خوزتوریسم

مدیر پایگاه چغازنبیل در گفتگو با ایلنا مطرح کرد

حصار الکتریکی راه نجات چغازنبیل است

چغازنبیل، یکی از برجسته‌ترین آثار تاریخی ایران، واقع در استان خوزستان و در نزدیکی شهر شوش، متعلق به تمدن عیلام است. این محوطه‌ی باستانی که به‌عنوان بزرگترین معبد باقی‌مانده از دوران عیلام شناخته می‌شود، در حدود ۳۰۰۰ هزار سال پیش (قرن ۱۳ قبل از میلاد) ساخته شده و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

به گزارش خبرنگار ایلنا، چغازنبیل علاوه بر زیگورات عظیم خود، دارای مجموعه‌ای از معابد و بناهایی است که نشان‌دهنده فرهنگ و معماری پیشرفته آن زمان است.

زیگورات چغازنبیل، بنای برج‌ مانندی است که به‌منظور پرستش خدایان عیلامی ساخته شد. این بنا در اصل به شکل یک هرم چند طبقه‌ای بوده و با استفاده از آجرهای بزرگ خشتی بنا شده است. ارتفاع زیگورات در زمان ساخت حدود ۵۲ متر بوده که امروزه به دلیل فرسایش و گذشت زمان، ارتفاع آن کاهش یافته است. از آن زمان تا کنون، چغازنبیل به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری و تاریخی ایران شناخته می‌شود.

مشکلات جدی حفاظت از چغازنبیل

با وجود اهمیت تاریخی و جهانی این محوطه باستانی، چغازنبیل با مشکلات جدی در زمینه حفاظت و نگهداری روبه‌رو است.

عاطفه رشنویی، مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل، در گفتگو با ایلنا، با تاکید بر ضرورت حفاظت مستمر از این مکان تاریخی، به مشکلات عمده‌ای که این محوطه باستانی با آن‌ها مواجه است، اشاره کرد.

وی گفت: یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها، نبود حصار مناسب برای جلوگیری از تردد غیرمجاز افراد و وسایل نقلیه در داخل محوطه است.

رشنویی افزود: این مشکل باعث شده که افراد بدون آگاهی از اهمیت اثر به‌ راحتی وارد محوطه شوند و حتی در بعضی موارد با خودرو داخل محوطه حرکت کنند که خطرات زیادی برای این اثر تاریخی به همراه دارد.

اهمیت حصارکشی و اقدامات حفاظتی

مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل تأکید کرد: برای جلوگیری از آسیب‌های بیشتر، باید حصاری مناسب در اطراف چغازنبیل کشیده شود. به‌ویژه با توجه به اینکه بخش‌هایی از حریم درجه یک چغازنبیل در معرض تسطیح قرار دارد، نیاز به نیروی متخصص و تجهیزات حفاظتی لازم احساس می‌شود.

وی گفت: بهترین راهکار در این زمینه، استفاده از حصارهای الکترونیکی است که البته تأمین بودجه لازم برای این کار به‌ویژه در شرایط کنونی اقتصادی کشور، چالش بزرگی به شمار می‌رود. چون هزینه آن حدود ۲۰ میلیارد تومان می‌شود، اما تأمین این منابع مالی برای ما مشکل است.

اقدامات انجام‌شده و دستاوردها

با وجود چالش‌ها، تلاش‌های زیادی برای حفظ و نگهداری چغازنبیل انجام شده است و آنطور که عاطفه رشنویی به ایلنا گفته است، از ۱۰ سال گذشته تاکنون، همکاران او در تیم‌های پایش و اجرا با ایستادگی در شرایط سخت جوی در گرما و سرما، بی‌وقفه برای حفظ سلامت معبد چغازنبیل تلاش کرده‌اند.

یکی دیگر از دستاوردهای مهم در زمینه حفاظت از چغازنبیل، اخذ سند مالکیت ۴۵۰ هکتار از اراضی اطراف محوطه است. این سند مالکیت که پس از ۷ سال تلاش به‌دست آمده، به‌عنوان گامی مهم در حفظ این محوطه و جلوگیری از تصرفات غیرقانونی به شمار می‌رود.

رشنویی گفت: توانستیم سند مالکیت ۴۵۰ هکتار از زمین‌های اطراف چغازنبیل را دریافت کنیم، که این مسئله به ما کمک می‌کند تا از تصرفات عدوانی جلوگیری کنیم.

مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل گفت: حفاظت از چغازنبیل باید به‌عنوان اولویت نخست سیاست‌گذاران در استان و کشور قرار گیرد.

او تصریح کرد: چغازنبیل همیشه در اولویت سیاست‌گذاران نبوده است، درحالیکه این محوطه باید جزء اصلی‌ترین اولویت‌های حفاظت میراث فرهنگی باشد. اگر وضعیت حفاظت از این محوطه تغییر نکند، احتمال آسیب‌های جدی به این اثر جهانی وجود دارد.

