چنانه به عنوان یکی از قدیمی‌ترین نگهبانان قلعه شوش یاد شده است. آغاز جنگ تحمیلی و وقایع آن دوران نیز مانع از ادامه مسئولیت‌پذیری و پایبندی او به حفاظت از این اثر تاریخی نشد.

بی‌تردید نام شفیع چنانه برای همیشه به عنوان یک ایران‌بان و میراث‌بان متعهد، در تاریخ شوش و میراث فرهنگی ایران ماندگار خواهد بود.

رسانه گردشگری و فرهنگی خوزستان درگذشترمرحوم چنانه را به خانواده چنانه، مردم شریف شوش،خوزستان و علاقه مندان و دوستدارن میراث فرهنگی کشور تسلیت می‌گوید.

گزارش:الهام ضمدی فعال گردشگری و فرهنگی شوش

سند مالکیت کاخ «آپادانا» اهدا شد

سند مالکیت کاخ آپادانا و موزه میراث فرهنگی شوش به مساحت ۳۰۷ هکتار، در مراسمی با حضور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و جمعی از مقامات استانی اهدا شد.

زمان خوب، مدیرکل ثبت اسناد و املاک استان خوزستان، در این مراسم با اشاره به تأکید رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مبنی بر تثبیت مالکیت‌ها، رفع موانع ثبتی و صیانت حقوقی از اموال عمومی و دولتی، اظهار کرد: صدور اسناد مالکیت برای بناهای تاریخی و آثار میراث فرهنگی، اقدامی اساسی در جهت حفاظت حقوقی از این سرمایه‌های ملی و جلوگیری از هرگونه تعرض و ابهام مالکیتی است.

به گزارش ایسنا بنا بر اعلام اداره کل ثبت اسناد و املاک خوزستان در روز جمعه ۱۰ بهمن‌ماه، وی افزود: تثبیت مالکیت اماکن تاریخی، علاوه بر ایجاد شفافیت حقوقی، زمینه‌ساز برنامه‌ریزی اصولی، مدیریت بهتر و بهره‌برداری قانونی از آثار ارزشمند میراث فرهنگی خواهد بود و نقش مهمی در حفظ هویت تاریخی و فرهنگی کشور ایفا می‌کند.

مدیرکل ثبت استان خوزستان با تأکید بر ضرورت تعامل و همکاری میان دستگاه‌های ذیربط، گفت: سازمان ثبت اسناد و املاک کشور با رویکردی حمایتی، صدور اسناد مالکیت اماکن تاریخی و فرهنگی را در زمره اولویت‌های اصلی خود قرار داده و این روند با جدیت در حال پیگیری است؛ به‌طوری‌که پیش از این نیز سند مالکیت زیگورات جهانی «چغازنبیل» به نام اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی صادر شده که بیانگر تداوم اقدامات مؤثر سازمان ثبت در راستای صیانت حقوقی از آثار فاخر تاریخی کشور و استان خوزستان است.

گفتنی است کاخ آپادانای شوش، که با نام‌های «کاخ داریوش» یا «کاخ شوش» نیز شناخته می‌شود، یکی از باشکوه‌ترین بناهای دوره هخامنشیان و قصر زمستانی داریوش بزرگ بوده که به دستور پادشاه هخامنشی، در حدود سال‌های ۵۲۱ تا ۵۱۵ پیش از میلاد ساخته شده است.

.

آجرچینی دزفول، هویت معماری اصیل ایرانی

بافت آجری، اصیل و زیبای دزفول نماد شکوه و هویت معماری اصیل ایرانی این سالها دوباره مورد استقبال شهروندان قرار گرفته و در حال احیا است.

به گزارش ایرنا خوون چینی (آجرچینی) کاربرد تزیین آجر است و از ضخامت آن در ایجاد انواع گره‌های زمینی در پیشانی نما استفاده می‌شود، به نقلی دیگر خوون چینی آرایش ساختمان است که در آن، آجرکاری از قطعات مختلف آجر و کنار هم قرار دادن آن‌ها برای ایجاد انواع گره‌های تزیینی استفاده می‌شود.

