خوزتوریسم

یلدای ایرانی در میراث‌جهانی شوش

سرپرست پایگاه میراث‌جهانی شوش گفت: آیین سنتی و ثبت‌جهانی «یلدا» باحضور پرشور شهروندان شوشی و شهرستان‌های همجوار و همچنین مدیران و مقامات استانی و محلی همزمان با طولانی‌ترین شب سال در میراث‌جهانی این شهر برگزار شد.

به‌گزارش خبرنگار میراث‌آریا، علی بویری اظهار کرد: آیین باشکوه نکوداشت شب یلدا (شب چله) یکشنبه شب ۳۰ آذرماه ۱۴۰۴ باحضور محمد جوروند مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان، شهردار، رئیس و اعضای شورای شهر، رییس اداره ورزش و جوانان، دانشجویان و اساتید دانشگاه باستان‌شناسی و اقشار مختلف شهروندان شوش، دزفول و اندیمشک در باغ‌موزه شوش برپا شد.

سرپرست پایگاه میراث‌جهانی شوش با اشاره به این‌که شب یلدا، یکی از کهن‌ترین جشن های ایرانی است که در فهرست میراث معنوی یونسکو به ثبت‌جهانی رسیده است افزود: این شب، بلندترین شب سال، یادآور پیوند گرم خانواده‌ها، پاسداشت آیین‌های کهن ایرانی و امید به روشنایی و سپیده‌دم است.

او ادامه داد: نکوداشت جشن یلدا یا چله، پاسداشت هویت فرهنگی و میراث ناملموسی است که نسل به نسل منتقل شده است و همچنان روح همبستگی، همدلی و امید را در جامعه زنده نگه می‌دارد.

بویری گفت: برنامه های متنوعی همچون بررسی جایگاه شب یلدا در فرهنگ و اساطیرکهن، شاهنامه خوانی و حافظ‌خوانی، اجرای موسیقی پاپ و سنتی، کارگاه نقاشی کودک، تجلیل از پیشکسوتان فوتبال شوش، روایت تاریخ شفاهی ورزش در شوش و جشنواره خوراک و صنایع‌دستی در شب یلدای امسال شوش برگزار شد.

او خاطرنشان کرد: این رویداد فرهنگی با مشارکت شهرداری وشورای اسلامی شهر، اداره ورزش و جوانان، انجمن فرهنگی مهرگان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و بنیاد شوش شناسی اجرا شد.

سرپرست پایگاه میراث‌جهانی شوش تصریح کرد: برگزاری چنین رویدادهایی در فضاهای تاریخی، ضمن پاسداشت آیین‌های ناملموس ایرانی، نقش مؤثری در تقویت پیوند اجتماعی و افزایش تعلق خاطر مردم به میراث‌فرهنگی ایفا می‌کند.

او با اشاره به اینکه میراث‌جهانی شوش در این شب میزبان پیشکسوتان فوتبال شهرستان نیز بود افزود: مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خوزستان هم با تأکید به لزوم حفظ میراث‌معنوی و جایگاه آن در جامعه به بیان خاطراتی از گذشته پرافتخار فوتبال شوش پرداخت و در سخنان خود به نقش ورزش در ایجاد همبستگی اجتماعی و خاطرجمعی در میان نسل‌های مختلف اشاره کرد.

بویری عنوان کرد: در این مراسم بباشکوه به پاس سال‌ها تلاش و نقش‌آفرینی پیشکسوتان فوتبال شوش در اعتلای ورزش شهرستان، از این چهره‌های ارزشمند و تأثیرگذار توسط مدیرکل میراث‌فرهنگی خوزستان، تجلیل به‌عمل آمد.

مهندس اسماعیل فرهادیان؛
نظر دادن برای طراحی چیدمان موزه نفت، "تخصص" می خواهد

مهندس اسماعیل فرهادیان، ارائه دهنده اصلی پیشنهاد ایجاد پارک موزه نفت مسجدسلیمان و مجری طرح موزه مذکور طی سال های ۱۳۹۶تا ۱۳۹۸ با اشاره به نقشه های مسئله دار و غیرعلمی و غیرکارشناسی ارائه شده توسط پیمانکار دفتر موزه های تهران برای تکمیل موزه نفت مسجدسلیمان گفت؛ از مجموعه ای که به جای تکمیل پروژه بیست ساله موزه نفت مسجدسلیمان، در سبزوار و کرمان و محمودآباد موزه نفت ساخت، غیر از این هم انتظاری نیست!
مدیرعامل سابق شرکت بهره برداری نفت و گاز مسجدسلیمان با اشاره به اهمیت توجه به مفهوم "پارک موزه" و ارتباط تعاملی سالن موزه با محوطه از طریق چشم اندازهای پنجره که برادران ارجمند باور، دکتر فرخ و دکتر سیروس باور در طراحی ساختمان لحاظ کرده اند، اینکه افرادی بدون هیچگونه تخصص، ایده بستن این چشم اندازها را می دهند، مشخص می کند که این افراد چقدر از موضوع پرت و غیر متخصص هستند.
مهندس فرهادیان تاکید کرد؛ از مدیرعامل محترم شرکت بهره برداری نفت و گاز مسجدسلیمان که خود از نیروهای متخصص و توانمند مسجدسلیمانی و آشنا با تاریخچه نفت و این شهر و اهمیت تکمیل کارشناسی موزه نفت مسجدسلیمان است، انتظار داریم که به این مسئله ورود کرده و با بهره مندی از نظرات کارشناسان متخصص، جلوی این خسارت به سرمایه مملکت و گنجینه تاریخی نفت در مسجدسلیمان را بگیرند.