چغازنبیل با تاریخ چند هزار ساله خود، نه تنها یکی از گنجینه‌های ارزشمند ایران، بلکه جزو میراث جهانی بشر به‌شمار می‌آید. این محوطه باستانی نیازمند توجه و تلاش‌های همه‌جانبه در زمینه حفاظت و نگهداری است. از تامین منابع مالی برای حصار کشی و نیروی متخصص گرفته تا ایجاد زیرساخت‌های مناسب برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی، همه این موارد باید در اولویت‌های دولت و مسئولان قرار گیرد تا این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده محفوظ بماند.

کامیار عبدی، باستان‌شناس به میراث‌آریا پاسخ می‌دهد

«عیلام» چگونه از پیوند کوه و دشت به یک قدرت بزرگ باستانی بدل شد؟/ آیا «عیلام» در ۶۴۶ پیش از میلاد پایان یافت یا در دل هخامنشیان تداوم پیدا کرد؟

کامیار عبدی، باستان‌شناس، با ترسیم تصویری از خاستگاه، ساختار و تداوم حکومت عیلام، این تمدن کهن را اتحادیه‌ای قومی–سیاسی می‌داند که از هم‌افزایی دشت حاصلخیز شوشان و ارتفاعات زاگرس زاده شد؛ حکومتی که از هزاره چهارم پیش از میلاد شکل گرفت، قرن‌ها در تعامل و تقابل با بین‌النهرین زیست و حتی پس از فروپاشی سیاسی، ردپای فرهنگی، زبانی و هویتی آن تا دوران اسلامی نیز قابل پیگیری است.

کامیار عبدی، باستان‌شناس، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا، با تشریح جایگاه عیلام در تاریخ ایران باستان اظهار کرد: عیلام را باید یکی از قدرت‌های بزرگ خاور نزدیک دانست که نه بر پایه یک قوم واحد، بلکه به‌مثابه یک اتحادیه قومی از مردمانی شکل گرفت که در دشت شوشان در شمال استان خوزستان و مناطق کوهستانی شرق آن، از کهگیلویه و بویراحمد تا فارس، پراکنده بودند.

وی با اشاره به ابهام‌های تاریخی درباره چگونگی شکل‌گیری این حکومت افزود: نحوه دقیق پیدایش حکومت عیلام برای ما روشن نیست، اما شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد که ریشه‌های آن به تحولات پیش‌ازتاریخی بازمی‌گردد؛ تحولاتی که مراحل آن را در محوطه‌هایی مانند چغامیش، شوش و احتمالاً چغازَفلا می‌بینیم و سپس در تَلِه باکن و تَلِه ملیان فارس ادامه پیدا می‌کند.

عبدی تاکید کرد: به نظر می‌رسد مردمانی که در این محوطه‌ها می‌زیستند، از نظر قومی و زبانی با یکدیگر خویشاوند بوده‌اند و همین پیوندهای هویتی، زمینه‌ساز شکل‌گیری ارتباطات اقتصادی و در نهایت یک نظام اداری و سیاسی مشترک شده است.

گزارش کامل در ادامه نوشته

۲۴۴ هکتار میراث زنده در دزفول/ لزوم رعایت ضوابط بافت تاریخی در ساخت‌وسازها

رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول با اشاره به گستردگی بافت تاریخی این شهر گفت: آمار خانه‌های تاریخی به دلیل پایش روزانه مدام در حال تغییر است، اما آنچه اهمیت دارد زنده ماندن نبض بافت است؛ نبضی که با مرمت، خاطره، آیین و حضور مردم همچنان می‌تپد.

به‌گزارش میراث‌آریا، حمیدرضا خادم با اشاره به وسعت بافت تاریخی این شهر اظهار کرد: در دزفول حدود ۲۴۴ هکتار بافت تاریخی داریم. تعدادی از خانه‌ها در گذر زمان تخریب شده‌اند و برخی نیز در دوره جنگ ساخته شده‌اند. بسیاری از خانه‌های موجود در بافت دستخوش تغییرات شده‌اند و بخشی از آن‌ها توسط مالکان‌شان مرمت شده‌اند.

رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول افزود: تاکنون ۸۱ خانه در بافت تاریخی دزفول ثبت‌ملی شده‌اند، اما تعداد خانه‌ها بسیار بیشتر از این رقم است و به دلیل پایش روزانه، امکان ارائه آمار صددرصدی وجود ندارد؛ چرا که وضعیت خانه‌ها به صورت مداوم در حال تغییر است، مثلاً مشخص می‌شود چه تعداد از آن‌ها همچنان سرپا هستند.

مرمت‌های در حال تغییر و الحاق به عمارت قطب

او ادامه داد: بخشی از خانه‌هایی که در حال مرمت هستند، در قالب طرح الحاق به عمارت قطب در بافت تاریخی دزفول تعریف شده‌اند. به همین دلیل، آمار خانه‌های مرمتی همواره دستخوش تغییر می‌شود.