این شیوه‌ آجرچینی در شهرهای دزفول و شوشتر به وجود آمده‌است و در دوره صفویه توسعه یافته و تا اواخر دوران قاجاریه و پهلوی اول ادامه یافته است.

در هنر و معماری ایران قدیم نیز واژه خوون بسیار مشهور بوده‌ است اما در سده‌های اخیر در زبان فارسی روان، ناشناخته مانده‌است. واژه (خوون) یک نامگذاری در هنر معماری ایرانی است و به نگاره‌های زینتی موزاییک مانندی که بر پیشانی بنا می‌ساختند گفته می‌شده است.

در خوون‌های موجود شهر دزفول کلمه علی بیش از دیگر نوشته‌ها به چشم می‌خورد که نشانگر اعتقادات مذهبی سازندگان این آثار است.

به گفته رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول، خوون چینی یکی از تزیینات دوران قدیم برای ساختمان‌ها بوده است که با گذر زمان این هنر معماری در حال فراموشی بود.

حمیدرضا خادم افزود: اداره میراث فرهنگی شهرستان دزفول با کمک انجمن‌ها و دوستداران بافت قدیم و معماری اصیل ایرانی اقدام به برگزاری ورکشاپ‌هایی کرده است که با استقبال مردمی همراه بوده و اکنون این معماری در ساختمان‌های بافت قدیم و حتی بافت‌های جدید نیز استفاده می‌شود.

وی ادامه داد: این هنر آجرچینی زیبا در طرح‌های ساختمانی استفاده می‌شود و دوباره در حال احیا شدن است.

علاقه‌مندان زیادی در حال فراگرفتن این معماری اصیل هستند، استاد امیر قانعی یکی از استادکارانی است که در این مدت تلاش زیادی برای ترویج این هنر زیبا انجام داده است.

او که از حدود ۱۴ سال پیش به صورت تجربی این شغل را فرا گرفته است، می‌گوید: آجرچینی، نوع چیدن و قرارگرفتن آجر در بنا است که یکی از مهمترین وپرکاربردترین معماری ایرانی را تشکیل می‌دهد و باعث شده معماری ایران به عنوان یکی از غنی‌ترین سبک‌های معماری جهان معرفی شود.

امیر قانعی از رسیدن این شغل به صورت سینه به سینه به خود می‌گوید و عنوان می‌کند: دزفول با داشتن خاک حاصلخیز اقلیم مناسبی برای پخت آجر دارد به طوری که تمامی بناهای گذشته این شهر آجری بوده و دزفول به شهر آجر معرفی شده است؛ این ویژگی منحصر به دزفول است زیرا در شهرهای دیگر از جمله شوشتر از مصالح دیگری نیز استفاده شده است.

این استاد آجرچینی، برای مرمت بناها از آجرهای پخته‌ای که از یزد و قم تهیه می‌کند در قالب‌های ۲۰ در ۲۰ سانتی متر با ضخامت سه یا ۴.۵ سانتی متر استفاده می‌کند؛ از آجرهایی با ضخامت سه سانتیمتر برای دیوارچینی و از آجرهای ۴.۵ سانتی متری برای کف‌پوش و اجرای پوشش، طاق و گنبد هتلها و عمارتها.

به گفته قانعی، معماری خاص دزفول جذابیت‌های خاصی در چیدمان آجرها، سابات و شوادون‌ها در کنار نقوش آجری متنوع دارد که هر کدام مفهوم خاصی دارند و می‌توانند زمینه جذب گردشگر را فراهم آورند البته اگر شهر دزفول از کوره برخوردار باشد و بتوان آجر با کیفیت بالاتری در این شهرستان تولید کرد، شرایط بهتر خواهد شد.