برگزاری سمینار علمی پایداری معماری تاریخی خوزستان در میراث‌جهانی شوش

.علی بویری مدیرپایگاه میراث جهانی شوش گفت: به مناسب هفته پژوهش و در راستای برنامه های علمی پژوهشی هماهنگ با معاونت میراث فرهنگی استان، سمینار علمی با عنوان" مروری بر تمهیدات پایداری درمعماری تاریخی خوزستان"،
با مشارکت انجمن علمی مرمت دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول برگزار شد.

دکتر هانی زارعی عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول به عنوان سخنران در این سمینار گفت: تمهیدات پایداری معماری تاریخی خوزستان از شش هزار سال قبل در چگاسفلی، شوش، چغازنبیل، هفت تپه و مناطق دیگر از از ایلام تا پایان دوره ساسانیان در استان خوزستان، نشان می‌دهد که پایداری این سازه‌ها نه بر اساس آزمون‌ وخطا یا تجربه‌گرایی صرف، بلکه بر پایه مجموعه‌ای از تمهیدات ساختاری، مصالحی و هندسی نظام‌مند شکل گرفته است.
زارعی افزود:این تمهیدات، که ریشه در شناخت دقیق از رفتار نیروها، شرایط اقلیمی، ویژگی مصالح و تجربه استادکاران داشته‌اند، اساس دوام و انسجام بناها را در گذر زمان فراهم کرده‌اند.
دکتر هانی زارعی: توجه به مسائل محیط زیست در چگونگی برداشت خاک، آب و چوب و حفظ منابع طبیعی از جمله نکات ویژه در فناری ساخت در بین النهرین و خوزستان است. در کنار ان توجه به نوع و کیفیت مصالح مورد استفاده نیز بسیار اهمیت داشته است.
این استاد دانشگاه در این سمینار اظهار داشت: اهمیت در بکارگیری مصالح بی ضرر در ساخت نشان دهنده نگاه ویژه به ساخت در آن دوران تاریخی است.
علی بویری مدیرپایگاه میراث جهانی شوش با اشاره به استقبال شرکت کنندگان از این سمینار علمی گفت: بخش دوم این رویداد علمی برگزاری کارگاه خلاقیت و تجربه با موضوع خوون چینی زیر نظر دکتر هانی زارعی در قلعه باستان شناسی شوش برگزار گردید.

تمهیدات حفاظت از میراث جهانی شوش با آغاز فصل بارندگی

مدیر پایگاه میراث جهانی شوش گفت: با آغاز فصل بارندگی پایگاه میراث جهانی شوش اقدامات پیشگیرانه و کنترل آب‌های سطحی را به‌منظور کاهش آسیب‌های طبیعی بر بقایای معماری آثار شاخص این محوطه تاریخی اجرا کرده است.

به گزارش روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوزستان، علی بویری با اعلام این خبر گفت: پیش از شروع بارندگی‌های فصلی مجموعه‌ای از تمهیدات حفاظتی برای کنترل حداکثری جریان آب و جلوگیری از آسیب به سازه‌های تاریخی محوطه میراث جهانی شوش به اجرا درآمده است.

مدیر پایگاه میراث جهانی شوش ادامه داد: در این راستا، اصلاح شیب‌بندی محوطه و اجرای اندود حفاظتی کاهگل بر روی بقایای معماری مشهود به‌ویژه در بخش تراشه بزرگ شهر شاهی موسوم به شهر پانزدهم انجام شده است.

او اضافه کرد: همچنین شیب‌بندی محدوده جداره‌های بقایای معماری در کاخ آپادانا و کاخ اردشیر برای هدایت مؤثر آب‌های سطحی و پیشگیری از آسیب به دیوارها و کف‌فرش صورت گرفته است.

بویری گفت: در بخش دیگری از این طرح حدود ۲۵۰ اثر سنگی کاخ آپادانا تحت پوشش سایه‌بان‌های حفاظتی مناسب قرار گرفته‌اند تا از آسیب‌های ناشی از بارش باران مصون بمانند.