ثبت جهانی؛ از کپو تا پامنار

خادم درباره پرونده‌های ثبت جهانی این شهرستان گفت: دزفول به عنوان شهر جهانی صنایع‌دستی در رشته کپوبافی در یونسکو به ثبت رسیده و در حال حاضر نیز به دنبال ثبت جهانی روستای پامنار به‌عنوان یک هدف گردشگری هستیم که خارج از محدوده شهری قرار دارد.

او اضافه کرد: در حوزه صنایع‌دستی دزفول علاوه بر کپوبافی رشته‌های فاخری همچون خراطی نیز وجود دارد که نیازمند این هستند تا به واسطه رویدادهای مختلف به جهانیان معرفی شوند.

اولویت میراث فرهنگی؛ خانه‌های ثبت ملی

رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول درباره اولویت‌های این اداره توضیح داد: اولویت نخست ما حفظ خانه‌های ثبت ملی است و پس از آن خانه‌هایی که دارای ارزش تاریخی هستند. در مورد خانه‌های ثبت ملی، خود میراث‌فرهنگی ورود مستقیم دارد و برای خانه‌های دارای ارزش تاریخی که ثبت نشده‌اند، از راه سرمایه‌گذاران یا تشویق مالکان اقدام می‌کنیم.

او با تأکید بر حضور مستمر در بافت تاریخی گفت: ما عملاً شبانه‌روز در بافت حضور داریم و مالکان را به مرمت و حفظ خانه‌ها تشویق می‌کنیم. وقتی مشوق‌ها وجود نداشته باشد و مردم با ارزش قدمت خانه‌ها آشنا نشوند، بعضاً می‌گویند بهتر است خانه را تخریب کنیم و چند طبقه بسازیم.

عمارت قطب؛ قلب تپنده بافت

خادم با اشاره به نقش اجتماعی بناهای تاریخی گفت: امروز کسی دلش نمی‌آید عمارت قطب را تخریب کند. این خانه زنده است، سرشار از خاطره؛ مردم دوستش دارند، در آن جشن می‌گیرند، مولودی‌خوانی و مرثیه‌خوانی برگزار می‌شود.

او افزود: وقتی چنین فضاهایی در بافت فعال باشند، نبض بافت تندتر می‌زند و تا زمانی که این نبض‌ها به هم متصل باشند، قلب بافت تاریخی زنده می‌ماند.

ضوابط ساخت‌وساز؛ عین به عین گذشته

رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول درباره محدودیت‌های ساخت‌وساز در بافت تاریخی گفت: در این محدوده محدودیت ارتفاع وجود دارد و مالکان نمی‌توانند بیش از ضوابط تعیین‌شده بسازند؛ ارتفاع ساختمان باید مطابق کد ارتفاعی و حتی براساس نقشه‌های سال ۱۳۳۵ باشد؛ اگر بنا یک‌طبقه بوده، همان یک‌طبقه باقی بماند و اگر حیاط‌دار بوده، همان الگو حفظ شود.

او تأکید کرد: نما باید سنتی و با مصالح سنتی تعریف‌شده باشد و الحاقاتی مانند سرکش، شاب (سایه‌بان) و موارد مشابه ممنوع است؛ حتی اگر دیوار جدید باشد، باید به سبک قدیم اجرا شود.

حمایت مشروط؛ کاربری مهم است

خادم درباره حمایت‌ها نیز گفت: حمایت ما مالی مستقیم نیست؛ اما اگر خانه کاربری اقامتی، خدماتی، پذیرایی یا فرهنگی داشته باشد و منجر به ایجاد اشتغال شود، حمایت می‌کنیم. اما اگر صرفاً برای سکونت شخصی بازسازی شود، کمک مالی تعلق نمی‌گیرد.

تحول دو ساله در بافت تاریخی

او در پایان خاطرنشان کرد: در دو سال گذشته واقعاً یک تحول در بافت تاریخی دزفول ایجاد شده و استقبال مردم از مرمت و احیای خانه‌ها به‌وضوح افزایش یافته است.

جواد خراسانی/میراث آریا

به مناسبت ۱۵ دی سالروز ثبت ملی پل ساسانی دزفول ۱۷۶۳ سال ایستادگی پل ساسانی در قلب دزفول

پل ساسانی دزفول هر روز پیش از آن‌ که شهر کاملاً بیدار شود، بر بستر رود دز ایستاده است. سازه‌ای که قرن‌ها رفت‌وآمد، صدا و زندگی را در خود ثبت کرده و هنوز بخشی از جریان روزمره شهر است. این پل نه یادگاری خاموش، بلکه نمادی زنده از تاریخ و هویت دزفول به شمار می‌رود.

به گزارش خبرگزاری فارس، دزفول، پل ساسانی یکی از معدود سازه‌هایی است که مرز میان گذشته و امروز را از میان برداشته است. پلی که نه‌ تنها کارکرد ارتباطی خود را حفظ کرده، بلکه به یکی از نشانه‌های شاخص شهر بدل شده و حضور آن در فرهنگ و زندگی مردم، پیوندی عاطفی و هویتی ایجاد کرده است.