این استاد کار که تاکنون مرمت خانه قلق‌چی، مجاهد، تیزنو، قطب و تعدادی سابات را انجام داده، زمان اجرای طرح‌های آجرچینی را وابسته با حجم کار می‌داند و می‌گوید: برای آجرچینی یک عمارت یکهزار متری با بکارگیری گروه کامل استادکار، در مدت ۶ ماه می‌توان دیوارچینی، سقف، گنبد و نقوش آجری را اجرا کرد البته طرحی که انتخاب می‌شود نیز ممکن است زمان بر باشد.

وی با اشاره به استقبال مردم از معماری اصیل دزفول در سال‌های اخیر و تلاش‌ها برای احیای دوباره هنر آجرچینی از سال ۹۸ می افزاید: برای نخستین بار، آجرچینی در خانه افشارنیا اجرا شد که مورد استقبال فراوان مردم قرار گرفت و افراد زیادی متقاضی اجرای آن شدند.

قانعی با تاکید بر ضرورت اطلاع‌رسانی برای حفظ هویت فرهنگی شهر دزفول پیشنهاد می‌کند ورودی تمامی ادارات، مدارس و سازمان‌ها به منظور حفظ معماری اصیل دزفول به صورت سنتی(آجرچینی) یا تلفیقی با معماری مدرن اجرا شود.

با توجه به در دسترس نبودن معمارهای قدیمی، اجرای برخی طرح‌ها دشوار است همین موضوع باعث شده این استادکار مجبور شود از شیوه آزمون و خطا برای اجرای برخی درخواست‌ها و طرح‌ها استفاده کند که یک چالش بزرگ است.

نبود نیروی کار آجرچینی در دزفول

این استادکار آجرچینی مهمترین چالش این شغل را نبود نیروی کار می‌داند و می‌گوید: تقاضای کار در حال حاضر بسیار بالا ولی نیروی کار کم است از این رو آماده آموزش به افراد علاقه‌مند هستیم تا نیروهای جوان و باانگیزه بتوانند در این حوزه فعالیت کنند.

به گزارش ایرنا، ۳۰ دی ماه هنر آجرکاری خوون چینی در تقویم گردشگری شهرستان دزفول ثبت شده است.

بافت قدیم دزفول با حدود ۲۷۰ هکتار وسعت دارای ۱۵۴ اثر ثبتی و بیش از ۲۰۰ اثر در شرف ثبت است.

مدیر پایگاه چغازنبیل در گفتگو با ایلنا مطرح کرد

حصار الکتریکی راه نجات چغازنبیل است

چغازنبیل، یکی از برجسته‌ترین آثار تاریخی ایران، واقع در استان خوزستان و در نزدیکی شهر شوش، متعلق به تمدن عیلام است. این محوطه‌ی باستانی که به‌عنوان بزرگترین معبد باقی‌مانده از دوران عیلام شناخته می‌شود، در حدود ۳۰۰۰ هزار سال پیش (قرن ۱۳ قبل از میلاد) ساخته شده و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

به گزارش خبرنگار ایلنا، چغازنبیل علاوه بر زیگورات عظیم خود، دارای مجموعه‌ای از معابد و بناهایی است که نشان‌دهنده فرهنگ و معماری پیشرفته آن زمان است.

زیگورات چغازنبیل، بنای برج‌ مانندی است که به‌منظور پرستش خدایان عیلامی ساخته شد. این بنا در اصل به شکل یک هرم چند طبقه‌ای بوده و با استفاده از آجرهای بزرگ خشتی بنا شده است. ارتفاع زیگورات در زمان ساخت حدود ۵۲ متر بوده که امروزه به دلیل فرسایش و گذشت زمان، ارتفاع آن کاهش یافته است. از آن زمان تا کنون، چغازنبیل به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری و تاریخی ایران شناخته می‌شود.

مشکلات جدی حفاظت از چغازنبیل

با وجود اهمیت تاریخی و جهانی این محوطه باستانی، چغازنبیل با مشکلات جدی در زمینه حفاظت و نگهداری روبه‌رو است.

عاطفه رشنویی، مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل، در گفتگو با ایلنا، با تاکید بر ضرورت حفاظت مستمر از این مکان تاریخی، به مشکلات عمده‌ای که این محوطه باستانی با آن‌ها مواجه است، اشاره کرد.