او بیان کرد: همزمان با این اقدامات، مسیر بازدید گردشگران اصلاح و مبلمان محدوده گردشگری نیز در دست اجراست.

بویری با اشاره به لزوم حفاظت بهینه از محوطه‌های تاریخی در فصل بارش تاکید کرد: بازدید گردشگران در صورت تشدید بارندگی محدود شده و در این شرایط تنها موزه شوش پذیرای بازدیدکنندگان خواهد بود.

او خاطرنشان کرد: پایش مستمر مجموعه میراث جهانی شوش به منظور مستندسازی و آسیب‌شناسی محوطه نیز از برنامه‌های دائمی پایگاه ذکر شده است.

بویری اظهار داشت: فعالیت‌های اجرایی و مرمتی در فصل بارندگی با تمرکز بر فضاهای سرپوشیده از جمله بخش‌های داخلی قلعه باستان‌شناسی شوش و با رعایت اصول ایمنی کارگاهی و ضوابط فنی ادامه دارد.

مدیر پایگاه میراث جهانی شوش گفت: پس از پایان فصل بارندگی و با مساعد شدن شرایط جوی کارگاه‌های اجرایی در سطح محوطه فعال خواهند شد تا برنامه‌های مرمتی و حفاظتی با شتاب بیشتری دنبال شود.

تثبیت جایگاه ایران در جهان فرهنگی/ «مهارت آینه‌کاری در معماری ایران» ثبت‌جهانی شد

«مهارت آینه‌کاری در معماری ایران» در بیستمین اجلاس کمیته بین‌الدولتی میراث ناملموس یونسکو در دهلی‌نو به‌عنوان بیست‌وهفتمین میراث ناملموس کشور ثبت جهانی شد؛ رخدادی که نه‌تنها جایگاه ایران را در زمره قدرت‌های فرهنگی جهان تثبیت می‌کند، بلکه ظرفیت‌های تمدنی و زیبایی‌شناختی معماری ایرانی را در سطحی راهبردی به جامعه جهانی معرفی می‌سازد.

به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، «مهارت آینه‌کاری در معماری ایران» در بیستمین اجلاس کمیته بین‌الدولی حفظ میراث‌فرهنگی ناملموس یونسکو که در دهلی‌نو برگزار شد، رسماً در فهرست جهانی میراث ناملموس ثبت شد. این ثبت‌جهانی، به‌عنوان بیست‌وهفتمین میراث ناملموس ایران، جایگاه کشور را در میان ده قدرت برتر میراث فرهنگی جهان بیش از پیش استحکام می‌بخشد؛ کشوری که اکنون با ۲۹ میراث ملموس و طبیعی و ۲۷ میراث ناملموس، یکی از مهم‌ترین حافظان حافظه تاریخی و فرهنگی جهان به شمار می‌رود.

آینه‌کاری ایرانی، هنری ریشه‌دار در سنت‌های معماری ایران‌زمین، بازتابی از ذوق زیبایی‌شناختی، هندسه قدسی و جهان‌بینی نورمحور ایرانی است. در این فن کم‌نظیر، قطعات کوچک آینه با دقتی مینیاتوری و هندسی بر سطوحی چون سقف، گنبد، دیوار، ستون و طاق‌نما نصب می‌شود تا با شکست نور در هزاران سطح درخشان، فضایی روحانی، پویا و شکوهمند خلق شود. تالار آینه کاخ‌گلستان در تهران و بخش‌هایی از مسجد شیخ لطف‌الله در اصفهان از مهم‌ترین نمودهای تاریخی این هنر در مقیاسی جهانی‌اند؛ آثاری که قرائت ایرانی از نور، نظم، تناسب و تعالی معنوی را در قالب معماری متجسد می‌سازند.

فرآیند آینه‌کاری مجموعه‌ای از مهارت‌های پیچیده طراحی، نقشه‌کشی، آینه‌تراشی، گچ‌بری، گچ‌کاری، نقاشی و فنون موزاییکی است؛ فرآیندی ظریف و دشوار که نیازمند سال‌ها تجربه استادکارانه، دقت هندسی و درک عمیق از تناسبات معماری ایرانی است. در اجرای این هنر، آینه‌ها با برش‌های الماس‌گونه در ابعاد و طرح‌های متنوع آماده شده و سپس با چسب‌های طبیعی و سازگار با محیط‌زیست—همچون سریش—بر سطح کار نصب می‌شوند. نقش‌مایه‌هایی چون هندسه ایرانی، گل‌وبته، نقوش اسلیمی، پرنده و طرح‌های برجسته یا مسطح، به این هنر غنا و هویت می‌بخشند.