در امتداد این گذر تاریخی، نشانه‌های مهندسی باستانی با وضوحی کم‌نظیر خودنمایی می‌کنند. طاق‌ها با نظمی دقیق برپا شده‌اند و پایه‌ها با مصالحی شکل گرفته‌اند که قرن‌ها سیلاب و فرسایش را تاب آورده‌اند. همگی حاصل دانشی است که دوام و پایداری را به‌خوبی می‌شناخت.

پل ساسانی دزفول با طولی حدود ۳۸۶ متر، ارتفاعی نزدیک به ۱۵ متر و بیش‌ از ۱۴ قوس آجری، شرق و غرب شهر دزفول را به هم متصل می‌کند. این ابعاد صرفاً ارقام فنی نیستند، بلکه نشان‌دهنده مقیاسی‌اند که سازندگان پل برای مهار رود و پاسخ به نیازهای ارتباطی منطقه در نظر گرفته بودند.قرار گرفتن پل در مسیر ارتباطی جندی‌شاپور به شوش، آن را به شریان حیاتی منطقه بدل کرده بود. مسیری که علم، قدرت و تجارت از آن عبور می‌کرد. پلی که جریان رود را سامان داد، بدون آن‌که حیات پیرامون خود را مختل کند.

روایتی از اقتدار و اسارت

ساخت این پل به دستور شاپور اول ساسانی و پس از شکست سپاه روم در سال ۲۶۳ میلادی انجام شد. زمانی که والریانوس، امپراتور روم، به اسارت درآمد و موازنه قدرت در منطقه دگرگون شد. در همین چارچوب تاریخی، اسیران رومی در ساخت پل به کار گرفته شدند و نتیجه، سازه‌ای شد که تلفیقی از دانش فنی و اراده سیاسی بود.پل ساسانی دزفول از همان ابتدا فراتر از یک پروژه عمرانی تعریف می‌شد. نمادی عینی از دانش و توان مهندسی مردمی که توانایی مهار طبیعت، سازمان‌دهی فضا و اجرای طرح‌های ماندگار را در مقیاسی بزرگ داشتند.

آنچه پل ساسانی دزفول را ممتاز می‌کند، تنها قدمت آن نیست، بلکه تداوم حیات آن است. پلی که از ابتدای ساخت تاکنون پابرجا مانده و به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین پل‌های استوار جهان شناخته می‌شود.

حضور پر معنا در زندگی مردم

پل ساسانی دزفول همچنان نقش ارتباطی و نمادین خود را حفظ کرده و به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین نشانه‌های شهر در فرهنگ و زیست روزمره مردم جریان دارد. این پل از جنبه‌های گوناگون اهمیت دارد. نماد اقتدار ایرانیان، نمونه‌ای از بهره‌گیری هوشمندانه از نیروی انسانی، شاهدی بر ماندگاری تاریخی، جلوه‌ای از مهندسی باستانی و ظرفیتی مهم برای گردشگری فرهنگی در این منطقه است.

پیشینه این پل، پیشینه پیوند انسان، دانش و زمان است. سازه‌ای که قرن‌ها پیش بنا شد اما هنوز در فرهنگ، حافظه و زندگی مردم دزفول حضور دارد و معنا تولید می‌کند. با این همه، پل ساسانی دزفول بیش از آنچه امروز می‌بیند، شایسته توجه است. توجهی که در حفاظت، معرفی و تثبیت جایگاه ملی آن معنا پیدا می‌کند و پاسدار میراثی است که نه‌تنها متعلق به دزفول، بلکه بخشی از حافظه تاریخی ایران به شمار می‌رود.

اهمیت این سازه در ۱۵ دی‌ماه ۱۳۱۰ با ثبت در فهرست آثار ملی ایران به شماره ۸۴ رسمیت یافت. ثبت ملی پل، جایگاه آن را به‌عنوان یکی از آثار کهن و شاخص تاریخی کشور تثبیت کرد

منبع :فارس

عکس:محمد آذر کیش

بازآفرینی هویت، بازآفرینی شهر: خرمشهر و مسیر پیوستن به شبکه شهرهای خلاق

خرمشهر تنها شهری جنگ‌زده نیست؛ شهری است که می‌تواند از دل خاطرات تلخ و شیرین خود، آینده‌ای خلاق و پایدار بسازد. اگر امروز اقدام کنیم، خرمشهر می‌تواند: شهری خلاق، شهری خاطره‌محور، شهری گردشگرپذیر و شهری با اقتصاد فرهنگی پویا باشد.