وی گفت: یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها، نبود حصار مناسب برای جلوگیری از تردد غیرمجاز افراد و وسایل نقلیه در داخل محوطه است.

رشنویی افزود: این مشکل باعث شده که افراد بدون آگاهی از اهمیت اثر به‌ راحتی وارد محوطه شوند و حتی در بعضی موارد با خودرو داخل محوطه حرکت کنند که خطرات زیادی برای این اثر تاریخی به همراه دارد.

اهمیت حصارکشی و اقدامات حفاظتی

مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل تأکید کرد: برای جلوگیری از آسیب‌های بیشتر، باید حصاری مناسب در اطراف چغازنبیل کشیده شود. به‌ویژه با توجه به اینکه بخش‌هایی از حریم درجه یک چغازنبیل در معرض تسطیح قرار دارد، نیاز به نیروی متخصص و تجهیزات حفاظتی لازم احساس می‌شود.

وی گفت: بهترین راهکار در این زمینه، استفاده از حصارهای الکترونیکی است که البته تأمین بودجه لازم برای این کار به‌ویژه در شرایط کنونی اقتصادی کشور، چالش بزرگی به شمار می‌رود. چون هزینه آن حدود ۲۰ میلیارد تومان می‌شود، اما تأمین این منابع مالی برای ما مشکل است.

اقدامات انجام‌شده و دستاوردها

با وجود چالش‌ها، تلاش‌های زیادی برای حفظ و نگهداری چغازنبیل انجام شده است و آنطور که عاطفه رشنویی به ایلنا گفته است، از ۱۰ سال گذشته تاکنون، همکاران او در تیم‌های پایش و اجرا با ایستادگی در شرایط سخت جوی در گرما و سرما، بی‌وقفه برای حفظ سلامت معبد چغازنبیل تلاش کرده‌اند.

یکی دیگر از دستاوردهای مهم در زمینه حفاظت از چغازنبیل، اخذ سند مالکیت ۴۵۰ هکتار از اراضی اطراف محوطه است. این سند مالکیت که پس از ۷ سال تلاش به‌دست آمده، به‌عنوان گامی مهم در حفظ این محوطه و جلوگیری از تصرفات غیرقانونی به شمار می‌رود.

رشنویی گفت: توانستیم سند مالکیت ۴۵۰ هکتار از زمین‌های اطراف چغازنبیل را دریافت کنیم، که این مسئله به ما کمک می‌کند تا از تصرفات عدوانی جلوگیری کنیم.

مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل گفت: حفاظت از چغازنبیل باید به‌عنوان اولویت نخست سیاست‌گذاران در استان و کشور قرار گیرد.

او تصریح کرد: چغازنبیل همیشه در اولویت سیاست‌گذاران نبوده است، درحالیکه این محوطه باید جزء اصلی‌ترین اولویت‌های حفاظت میراث فرهنگی باشد. اگر وضعیت حفاظت از این محوطه تغییر نکند، احتمال آسیب‌های جدی به این اثر جهانی وجود دارد.

چغازنبیل با تاریخ چند هزار ساله خود، نه تنها یکی از گنجینه‌های ارزشمند ایران، بلکه جزو میراث جهانی بشر به‌شمار می‌آید. این محوطه باستانی نیازمند توجه و تلاش‌های همه‌جانبه در زمینه حفاظت و نگهداری است. از تامین منابع مالی برای حصار کشی و نیروی متخصص گرفته تا ایجاد زیرساخت‌های مناسب برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی، همه این موارد باید در اولویت‌های دولت و مسئولان قرار گیرد تا این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده محفوظ بماند.

