خوزتوریسم
ریزش جدارههای بیرونی سازههای آبی شوشتر،
ریزش جدارههای بیرونی سازههای آبی شوشتر، این شاهکار هیدرولیک جهانی و عابران را تهدید میکند
زخم کهنه گذرگاه خطرناک
سالهاست که در یکی از پرترددترین مسیرهای گردشگری شوشتر، میان آبشارها تا بند میزان، دیوارهای تاریخی بالای سر عابران در معرض ریزش قرار دارد و هنوز اقدام ایمنسازی مؤثری برای حفاظت و ایمنی آن انجام نشده است. بهگفته مدیر پایگاه میراث جهانی شوشتر، این وضعیت در طول سالها وجود داشته و حالا با توجه به فرسایش بیشتر این محدوده، اقدامات ابتدایی صورتگرفته برای حفاظت کفایت نمیکند و نیاز است اقدام اصولیتر برای ایمنی عابران و حفاظت از مجموعه جهانی سازههای آبی شوشتر صورت گیرد. این اقدام مستلزم تأمین اعتبار و همکاری شهرداری و میراثفرهنگی است، موضوعی که در این سالها محقق نشده است.
شوشتر را به ابتکارات پنهان و آشکار در سازههای آبی میشناسند؛ شهری که نبوغ مهندسی جهان باستان را بهوضوح در آن دیده میشود. اما این میراث ماندگار از مهندسان باستانی در دل این شهر، با تهدیدات بسیاری از جانب رودخانه جاری در آن روبهرو است. سال ۹۸ و در پی سیل سراسری، نگرانیهای جدی برای این اثر جهانی ایجاد شد و خطر تخریب بخشی از جدارههای آن بسیاری از علاقهمندان به میراث و حتی سازمان یونسکو را نگران کرد. اما این تنها خطر موجود در این مجموعه نبود. فرسایش یکی از آسیبهای جدی است که این مجموعه کمنظیر جهانی را تهدید میکند.
در پی بارندگیهای امسال برخی اهالی و کنشگران میراثفرهنگی نسبت به فروریزش بخشی از جداره این مجموعه که در مجاورت پارک سیکا در شهر شوشتر قرار دارد، هشدار میدهند. ابراز نگرانی درباره ریزش ناشی از فرسایش این محدوده مربوط به سالهای گذشته است، اما هنوز اقدام اصولی و اساسی برای پیشگیری از بروز خطر برای عابران و حفاظت از این اثر صورت نگرفته است.
اعتبارات و تخصص، پیششرط حفاظت
قدمت سازههای آبی شوشتر طبق منابع مکتوب به دوره ساسانیان و بهویژه اردشیر و شاپور ساسانی میرسد. اما مهندسی آب در جلگه خوزستان نه یک پروژه تاریخی، بلکه شرط زندگی بوده است. از همان آغاز سکونت بشر در این منطقه، مهار و هدایت آب تبدیل به یکی از مهمترین اصول و بنیانهای شهر شد و همین منطق، مجموعهای پیوسته از سازهها را شکل داد. مجموعهای متشکل از بندها، پلبندها، تونلها، نهرها و آسیابها؛ سازههایی که جدا از هم معنا ندارند و تنها در کنار هم کار میکنند.
در این مجموعه معماری، سازه و طبیعت یک سیستم واحد هستند. اگر بخشی آسیب ببیند، فقط یک دیوار یا یک سنگ از بین نمیرود، بلکه تعادل کل شبکه به هم میریزد. همین است که لزوم توجه به تهدیدات سازههای آبی شوشتر را پراهمیتتر میکند. چند سالی است که یکی از نقاط این مجموعه، در مسیر ورودی پارک سیکا و در گذرگاه میان آبشارها تا بند میزان، با خطر ریزش مواجه شده است؛ مسیری که علاوهبر اهمیت تاریخی آن، روزانه شهروندان و گردشگران از آن عبور میکنند.
میثم حسینزاده مدیر پایگاه میراث جهانی سازههای آبی شوشتر، در گفتوگو با پیام ما میگوید این وضعیت بهتازگی به وجود نیامده است: این محدوده سالهاست چنین وضعیتی دارد. بخش فرسودهشده بخشی از جدارههای قدیمی رودخانه گرگر است. این رودخانه جداره دستکند دارد و این قسمت هم بخشی از همان جداره است. سالهای قبل اقدامات اولیه برای استحکامبخشی انجام شد، اما فرسایش در این سالها باز هم روی این بخش اثر گذاشته و نیاز به حفاظت جدی دارد.