نجلا درخشانی، کارشناسی ارشد مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی در یادداشتی نوشت: خرمشهر، شهری است که نامش با مقاومت، خاطره، رنج و باززایی گره خورده؛ اما در لایه‌های زیرین این تاریخ پرحادثه، ظرفیت‌هایی نهفته است که هنوز به زبان توسعه شهری ترجمه نشده‌اند. سال‌هاست که نظریه‌پردازان توسعه شهری از «شهر خلاق» سخن می‌گویند؛ شهری که نه بر پایه سازه‌های بتنی، بلکه بر شانه‌های خلاقیت انسانی، حافظه جمعی و توان فرهنگی بنا می‌شود.

خرمشهر، اگرچه در نگاه نخست شهری جنگ‌زده و بازسازی‌شده به نظر می‌رسد، اما در واقع یکی از غنی‌ترین بسترهای خلاقیت شهری در ایران است؛ شهری که می‌تواند با تکیه بر خاطرات جمعی، رویدادهای تاریخی و هویت منحصربه‌فرد خود، به الگویی برای توسعه فرهنگی و گردشگری تبدیل شود.

این یادداشت تلاشی است برای بازخوانی خرمشهر از منظر «شهر خلاق»؛ شهری که اگر درست دیده شود، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری فرهنگی و جنگ در جنوب ایران بدل گردد

گزارش کامل در ادامه نوشته

مردم شوشتر چگونه با سرمایه‌های خُرد و حقوق معلمی ساباط‌ها و خانه‌های پدری را از زوال نجات دادند؟

ورق به نفع تاریخ برمی‌گردد

در بافت تاریخی شهر جزیره‌ای شوشتر، اتفاقاتی در جریان است که فعالان میراث فرهنگی معتقدند مردم این شهر تاریخی، در عمل ده گام جلوتر از مسئولان حرکت می‌کنند. ساکنان این بافت نه‌تنها مطالبه‌گر احیای میراث تاریخی خود هستند، بلکه در بسیاری از موارد، خود پیشگام مرمت و حفاظت از بناهای تاریخی شده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد مشارکت مردمی به یکی از ارکان اصلی حفظ این بافت تبدیل شده است. این نگاه را «روزبه سلمان»، فعال میراث فرهنگی و مالک یکی از خانه‌های تاریخی شوشتر، مطرح می‌کند. او فردی است که بهره‌برداری از اولین اثر تاریخی واگذار‌شده به بخش خصوصی کشور توسط صندوق احیای بافت و بناهای تاریخی کشور، یعنی خانه تاریخی مستوفی، به او سپرده شد؛ پروژه‌ای که پس از احیا، به‌عنوان یک الگوی پایلوت در سطح کشور مطرح شد.

در کنار مرمت‌های شخصی، بناهایی نیز با مشارکت مستقیم مردم و میراث فرهنگی در حال احیا هستند. بر اساس آمار ارائه‌شده از سوی سلمان، تا همین اواخر دست‌کم هشت کارگاه مرمتی به‌صورت مشارکتی در شوشتر فعال بوده‌ است. او از یکی از ساکنان منطقه به نام «فردوسیان» نام می‌برد که اعلام کرده تمام هزینه مصالح را شخصاً پرداخت می‌کند و مرمت بنا را با نظارت میراث فرهنگی پیش می‌برد.

گزارش کامل در ادامه نوشته

خانه‌های تاریخی خوزستان در مسیر تبدیل به اقامتگاه‌ها و مراکز گردشگری

هم‌زمان با افزایش توجه به گردشگری فرهنگی، خانه‌های تاریخی در خوزستان به‌ویژه شوشتر، به‌تدریج در حال تغییر کاربری و تبدیل شدن به اقامتگاه‌های سنتی، مراکز پذیرایی و فضاهای گردشگری هستند.

به گزارش خبرنگار مهر، در سال‌های اخیر، احیا و بهره‌برداری دوباره از خانه‌های تاریخی در شهر شوشتر و برخی دیگر از نقاط خوزستان به یکی از رویکردهای جدی در حوزه گردشگری تبدیل شده است. این خانه‌ها که عمدتاً به دوره‌های صفوی و قاجار تعلق دارند، پس از سال‌ها فرسودگی یا بلااستفاده ماندن، اکنون با مرمت اصولی و تعریف کاربری جدید، دوباره به چرخه زندگی شهری بازمی‌گردند.

به گفته فعالان میراث فرهنگی، فرآیند تبدیل این بناها به مراکز اقامتی و گردشگری با شناسایی ارزش تاریخی ساختمان آغاز می‌شود و پس از اخذ مجوزهای لازم، عملیات مرمت با حفظ عناصر اصیل معماری همچون حیاط مرکزی، شوادان‌ها، طاق‌ها و تزئینات بومی انجام می‌گیرد. در این مرحله، تلاش می‌شود مداخلات جدید به حداقل برسد و هویت تاریخی بنا حفظ شود.

پس از مرمت، خانه‌های تاریخی متناسب با ظرفیت خود به اقامتگاه سنتی، کافه و رستوران بومی یا فضای فرهنگی و گردشگری تبدیل می‌شوند. تجهیز این بناها به امکانات مورد نیاز گردشگران، بدون آسیب به ساختار تاریخی، بخش مهمی از این فرآیند به شمار می‌رود. بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران محلی نقش پررنگی در این مرحله دارند و اغلب با نظارت میراث فرهنگی فعالیت می‌کنند.