آینه در فرهنگ ایرانی همواره نماد پاکی، روشنایی، صداقت و تجلی حقیقت بوده است؛ مفهومی که در آینه‌کاری معماری نه‌تنها به عنصر زیبایی‌شناختی، بلکه به زبان معناشناسانه معماری بدل شده است. بازتاب نور در آینه‌های کوچک، هم جلوه‌های بصری بی‌بدیلی خلق می‌کند و هم کارکردی عملی در روشن‌سازی فضا و مدیریت مصرف انرژی دارد؛ امری که این هنر را در زمره هنرهای پایدار و هوشمندانه معماری سنتی قرار می‌دهد.

پرونده ثبت «مهارت آینه‌کاری در معماری ایران» با مشارکت گسترده استادکاران برجسته، مرمتگران، معماران، دانشگاه‌ها، انجمن‌های تخصصی و جوامع بومی و حرفه‌ای از شهرهای تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و قم تهیه و تکمیل شد. یونسکو پس از انجام ارزیابی‌های کارشناسی و میدانی، تداوم زنده مهارت، انتقال فعال بین‌نسلی، گستره کاربرد و نقش اجتماعی و فرهنگی این هنر را از مهم‌ترین دلایل واجد شرایط بودن آن برای ثبت جهانی اعلام کرد.

ثبت جهانی «مهارت آینه‌کاری در معماری ایران» نه‌تنها ادای دِینی به یکی از اصیل‌ترین فنون معماری ایرانی است، بلکه فرصتی راهبردی برای ارتقای دیپلماسی فرهنگی، توسعه گردشگری هنری، تقویت هویت ملی و معرفی ظرفیت‌های تمدنی ایران در مقیاس جهانی به شمار می‌آید. این ثبت، ایران را یک گام دیگر به سمت تثبیت جایگاه خود به‌عنوان یکی از کانون‌های اصلی تولید معنا، زیبایی و مهارت در جهان نزدیک می‌کند؛ جایگاهی که ریشه در میراثی دارد که هم بر پایه سنت استوار است و هم در افق آینده، چراغ راه فرهنگ‌سازی جهانی به‌شمار می‌رود.

عباس مقدم، باستان‌شناس در گفت‌وگو با میراث‌آریا پاسخ‌ می‌دهد؛

نیایشگاه اعظم چگاسفلا کجاست و چرا هنوز کشف نشده است؟/ ماجرای تدفین «خاتون» که روایت‌ها از قدرت زنان در هزاره پنجم پیش از میلاد را تغییر می‌دهد، چیست؟

باستان‌شناس و سرپرست کاوش‌های چگاسفلا، این محوطه را «یکی از کلیدی‌ترین حلقه‌های تمدنی خلیج‌فارس» می‌داند؛ جایی که نخستین گور آجری جهان، یک نیایشگاه مفصل و شواهدی کم‌نظیر از جایگاه ممتاز زنان در هزاره پنجم پیش از میلاد کشف شده است.

عباس مقدم، باستان‌شناس، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا با اشاره به پیشینه کاوش‌های چگاسفلا اظهار کرد: چگاسفلا برای نخستین‌بار در سال ۱۳۵۰ طی یک بررسی کوتاه‌مدت توسط باستان‌شناسان آلمانی در شهرستان بهبهان شناسایی شد و از همان زمان به‌عنوان یکی از محوطه‌های مهم تمدنی حوزه خلیج‌فارس مورد توجه قرار گرفت. با وجود چندین فصل کاوش، هنوز به لایه‌های بکر این محوطه تاریخی دست نیافته‌ایم؛ اما یافته‌های کنونی قدمتی تا اوایل هزاره پنجم پیش از میلاد را نشان می‌دهد.

کشف گورستان معماری‌شده: خانه آخرین

او مهم‌ترین یافته‌های کاوش را معماری کم‌نظیر گورهای چگاسفلا دانست و گفت: گورها در چگاسفلا به‌واقع خانه ابدی و آخرت هستند؛سازه‌هایی کاملاً معمارانه، استادانه و ساخته‌شده با آجر، که تناسبات دقیق و طرح‌ریزی مهندسی‌شده آن‌ها برای ما یک درس جدی در معماری تدفینی باستان است.

به گفته او، کشف نخستین گور آجری جهان در این محوطه – متعلق به هزاره پنجم پیش از میلاد – یکی از مهم‌ترین شواهد معماری تدفینی در جنوب‌غرب ایران و کل منطقه تمدنی خلیج‌فارس محسوب می‌شود.

نیایشگاهی با ۷۳ سنگ افراشته

مقدم درباره یافته‌های بخش زیستگاهی چگاسَفلا توضیح داد: در این محوطه یک نیایشگاه بزرگ کشف کردیم؛ نیایشگاهی با سکوی نیایش و سکوی هدایا. در سکوی هدایا ۷۳ سنگ افراشته به‌دست آمد که نشان می‌دهد با یک جامعه عمیقاً اعتقادی مواجه هستیم؛ جامعه‌ای که باورهای دینی و آیینی در آن نقش بنیادی داشته است.