او با تأیید خطر ایمنی برای عابران میگوید: ما هم میدانیم این محدوده از نظر عبور و مرور افراد خطرناک است و میتواند آسیبزا باشد. هفته گذشته بازدید میدانی داشتیم و با شهرداری جلسهای داشتیم تا یک اقدام اصولی برای این محدوده انجام شود و ایمنی بالا برود.
در تصاویر این محدوده کاملاً مشخص است این جداره حجم عظیمی از دیواره کناری معبر را تشکیل داده و درصورت فروریزش میتواند یک فاجعه خلق کند. اما گویا مسئولان عادت به این دارند که بعد از وقوع فاجعه به فکر علاج باشند.
بهگفته حسینزاده، این دیواره فقط یک دیوار فرسوده شهری نیست؛ بخشی از جداره طبیعی رودخانه است که به سازههای تاریخی پیوند خورده و به همین دلیل هرگونه مداخله در آن حساسیت ویژه دارد. او تأکید میکند ارزش این محدوده در طبیعی بودن جداره آن است و هرگونه مداخله نیازمند طرح کارشناسی است تا مشخص شود تزریق بتن یا روشهای دیگر مناسبتر خواهد بود. او درباره راهکار اصولی میگوید:
برای حفاظت اساسی از این محدوده چند کار میتوان انجام داد. تخصص من نیست، اما در مجموعه آبشارها با تزریق بتن از صخرهها محافظت شده است. در کل جدارههای رودخانه گرگر این فرسایشها و ریزشها وجود دارد و بهصورت مقطعی هرجا اعتبارات اجازه دهد، حفاظت انجام میدهیم. اما در این مورد خاص باید یک مشاور و کارشناس ذیصلاح انتخاب شود تا طرح مناسبی برای حفاظت ارائه کند و مشخص شود آیا در اینجا هم با تزریق بتن میتوان شرایط را بهبود بخشید یا با راهکارهای دیگری باید حفاظت شود.
حسینزاده درباره اینکه مسئولیت این محدوده با میراثفرهنگی است یا شهرداری، میگوید: این محدوده هم در حوزه مسئولیت شهرداری است و هم میراثفرهنگی و بهطور مشترک باید حفاظت شود. یک معبر شهری کنار ورودی یک پارک است، اما جزو محدوده تاریخی اثر جهانی سازههای آبی شوشتر هم قرار دارد.
حفاظت میانبخشی از یک اثر و تأمین ایمنی عابران با زدن شمعهای فلزی در سالهای گذشته انجام شده، اما حتی بدون داشتن تخصص در حوزه سازه هم میتوان خطر را در این محدوده کاملاً مشاهده کرد. خطری که نیازمند اقدامی سریع از سوی میراث و شهرداری است. اما گویا از جانب میراثفرهنگی همان مشکل همیشگی وجود دارد: تأمین اعتبارات.
حسینزاده میگوید: مجموعه میراثفرهنگی از نظر اعتبارات همواره مشکل داشته و کار در محیطهای تاریخی الزامات خاص خود را دارد و هزینههای متفاوتی میطلبد. امیدوارم نگاه ملی به موضوع شود تا با تأمین اعتبار لازم با توجه به گستردگی اثر و اینکه بخش بزرگی از آن درگیر فرسایش طبیعی و انسانی است، بتوانیم حفاظت بهتری انجام دهیم.
مسئله سازههای آبی شوشتر نه ناشناخته است و نه تازه. سالهاست ریزش جداره گزارش میشود و مسیر تردد ناایمن است، اما هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده است. در این فاصله فقط فرسایش بیشتر شده و هشدارها تکرار شدهاند. نقطهای که هم در محدوده اثری جهانی قرار دارد و هم یک معبر شهری است، بدون طرح حفاظتی مشخص به حال خود رها شده و به نصب چند ستون آهنین برای حفاظت از ریزش اکتفا کردهاند. خطر اینجا کاملاً قابلپیشبینی است. هم خطر تخریب بخشی از یک اثر جهانی و هم خطر جانی برای شهروندان. اگر حادثهای رخ دهد، نه غیرمنتظره خواهد بود و نه غیرقابل توضیح؛ فقط همان اتفاقی است که مدتها دربارهاش گفته شده، اما پا گذاشتن به حیطه عمل مدام به تعویق افتاده است؛ شاید تا روزی که فاجعه اتفاق افتد.
*منبع: پیام ما*
_jf0v.jpg)