نمونه‌هایی از این تغییر کاربری در شوشتر، از جمله تبدیل برخی خانه‌های قاجاری به اقامتگاه‌های سنتی، نشان داده است که این رویکرد علاوه بر حفظ بنا، باعث افزایش ماندگاری گردشگر در شهر و تقویت اقتصاد محلی می‌شود. گردشگران با اقامت در این خانه‌ها، تجربه‌ای نزدیک‌تر به سبک زندگی بومی و معماری تاریخی منطقه به دست می‌آورند.

تبدیل خانه‌های تاریخی به مراکز گردشگری، راهکاری مؤثر برای جلوگیری از تخریب تدریجی این بناهاست؛ زیرا بهره‌برداری اقتصادی پایدار، انگیزه لازم برای نگهداری و مراقبت مستمر از آن‌ها را فراهم می‌کند. همچنین این روند موجب ایجاد فرصت‌های شغلی در حوزه‌هایی مانند مرمت، خدمات گردشگری، صنایع‌دستی و پذیرایی می‌شود.

با توجه به ظرفیت‌های تاریخی شوشتر و ثبت جهانی سازه‌های آبی این شهر، توسعه اقامتگاه‌های سنتی در بافت تاریخی می‌تواند جایگاه این شهر را به‌عنوان مقصد گردشگری فرهنگی بیش از پیش تقویت کند؛ مسیری که در صورت تداوم حمایت‌های تخصصی و سرمایه‌گذاری هدفمند، به الگویی موفق برای دیگر شهرهای تاریخی خوزستان نیز تبدیل خواهد شد.

خوانشی باستان‌شناختی از مرگ و پس از مرگ در فرهنگ ایلام باستان

نشست تخصصی با موضوع خوانش باستان‌شناختی از مرگ و جهان پس از مرگ در فرهنگ ایران باستان بر پایه کاوش‌های شوش امروز چهارشنبه ۱۰ دی‌ماه در قلعه باستان‌شناسی شوش برگزار شد.

به‌گزارش خبرنگار میراث‌آریا، سخنران این نشست تخصصی، علی زلقی پژوهشگر پسا دکترای، انستیتوی باستان‌شناسی غرب آسیا از دانشگاه ماینز آلمان بود.

زلقی در این نشست تخصصی به بررسی مرگ و دنیای پس از مرگ در ایلام باستان پرداخت و کوشید به این پرسش اصلی پاسخ دهد که ایلامیان مردگان خود را کجا و چگونه دفن می‌کردند.

تمرکز این پژوهشگر در این ارائه علمی بر یافته‌های باستان‌شناسی شهر شوش در هزارهٔ دوم پیش از میلاد بود که در این چارچوب، انواع تدفین‌های ایلامی ـ از دفن‌های سادهٔ چاله‌ای و گورخمره‌ای گرفته تا تدفین‌های تابوتی و مقابر آجری زیرزمینی معرفی و بررسی شدند؛ همچنین محل دفن مردگان، از جمله تدفین‌های درون‌شهری و گاه در نزدیکی یا زیر فضاهای مسکونی، به‌عنوان یکی از موضوعات بحث‌برانگیز مورد توجه قرار گرفت.

در این سخنرانی الواحی که معمولاً از آن به عنوان «تدفینی» یاد می‌شود و نیز سردیس‌ها و ماسک‌های گلی که گاه به آیین‌های مرگ نسبت داده می‌شدند، با نگاهی انتقادی بررسی شدند.

مدرس دانشگاه ماینز آلمان در ادامه گفت: نتیجهٔ این بررسی‌ها نشان داد که بسیاری از این شواهد یا به‌خوبی مستند نشده بودند یا تفسیر آن‌ها با اختلاف‌نظرهای جدی همراه بوده است.

این باستان شناس با نقد دیدگاه‌های رایج، از جمله نظریهٔ تدفین چندمرحله‌ای، تأکید کرد که بر پایهٔ داده‌های موجود نمی‌توان تصویری قطعی و یک‌دست از باورهای ایلامیان دربارهٔ مرگ و جهان پس از مرگ ارائه داد و در این زمینه باید با احتیاط و پرهیز از ساده‌سازی سخن گفت.

این نشست تخصصی با هدف آموزش و پژوهش‌های علمی با حضور کارشناسان پایگاه میراث‌جهانی شوش، اساتید و دانشجویان باستان‌شناسی دانشگاه شهیدچمران واحدشوش و پژوهشگران و علاقه‌مندانی از دزفول، اندیمشک و اهواز در قلعه باستان‌شناسی شهر تاریخی شوش برگزار شد.

