خوزتوریسم
روایت هنرمند صنایعدستی از رازهای «حلقه قدرت» و «جام ارجان» در گفتوگو با میراث آریا:
هنرمندی که ۱۱ هزار نماد تاریخی را دوباره زنده کرد/ حلقه قدرت؛ طلاییترین راز تاریخ ایلام
پژوهشگر نمادهای تاریخی، حلقه قدرت را «مرموزترین شیء ۱۰۰ سال اخیر باستانشناسی ایران» توصیف کرد و گفت: این حلقه از طلای ۲۴ عیار و به وزن ۲۳۷ گرم ساخته شده و نکته حیرتانگیز این است که هیچ اثری از لحیمکاری در آن دیده نمیشود. تمام بدنه از یک ورق طلای یکتکه و با تکنیک چکشکاری فرم گرفته؛ تکنیکی که حتی امروز هم اجرای آن دشوار است.
مهدی روحیپور، هنرمند صنایعدستی و پژوهشگر نمادهای تاریخی بهبهان، در گفتوگو با میراثآریا از اهمیت دو اثر منحصربهفرد حلقه قدرت و جام ارجان و همچنین تلاشهای خود برای احیای این نمادها در قالب هنرهای سنتی سخن گفت؛ آثاری که به گفته او «نهتنها بخشی از تاریخ ایران، بلکه بخشی از هویت مردم بهبهان» هستند. او اعلام کرد که طی یک دهه اخیر بیش از ۱۱ هزار نمونه از حلقه قدرت و جام زندگی را در کارگاه خود بازآفرینی کرده است.
کشفی که تاریخ بهبهان را دگرگون کرد
او در ابتدای گفتوگو به ماجرای کشف گور باستانی ارجان اشاره کرد؛ کشفی که در پاییز ۱۳۶۱ و هنگام گودبرداری برای ساخت سد شهدا در ۹ کیلومتری بهبهان رخ داد.
روحیپور توضیح داد: کارگران هنگام خاکبرداری به یک مقبره برخوردند. بعدها مشخص شد این مقبره متعلق به یک شاهزاده ایلامی و مربوط به ۲۷۰۰ تا ۳۰۰۰ سال پیش است. درون تابوت مفرغی این شاهزاده، مجموعهای از اشیای بینظیر کشف شد که ۲ اثر مهم جام زندگی ارجان و حلقه قدرت در میان آنها قرار داشت. این کشف، یکی از مهمترین رویدادهای باستانشناسی ایران در نیمقرن اخیر به شمار میرود و نگاه پژوهشگران جهان را به خوزستان و تمدن ایلامی دوباره جلب کرد.
حلقه قدرت؛ طلاییترین راز تاریخ ایلام
این پژوهشگر، حلقه قدرت را «مرموزترین شیء ۱۰۰ سال اخیر باستانشناسی ایران» توصیف کرد و گفت: این حلقه از طلای ۲۴ عیار و به وزن ۲۳۷ گرم ساخته شده و نکته حیرتانگیز این است که هیچ اثری از لحیمکاری در آن دیده نمیشود. تمام بدنه از یک ورق طلای یکتکه و با تکنیک چکشکاری فرم گرفته؛ تکنیکی که حتی امروز هم اجرای آن دشوار است.
او افزود: روی حلقه، کتیبهای به خط میخی ایلامی حک شده که نام کیخسرو پسر کورلوش را نشان میدهد. نقش دو حیوان اسطورهای شیردار که دستهایشان را بر درخت زندگی گذاشتهاند، این حلقه را به یک نماد آیینی و شاید حکمرانی تبدیل کرده است. هنوز هیچ پژوهشگری نتوانسته کاربرد دقیق این حلقه را مشخص کند.
این حلقه اکنون در گنجینه موزه ملی ایران نگهداری میشود و یکی از ارزشمندترین آثار طلایی ایران باستان است.
جام زندگی ارجان؛ دایرهای از تاریخ، آیین و موسیقی
این هنرمند درباره جام ارجان نیز توضیحات مفصلی ارائه داد: جام اصلی از مفرغ و با ارتفاع ۴۳ سانتیمتر است. روی آن پنج حلقه نقشپردازی شده که هرکدام بخشی از زندگی، آیینها، موسیقی، شکار، بارعام پادشاه و حتی بازیهای باستانی را نشان میدهد. این جام یک دایره کامل از زندگی ۳۰۰۰ سال پیش مردم این منطقه است.
او درباره نقشهای مهم این جام گفت: در حلقه اول شاهد رقص حیوانات اسطورهای مانند شیر و گاو هستیم. در حلقه دوم با نوازندگان ارجان و چنگ مشهور ایلامی مواجه میشویم. در حلقه سوم با مجلس بارعام پادشاه؛ صحنهای که ۵۰۰ سال بعد در تختجمشید تکرار شد مواجه هستیم. در حلقه چهارم نقش بازی «ال اختر»؛ بازیای که الهامبخش نشان کاروان ایران در المپیک توکیو شد. در حلقه پنجم، مجلس با ضیافت و آیینهای درباری را مشاهده میکنیم.
روحیپور گفت: این جام یک کتاب تصویری از زندگی مردم ایلام است؛ از کشاورزی و صید گرفته تا موسیقی و آیینهای مذهبی.
۱۱ هزار اثر در یک دهه؛ احیای تاریخ با دستان یک هنرمند
روحیپور با اشاره به حجم کار خود در احیای نمادهای تاریخی گفت: در ۱۰ سال گذشته بیش از ۱۱ هزار نمونه از حلقه قدرت و جام زندگی را در کارگاهم ساختهام. این کارها هم بهعنوان تندیس، هم آثار خراطی و هم نمادهای تزئینی تولید شدهاند. هدفم این بوده که این آثار بهعنوان سوغات فرهنگی بهبهان شناخته شوند.
او تأکید کرد که این حجم تولید، نشاندهنده علاقه مردم به نمادهای تاریخی و ظرفیت بالای صنایعدستی برای معرفی میراث فرهنگی است.
کارگاهی که تاریخ را زنده میکند
این هنرمند صنایعدستی که بیش از یک دهه در حوزه خراطی، ساخت پنجرههای سنتی و مجسمهسازی فعالیت دارد، گفت: در کارگاهم تلاش کردهام نقشها و نمادهای جام زندگی و حلقه قدرت را در قالب تندیس، حکاکی، منبتکاری و آثار چوبی بازآفرینی کنم. هدفم این است که تاریخ گمشده شهرم را دوباره به مردم نشان دهم.
او افزود: بسیاری از مردم بهبهان تا پیش از نصب تندیس جام ارجان در میدان شرق، این اثر را نمیشناختند. اقدام شهرداری در ساخت و نصب این تندیس باعث شد مردم بیشتر با میراث تاریخی شهر آشنا شوند.
میراث بهبهان؛ ظرفیت فراموششده برای گردشگری
روحیپور معتقد است که آثار کشفشده در گور ارجان تنها بخشی از ظرفیتهای تاریخی بهبهان است: در همان گور، اشیای دیگری هم کشف شد که هرکدام قابلیت تبدیل شدن به نماد شهری را دارند. اگر این آثار در قالب تندیس و نمادهای شهری بازآفرینی شوند، میتوانند به معرفی فرهنگ و تاریخ بهبهان کمک بزرگی کنند.
او تأکید کرد که صنایعدستی میتواند نقش مهمی در تبدیل این نمادها به سوغات فرهنگی داشته باشد.
مجتبی گهستونی
_jf0v.jpg)