او افزود: این شواهد ما را به این نتیجه رسانده که چگاسفلا احتمالاً یکی از مکان‌های آیینی برجسته در هزاره پنجم پیش از میلاد بوده است.

جایگاه ممتاز زنان در جامعه چگاسفلا

این باستان‌شناس یکی از ابعاد شگفت‌انگیز کاوش‌ها را کشف الگوی اجتماعی مبتنی بر ارجحیت نقش زنان دانست و گفت: در مجموع ۱۰۲ تدفین شناسایی کردیم که بیش از نیمی از آن‌ها متعلق به زنان بود. شواهد نشان می‌دهد زنان در این جامعه جایگاهی برتر و نقش‌های تعیین‌کننده‌ای داشته‌اند.

مقدم نمونه‌ای از این تدفین‌ها را چنین توضیح داد: در کنار یک گور جمعی ۵۲ نفره، تدفین یک زن ۲۵ ساله را کشف کردیم که او را خاتون نام‌گذاری کردیم. این زن با نظم و احترام ویژه دفن شده و دو شیء نمادین – یک سنگ‌وزنه و یک شمشیر – همراه دارد. این ترکیب یادآور تصویر الهه عدالت است که یک ترازو و یک شمشیر در دست دارد. بنابراین تفسیر ما این است که این زن در زمان حیات دارای اقتدار، نقش داوری و حفظ نظم و قانون در جامعه بوده است.

به گفته او، «در گور آجری ۱۱ نفره نیز آخرین فرد دفن‌شده یک زن است و همچنین در میان جمجمه‌های تغییرشکل‌یافته، نمونه‌های زنانه فراوان‌تر از مردانه است؛ مجموعه‌ای که همگی تصویری روشن از ساختار اجتماعی زن‌محور در چگاسَفلا ارائه می‌دهد.

معمای بزرگ: نیایشگاه اعظم کجاست؟

مقدم یکی از مهم‌ترین پرسش‌های پیشِ‌رو را کشف نیایشگاه اصلی این محوطه دانست و تاکید کرد: با توجه به شواهد، مطمئن هستیم که نیایشگاه اعظم چگاسفلا در بخش زیستگاهی وجود دارد؛ اما هنوز کشف نشده است. همین موضوع ضرورت ادامه کاوش‌ها را دوچندان می‌کند.

اقتصادی خودکفا با شبکه مبادلات گسترده

او درباره ساختار معیشتی این جامعه گفت: مردم چگاسفلا صنعتگرانی ماهر بودند؛ فلزگران، سفالگران، سنگ‌تراشان، ریسندگان و هنرمندانی که الگوی معیشتی کاملاً خودکفا داشتند. یافته‌ها نشان می‌دهد این جامعه ارتباطات گسترده‌ای با مناطق دوردست داشته و مواد اولیه‌ای مانند سنگ ابسیدین، مرمر و فلزات را از فواصل طولانی وارد می‌کرده است.

ضرورت تداوم کاوش‌ها

این باستان‌شناس در پایان تصریح کرد: چگاسفلا هنوز بخش مهمی از رازهای خود را بر ما نگشوده است. لایه‌های بکر، نیایشگاه اعظم و جزئیات ساختار اجتماعی و اقتصادی این جامعه، همگی نیازمند ادامه کاوش‌هاست تا تصویر کامل‌تری از یکی از کهن‌ترین مراکز تمدنی خلیج‌فارس آشکار شود.

کشف منحصربه‌فرد نگارکَند الیمایی در اندیکا/

پرده‌برداری از صحنه‌ای بی‌مانند در آیین‌های نیایشی زاگرس/ پیوندی نو با اسطوره یونانی هرکول

ایوب سلطانی، مدیر پایگاه ملی منظر فرهنگی و صنعتی مسجدسلیمان، از شناسایی یک نگارکَند منحصربه‌فرد الیمایی در ارتفاعات کوه منار اندیکا خبر داد؛ اثری صخره‌ای با مضمون آیینی و اسطوره‌ای که به گفته این باستان‌شناس، در میان نگارکندهای شناخته‌شده الیماییان از حیث محتوا و ترکیب‌بندی کم‌نظیر و بی‌بدیل است و می‌تواند افق‌های تازه‌ای در مطالعات فرهنگی زاگرس بگشاید.

ایوب سلطانی، مدیر پایگاه ملی منظر فرهنگی و صنعتی مسجدسلیمان، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا از شناسایی نگارکند نویافته الیمایی منار در بخش مرکزی شهرستان اندیکا خبر داد؛ اثری صخره‌ای که به‌گفته او، می‌تواند یکی از مهم‌ترین شواهد شناخت نظام اعتقادی و آیینی الیمایی‌ها در زاگرس مرکزی باشد.