تنوع اقوام و زبان‌ها؛ سرمایه‌ای برای آینده

در جهانی که گاه گرفتار شکاف‌ها و تعارض‌هاست، ایران می‌تواند الگویی برای همزیستی باشد. این سرزمین نشان داده که تفاوت‌ها نه تهدید، بلکه فرصت‌اند؛ فرصتی برای شناخت بیشتر، برای غنای فرهنگی، و برای ساختن جامعه‌ای که در آن هر صدا و هر آیین، بخشی از یک سمفونی بزرگ انسانی است.

مجتبی گهستونی روزنامه‌نگار و پژوهشگر در یادداشتی که در اختیار میراث آریا قرارداد، نوشت: سال نو میلادی، نه تنها آغاز تقویم تازه‌ای برای جهانیان است، بلکه فرصتی است برای بازاندیشی در ارزش‌های همزیستی، احترام و پاسداشت میراث‌های مشترک.
ایران، سرزمینی که در دل تاریخ، همواره میزبان اقوام و ادیان گوناگون بوده، امروز همچون یک باغ پرگل است؛ هر گل با رنگ و بوی خاص خود، اما همه در کنار هم، زیبایی یکپارچه‌ای را می‌آفرینند.
در ایران، مسیحیان ارمنی با کلیساهای تاریخی در جلفای اصفهان و تهران، آشوریان و کلدانیان با نیایشگاه‌های کهن در ارومیه و کرمانشاه، کلیمیان با کنیسه‌های قدیمی در همدان و شیراز، صابئین مندایی با آیین‌های آب‌محورشان در کرانه‌های کارون و اهواز، زرتشتیان با آتشکده‌های یزد و کرمان، و مسلمانان شیعه و سنی با تمام مساجد جامع خود در شهرهای ایران، هر یک بخشی از این موزاییک فرهنگی را شکل داده‌اند. این تنوع نه تنها نشانه‌ای از تاریخ و هویت ماست، بلکه گواهی است بر ظرفیت ایران برای همزیستی مسالمت‌آمیز.
کلیسای وانک در اصفهان، با نقاشی‌های دیواری و معماری منحصر به‌فرد، نمادی از ایمان و هنر ارمنی‌ها است.
کنیسه حییم در تهران، یادگار حضور دیرینه کلیمیان و نقش آنان در فرهنگ و اقتصاد ایران محسوب می‌شود.
آتشکده زرتشتیان در یزد، شعله‌ای جاودان که قرن‌هاست روشن مانده و پیوندی میان گذشته و امروز برقرار کرده است.
مسجد جامع دزفول و شوشتر و مسجد جامع سنندج، جلوه‌ای از شکوه اسلامی در میان اقوام مختلف به‌شمار می‌آید.
مراسم غسل صابئین مندایی در رودخانه کارون اهواز، آیینی زنده و منحصر به‌فرد که هنوز در دل خوزستان جاری است.
ایران نه تنها به‌واسطه تنوع دینی و قومی شناخته می‌شود، بلکه صنایع دستی و هنرهای سنتی هر یک از این گروه‌ها، بخشی از هویت فرهنگی و میراث مشترک سرزمین ماست. این هنرها، زبان خاموشی هستند که روایتگر تاریخ، باورها و زیبایی‌های زندگی مردمان‌اند.
صابئین مندایی که در خوزستان و به‌ویژه در اهواز زندگی می‌کنند، علاوه بر آیین‌های مذهبی خاص خود، در هنرهای دستی نیز سهمی دارند. ساخت زیورآلات نقره‌ای و طلایی با نقش‌های نمادین، از جمله هنرهای برجسته آنان است. بسیاری از استادکاران مندایی در بازارهای اهواز به‌عنوان زرگران شناخته می‌شوند و آثارشان با ظرافت و معنای آیینی همراه است.
زرتشتیان، به‌ویژه در یزد و کرمان، در کنار پاسداشت آتشکده‌ها، هنرهایی چون سفالگری، پارچه‌بافی و قلم‌کاری را زنده نگه داشته‌اند. در یزد، بافته‌های سنتی و دست‌سازهای زرتشتیان، نه تنها کاربردی‌اند بلکه حامل نمادهای آیینی و اسطوره‌ای هستند. همچنین، برخی از ظروف و اشیای آیینی آنان با نقش‌های خورشید و آتش، بازتابی از باورهای کهن ایرانی است.
ارمنی‌ها در ایران، به‌ویژه در اصفهان و تهران، علاوه بر معماری کلیساها، در هنرهایی چون نقاشی مذهبی، تذهیب، و ساخت صلیب‌ها و اشیای آیینی شهرت دارند. هنر قالیبافی و منبت‌کاری نیز در میان ارامنه جایگاه ویژه‌ای دارد. بسیاری از آثار هنری آنان، ترکیبی از سنت ایرانی و مسیحی است؛ مانند نقاشی‌های دیواری کلیسای وانک که هم جنبه مذهبی دارد و هم شاهکار هنری محسوب می‌شود.
یهودیان ایران، به‌ویژه در همدان، شیراز و تهران، در هنرهایی چون زرگری، پارچه‌بافی و ساخت اشیای آیینی فعال بوده‌اند. کنیسه‌های قدیمی ایران هنوز برخی از اشیای دست‌ساز مذهبی یهودیان را در خود نگه داشته‌اند؛ از جمله شمعدان‌های نقره‌ای و پارچه‌های مذهبی که با دقت و زیبایی خاصی ساخته شده‌اند.
این صنایع دستی، فراتر از کارکرد روزمره، حامل پیام‌های فرهنگی و دینی‌اند. هر کدام بخشی از حافظه جمعی ایران هستند و نشان می‌دهند که چگونه هنر می‌تواند پلی میان باورها و زندگی روزمره باشد. اگر این میراث‌ها به‌درستی معرفی و حفاظت شوند، ایران می‌تواند الگویی جهانی از همزیستی و غنای فرهنگی باشد؛ الگویی که در آن، هر قوم و دین، با هنر و صنایع دستی خود، به شکوفایی یک تمدن مشترک کمک می‌کند.
ایران به‌عنوان الگویی جهانی در جهانی که گاه گرفتار شکاف‌ها و تعارض‌هاست، ایران می‌تواند الگویی برای همزیستی باشد. این سرزمین نشان داده که تفاوت‌ها نه تهدید، بلکه فرصت‌اند؛ فرصتی برای شناخت بیشتر، برای غنای فرهنگی، و برای ساختن جامعه‌ای که در آن هر صدا و هر آیین، بخشی از یک سمفونی بزرگ انسانی است. همان‌گونه که در اهواز، کنار رود کارون، می‌توان صدای ناقوس کلیسا را در کنار اذان مسجد شنید، یا در یزد، شعله آتشکده را در کنار مناره‌های مساجد دید، این همزیستی تصویری است که جهان امروز بیش از هر زمان دیگر به آن نیاز دارد.
این میراث‌ها باید حفظ شوند؛ نیایشگاه‌ها، مدارس، انجمن‌ها و آیین‌ها نیازمند توجه و معرفی‌اند. هر کدام بخشی از حافظه جمعی ما هستند و اگر به‌درستی پاسداری شوند، می‌توانند نسل‌های آینده را با ریشه‌های غنی این سرزمین آشنا کنند. معرفی این میراث‌ها به جهان، نه تنها موجب شناخت بهتر ایران می‌شود، بلکه می‌تواند الهام‌بخش ملت‌هایی باشد که در جستجوی راهی برای همزیستی‌اند.
آغاز سال نو میلادی را می‌توان فرصتی دانست برای تجدید عهد با این میراث‌ها؛ برای آنکه ایران همچنان سرزمین رنگ‌ها، صداها و ایمان‌های گوناگون باقی بماند. سرزمینی که در آن، هر زبان و هر آیین، بخشی از یک سمفونی بزرگ انسانی است. ایران می‌تواند با پاسداشت این تنوع، الگویی جهانی باشد؛ الگویی از همزیستی، احترام و عشق به میراث مشترک بشری.