کامیار عبدی، باستان‌شناس به میراث‌آریا پاسخ می‌دهد

«عیلام» چگونه از پیوند کوه و دشت به یک قدرت بزرگ باستانی بدل شد؟/ آیا «عیلام» در ۶۴۶ پیش از میلاد پایان یافت یا در دل هخامنشیان تداوم پیدا کرد؟

کامیار عبدی، باستان‌شناس، با ترسیم تصویری از خاستگاه، ساختار و تداوم حکومت عیلام، این تمدن کهن را اتحادیه‌ای قومی–سیاسی می‌داند که از هم‌افزایی دشت حاصلخیز شوشان و ارتفاعات زاگرس زاده شد؛ حکومتی که از هزاره چهارم پیش از میلاد شکل گرفت، قرن‌ها در تعامل و تقابل با بین‌النهرین زیست و حتی پس از فروپاشی سیاسی، ردپای فرهنگی، زبانی و هویتی آن تا دوران اسلامی نیز قابل پیگیری است.

کامیار عبدی، باستان‌شناس، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا، با تشریح جایگاه عیلام در تاریخ ایران باستان اظهار کرد: عیلام را باید یکی از قدرت‌های بزرگ خاور نزدیک دانست که نه بر پایه یک قوم واحد، بلکه به‌مثابه یک اتحادیه قومی از مردمانی شکل گرفت که در دشت شوشان در شمال استان خوزستان و مناطق کوهستانی شرق آن، از کهگیلویه و بویراحمد تا فارس، پراکنده بودند.

وی با اشاره به ابهام‌های تاریخی درباره چگونگی شکل‌گیری این حکومت افزود: نحوه دقیق پیدایش حکومت عیلام برای ما روشن نیست، اما شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد که ریشه‌های آن به تحولات پیش‌ازتاریخی بازمی‌گردد؛ تحولاتی که مراحل آن را در محوطه‌هایی مانند چغامیش، شوش و احتمالاً چغازَفلا می‌بینیم و سپس در تَلِه باکن و تَلِه ملیان فارس ادامه پیدا می‌کند.

عبدی تاکید کرد: به نظر می‌رسد مردمانی که در این محوطه‌ها می‌زیستند، از نظر قومی و زبانی با یکدیگر خویشاوند بوده‌اند و همین پیوندهای هویتی، زمینه‌ساز شکل‌گیری ارتباطات اقتصادی و در نهایت یک نظام اداری و سیاسی مشترک شده است.

گزارش کامل در ادامه نوشته

۲۴۴ هکتار میراث زنده در دزفول/ لزوم رعایت ضوابط بافت تاریخی در ساخت‌وسازها

رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول با اشاره به گستردگی بافت تاریخی این شهر گفت: آمار خانه‌های تاریخی به دلیل پایش روزانه مدام در حال تغییر است، اما آنچه اهمیت دارد زنده ماندن نبض بافت است؛ نبضی که با مرمت، خاطره، آیین و حضور مردم همچنان می‌تپد.

به‌گزارش میراث‌آریا، حمیدرضا خادم با اشاره به وسعت بافت تاریخی این شهر اظهار کرد: در دزفول حدود ۲۴۴ هکتار بافت تاریخی داریم. تعدادی از خانه‌ها در گذر زمان تخریب شده‌اند و برخی نیز در دوره جنگ ساخته شده‌اند. بسیاری از خانه‌های موجود در بافت دستخوش تغییرات شده‌اند و بخشی از آن‌ها توسط مالکان‌شان مرمت شده‌اند.

رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول افزود: تاکنون ۸۱ خانه در بافت تاریخی دزفول ثبت‌ملی شده‌اند، اما تعداد خانه‌ها بسیار بیشتر از این رقم است و به دلیل پایش روزانه، امکان ارائه آمار صددرصدی وجود ندارد؛ چرا که وضعیت خانه‌ها به صورت مداوم در حال تغییر است، مثلاً مشخص می‌شود چه تعداد از آن‌ها همچنان سرپا هستند.

مرمت‌های در حال تغییر و الحاق به عمارت قطب

او ادامه داد: بخشی از خانه‌هایی که در حال مرمت هستند، در قالب طرح الحاق به عمارت قطب در بافت تاریخی دزفول تعریف شده‌اند. به همین دلیل، آمار خانه‌های مرمتی همواره دستخوش تغییر می‌شود.