سلطانی با تاکید بر اینکه الیمایی‌ها میراث‌داران مستقیم سنت‌های هنری و فرهنگی عیلامیان بوده‌اند، اظهار کرد: مطالعات نشان می‌دهد که این قوم از فرود قدرت هخامنشی تا طلوع دولت ساسانی مجال شکوفایی یافت، اما اوج اقتدار و استقلال‌طلبی آنان به دوره پارت‌ها بازمی‌گردد. بسیاری از عناصر هنری ساسانیان وام‌دار الیمایی‌ها و پارت‌هاست؛ زیرا این دو گروه توانستند هنر عیلامی و هخامنشی را به‌شکل سیال و پویایی به دوره ساسانی منتقل کنند.

او افزود: گسترش شناسایی محوطه‌ها، آرامگاه‌ها، نیایشگاه‌ها و نگارکندهای الیمایی در زاگرس بختیاری، مؤید وسعت قلمرو و استمرار سکونت و حیات فرهنگی آنان است. نگارکند نو یافته منار به دلیل محتوای خاص و متفاوت خود، افق جدیدی از نظام اعتقادی این قوم را آشکار می‌کند.

جزئیات فنی و محتوایی نقش‌برجسته

سلطانی توضیح داد: این نگارکند در ارتفاعات قله کوه منار واقع شده و از نخستین نمونه‌هایی است که توسط او شناسایی و به وزارت میراث‌فرهنگی معرفی شده است. مقاله علمی این کشف نیز در مجله بین‌المللی سنوس پرسیکوس منتشر شده است.

به گفته این باستان‌شناس، منطقه اندیکا را می‌توان حلقه وصل زیست‌بوم‌های کوهستانی و دشت‌های پست زاگرس دانست؛ محدوده‌ای که بستر تعاملی و برهم‌کُنشی فرهنگ‌های الیمایی در زاگرس مرکزی و جنوبی را بازتاب می‌دهد.

او در تشریح ویژگی‌های فنی اثر گفت: حجار برای ساخت نقش‌برجسته، سطحی نامنظم و به‌نسبت ذوزنقه‌ای به ابعاد ۷۰ در ۸۱ سانتی‌متر روی صخره آماده کرده است. درون این قاب، سه نقش حجاری شده که به‌دلیل آسیب‌های طبیعی و تخریب‌های عمدی، بخشی از جزییات آن‌ها از بین رفته است. با این‌حال شواهد موجود سه پیکره را مشخص می‌کند.

سه نقش؛ از پهلوان الیمایی تا مار سه‌سر

به گفته سلطانی، در سمت چپ نقش، مردی پهلوان‌تبار و عریان دیده می‌شود که به‌صورت سه‌ربع‌رخ ترسیم شده و بدنی تنومند دارد. او با دست راست خود شیئی گرد و بزرگ –احتمالاً گرزی آیینی– را بالا برده و با دست چپ گلوی نقش میانی را گرفته است.

نقش میانی، جانوری به شکل مار با سه سر است که طول آن به ۸۳ سانتی‌متر می‌رسد.

در سمت راست، مردی با پوشش پارتی حجاری شده که لباسی بلند با چین‌های مشخص بر تن دارد. این پیکره به‌صورت تمام‌رخ کار شده و حالتی شبیه کاهنان در دیگر نگارکندهای الیمایی مانند شیرنو، خونگ اژدر و خونگ یارعلیوند دارد.

سلطانی تصریح کرد: ترکیب‌بندی نقش، حجم‌پردازی سینه، بازوها و کشاله‌ران‌ها و ژست پیکره‌ها نشان می‌دهد که حجار، عامدانه بر مفاهیم پهلوانی و نیایشی تأکید کرده است. این صحنه می‌تواند الهام‌گرفته از اسطوره معروف نبرد هرکول با مار هیدرا باشد؛ نمونه‌ای که مشابه آن بر پشت سکه‌های یونانی ۳۲۵ پیش از میلاد نیز دیده می‌شود.

ضرورت حفاظت و مطالعات تکمیلی

این باستان‌شناس با اشاره به اهمیت علمی اثر گفت: این نگارکند در میان آثار شناخته‌شده الیمایی‌ها بی‌همتاست و می‌تواند فصل تازه‌ای در تحلیل مناسک نیایشی این قوم بگشاید. فرسایش شدید سطح صخره و محو بخشی از نوشته‌ها، ضرورت به‌کارگیری روش‌های میان‌رشته‌ای مانند اسکن لیزر نسل جدید و تهیه مولاژ دقیق را دوچندان می‌کند.

او تاکید کرد: حفاظت فیزیکی، مستندسازی دیجیتال و ثبت دقیق این اثر از اولویت‌های پژوهشی پایگاه است.