مجتبی گهستونی/میراث آریا

مسجد رنگونی‌ها؛ بنایی تاریخی که هنوز به مرمت کامل نیاز دارد/روایت میدان؛ جایی میان رود، رطوبت و تاریخ+فیلم

مسجدی سفیدرنگ در حاشیه اروندرود، با ستون‌هایی که از دل صنعت نفت برآمده‌اند و نقوشی که رد پای هند و جنوب شرق آسیا را در دل آبادان ثبت کرده‌اند؛ مسجد رنگونی‌ها، یکی از خاص‌ترین بنا‌های مذهبی جنوب کشور است که با وجود مرمت‌های مقطعی، همچنان نیازمند بازسازی و مراقبت مستمر است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، چند قدم مانده به اروندرود، بنایی خودنمایی می‌کند که سادگی بیرونی‌اش در تضاد با جزئیات پررمزوراز درون آن است. فضای بیرونی مسجد رنگونی‌ها کاملاً سفید است؛ سفیدی‌ای که یادآور مساجد پنجاب است. اما همین که وارد شبستان می‌شوی، رنگ سبز غالب فضا، نگاه را به خود می‌کشد؛ سبزی‌ای که ریشه در دو رنگ اصلی پرچم هند دارد. اینجا فقط یک مسجد نیست؛ لایه‌لایه از تاریخ، مهاجرت، صنعت و آیین در آن تنیده شده است.

در میان ستون‌ها، نقش‌ها و نشانه‌هایی دیده می‌شود که در مساجد ایرانی کمتر به چشم می‌آید؛ نماد‌هایی برگرفته از باور‌های هند، از جمله نقش آرزو، تناسخ و شاخ‌گاو‌مانند‌هایی که در بالای ستون‌ها جای گرفته‌اند. پایه ستون‌ها نیز به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که گویی رشد می‌کنند و در انتها به گل نیلوفر خم می‌شوند.

*گزارش کامل در ادامه نوشته*