ثبت جهانی؛ از کپو تا پامنار

خادم درباره پرونده‌های ثبت جهانی این شهرستان گفت: دزفول به عنوان شهر جهانی صنایع‌دستی در رشته کپوبافی در یونسکو به ثبت رسیده و در حال حاضر نیز به دنبال ثبت جهانی روستای پامنار به‌عنوان یک هدف گردشگری هستیم که خارج از محدوده شهری قرار دارد.

او اضافه کرد: در حوزه صنایع‌دستی دزفول علاوه بر کپوبافی رشته‌های فاخری همچون خراطی نیز وجود دارد که نیازمند این هستند تا به واسطه رویدادهای مختلف به جهانیان معرفی شوند.

اولویت میراث فرهنگی؛ خانه‌های ثبت ملی

رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول درباره اولویت‌های این اداره توضیح داد: اولویت نخست ما حفظ خانه‌های ثبت ملی است و پس از آن خانه‌هایی که دارای ارزش تاریخی هستند. در مورد خانه‌های ثبت ملی، خود میراث‌فرهنگی ورود مستقیم دارد و برای خانه‌های دارای ارزش تاریخی که ثبت نشده‌اند، از راه سرمایه‌گذاران یا تشویق مالکان اقدام می‌کنیم.

او با تأکید بر حضور مستمر در بافت تاریخی گفت: ما عملاً شبانه‌روز در بافت حضور داریم و مالکان را به مرمت و حفظ خانه‌ها تشویق می‌کنیم. وقتی مشوق‌ها وجود نداشته باشد و مردم با ارزش قدمت خانه‌ها آشنا نشوند، بعضاً می‌گویند بهتر است خانه را تخریب کنیم و چند طبقه بسازیم.

عمارت قطب؛ قلب تپنده بافت

خادم با اشاره به نقش اجتماعی بناهای تاریخی گفت: امروز کسی دلش نمی‌آید عمارت قطب را تخریب کند. این خانه زنده است، سرشار از خاطره؛ مردم دوستش دارند، در آن جشن می‌گیرند، مولودی‌خوانی و مرثیه‌خوانی برگزار می‌شود.

او افزود: وقتی چنین فضاهایی در بافت فعال باشند، نبض بافت تندتر می‌زند و تا زمانی که این نبض‌ها به هم متصل باشند، قلب بافت تاریخی زنده می‌ماند.

ضوابط ساخت‌وساز؛ عین به عین گذشته

رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول درباره محدودیت‌های ساخت‌وساز در بافت تاریخی گفت: در این محدوده محدودیت ارتفاع وجود دارد و مالکان نمی‌توانند بیش از ضوابط تعیین‌شده بسازند؛ ارتفاع ساختمان باید مطابق کد ارتفاعی و حتی براساس نقشه‌های سال ۱۳۳۵ باشد؛ اگر بنا یک‌طبقه بوده، همان یک‌طبقه باقی بماند و اگر حیاط‌دار بوده، همان الگو حفظ شود.

او تأکید کرد: نما باید سنتی و با مصالح سنتی تعریف‌شده باشد و الحاقاتی مانند سرکش، شاب (سایه‌بان) و موارد مشابه ممنوع است؛ حتی اگر دیوار جدید باشد، باید به سبک قدیم اجرا شود.

حمایت مشروط؛ کاربری مهم است

خادم درباره حمایت‌ها نیز گفت: حمایت ما مالی مستقیم نیست؛ اما اگر خانه کاربری اقامتی، خدماتی، پذیرایی یا فرهنگی داشته باشد و منجر به ایجاد اشتغال شود، حمایت می‌کنیم. اما اگر صرفاً برای سکونت شخصی بازسازی شود، کمک مالی تعلق نمی‌گیرد.

تحول دو ساله در بافت تاریخی

او در پایان خاطرنشان کرد: در دو سال گذشته واقعاً یک تحول در بافت تاریخی دزفول ایجاد شده و استقبال مردم از مرمت و احیای خانه‌ها به‌وضوح افزایش یافته است.

جواد خراسانی/میراث آریا