سلطانی در پایان از همکاری علی موسوی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان اندیکا در تهیه پرونده ثبتی اثر قدردانی کرد.

پیام شاهزاده عیلامی، با جداسازی و رنگ‌آمیزی «جام ارجان» آشکار شد

«جام ارجان»، یادگار شکوهمند عیلامیان (ایلامیان)، گنجینه‌ای که نه‌تنها پرده از تداوم تمدن عیلامی پس از سقوط شوش برمی‌دارد، بلکه با روایت‌های تصویری‌ از موسیقی و شکار تا آیین‌ها و زندگی روزمره، به بستری برای خوانش تازه تاریخ بدل شده است. اکنون با تلاش پژوهشگران و هنرمندان برای جداسازی و رنگ‌آمیزی نگاره‌های آن، این اثر باستانی از دل موزه بیرون آمده تا به زبان امروز با شهروندان سخن بگوید، و پیوندی عاطفی میان اکنون و هزاران سال پیش بسازد و راه را برای بازنگری دوباره در تاریخ به‌ویژه عیلام نو، هموار کند.

به گزارش ایسنا، احمد فضلی‌نژاد، استاد بخش تاریخ دانشگاه شیراز، در توضیحاتی درباره «جام ارجان» گفت: یافته‌های آرامگاه شهر باستانی ارجان، گنجینه‌ای از شواهد تاریخی و باستان‌شناسی را به روی پژوهشگران و دوستداران تمدن باستانی فلات ایران گشود. اهمیت آثار به دست آمده از این آرامگاه نه تنها ارزش باستان‌شناختی آن‌هاست، بلکه نشان‌دهنده ادامه تمدن باشکوه ایلامی ده‌ها سال پس از ویرانی شوش به دست آشوریان است که در منطقه‌ای دیگر از گستره تمدن ایلامی همچنان بر پا ماند و میراث فرهنگی، هنری و تمدنی خود را به شاهنشاهی هخامنشی منتقل کرد.

او افزود: در میان یافته‌های آرامگاه ارجان، جام ارجان و نگاره‌های آن شاهدی بر این تداوم تمدنی پس از ویرانی شوش است. نقش‌های پرندگان، حیوانات، مناظر طبیعی، گیاهان و صحنه‌های ورزش و شکار و موسیقی و طبقات گوناگون اجتماعی در کنار خاندان شاهی در ردیف‌های جام ارجان، بیش از هر چیزی به این پایداری تمدنی گواهی می‌دهد.

فضلی‌نژاد ادامه داد: شاید قرار دادن آن حلقه طلایی ارجان در کنار این جام ارزشمند، پیامی از سوی شاهزاده ایلامی به آیندگان بود که فرمانروای آشوری، ویرانگر شوش، برخلاف آنچه در کتیبه‌اش نوشته بود، هم آواز موسیقی و نغمه پرندگان و شادی زندگی و هم راه و رسم فرمانروایی در این تمدن دیرینه همچنان ادامه یافت.

مهدی روحی، سازنده تندیس‌های نمادی بومی در بهبهان که سال‌هاست درباره جام ارجان پژوهش می‌کند، در این ویدئو درباره نشانه‌ها و نمادهای این جام توضیح می‌دهد:

فرزاد صدری، ایده‌پرداز جداسازی و رنگ‌آمیزی تصاویر جام ارگان (جام ارجان یا سینی زندگی)، نیز هدف از تفکیک و رنگ‌آمیزی جام ارجان را بازخوانی دوباره تصویر نگاره‌های تاریخی با تاکید بر تاریخ ایران و بهبهان دانست و گفت: آشتی کردن با پیشینه تاریخی شهرها و هویت بومی هر منطقه نیاز امروز شهروندان در شهرهای مختلف است و هر چقدر اهالی شهرها با گذشته و هویت تاریخی خود آشنا شوند، حسِ تعلقِ خاطرِ شهروندی تقویت می‌شود و مشارکت و مسئولیت‌پذیری شهروندان بیشتر خواهد شد.

این فعال فرهنگی افزود: «جام ارجان» نه تنها میراثی باقی مانده از تاریخ بهبهان و ایران است که میراثِ ماندگار بشری است و بر ماست که از مواریث بشریت پاسداری کنیم. جداسازی و رنگ‌آمیزی تصاویر حلقه‌های جام ارجان به ما کمک می‌کند تا با تاریخ اجتماعی باستان و نوع پوشش آن‌ها و علاقمندی‌شان را بهتر و بیشتر درک کنیم و چه بسا که تاریخ باستان از نو نوشته شود. امیدوارم این کار آغاز پژوهشی تازه در تاریخ عیلامی به‌ویژه عیلام نو باشد و پژوهشگران با دیدن تصاویر بزرگنمایی شده و رنگی به یافته‌های جدیدی از تاریخ دست پیدا کنند.

بنیامین آل‌علی، گرافیست و باز آفرین (رنگ‌آمیزی تصاویر) جام ارجان، درباره پروژه استخراج و رنگ‌آمیزی «جام ارجان» توضیح داد: این پروژه تلاش می‌کند که آن را نه فقط به‌عنوان یک شیء تاریخی، بلکه به‌عنوان یک پنجره روایی دوباره فعال کند. فیگورها و رنگ‌ها به صورت آگاهانه ساده و بدوی، بازسازی و انتخاب شده‌اند تا مخاطب را با همان حس خام و آیینی مواجه کنند که عیلامیان از دل آن جهان را تجربه می‌کردند.

این گرافیست ادامه داد: هر قاب ایستگاه‌ روایتی است و بخشی مستقل که سبک زندگی، جشن، کار و مراسم یا آیین را باز می‌گوید، اما در کنار هم یک نقشه‌ عاطفی از زندگی عیلامی می‌سازند، نقشه‌ای که علم قادر به تکمیل آن نیست و فقط هنر می‌تواند آن را حدس بزند، بیافریند و جاری کند.

او افزود: ارزش اصلی کار در همین «ترکیب تاریخ و تخیل» است، نه ادعای بازسازی، نه مدرن‌سازی، بلکه ایجاد یک پل احساسی میان تماشاگر امروز و مردمی که تصویرشان فقط در خطوط کم‌جزئیات حکاکی شده روی فلز مانده، با قوس‌های زیرین هر قاب که به عنوان همان پل، دو کرانه ی تاریخ را به یکدیگر پیوند می‌دهند و تماشاگر امروز را به مسیر عبور مردمان آن روزگار می‌کشانند.

آل‌علی معتقد است:این مجموعه، احساس را آمیخته با سندیت می‌کند، و گذشته را نه از مسیر دانستن، بلکه از مسیر لمس‌کردن به زمان حال باز می‌گرداند و جام را از درون موزه برای پیوند با زندگی امروزی بیرون آورده، پیوندی دوباره با کهن‌ترین اجدادمان که می‌تواند روی مبلمان خانه مانند پرده، کاغذ دیواری، قاب، روبالشی و... تا نقش لباس و کیف و کفش و... حتی مبلمان شهری شکل بگیرد.

منبع : ایسنا

*نکوداشت استاد ارجمند میرعابدین کابلی در میراث جهانی شوش*

همایش نکوداشت استاد ارجمند و پژوهشگر برجسته باستان‌شناسی، میرعابدین کابلی، با حضور مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوزستان، مدیران، پژوهشگران، خانواده محترم استاد کابلی ، باستان شناسان ، کارشناسان و کارکنان پایگاه میراث جهانی شوش و علاقه‌مندان حوزه میراث فرهنگی در پایگاه میراث جهانی شوش (موزه شوش ) برگزار شد.

در این برنامه که با هدف تجلیل از سال‌ها تلاش علمی، میدانی و آموزشی استاد فقید میرعابدین کابلی در عرصه باستان‌شناسی ایران برگزار شد، سخنرانان ضمن مرور فعالیت‌های ارزشمند وی در کاوش‌های محوطه های باستانی شوش، پژوهش‌های بین‌المللی و تربیت نسل جدید باستان‌شناسان، نقش مهم او را در شناخت شوش باستان و بویژه دوره هخامنشی در این سرزمین و پاسداری از میراث فرهنگی کشور مورد تأکید قرار دادند.

دکتر جوروند مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان اعلام کرد : که این اداره کل بنا دارد مراسم‌ یادبود و پاسداشت پیشکسوتان حوزه میراث فرهنگی را به‌صورت مستمر و منظم در سطح استان برگزار کند.
وی هدف از این اقدام را ارج‌گذاری به سال‌ها تلاش ارزشمند پیشکسوتان، تقویت روحیه قدردانی در جامعه میراث فرهنگی و ثبت و انتقال تجربه‌های این بزرگان به نسل‌های جدید عنوان کرد و افزود: «شناخت و تکریم پیشکسوتان، یکی از مهم‌ترین اولویت‌های ما در استان است و این برنامه‌ها در نقاط مختلف خوزستان ادامه خواهد داشت.»

علی بویری مدیر پایگاه میراث جهانی شوش در این مراسم ضمن خوش آمدگویی و قدردانی از حضور شرکت کنندگان با اشاره به جایگاه ممتاز استاد کابلی در تحقیقات علمی اظهار داشت: «ایشان از چهره‌های اثرگذار و پیشگام باستان‌شناسی ایران هستند که کارنامه‌ای درخشان در کاوش‌های علمی، مطالعات تطبیقی و مستندسازی میراث فرهنگی دارند و نکوداشت ایشان در حقیقت تکریم دانش، اخلاق و سال‌ها مجاهدت علمی ایشان خصوصا در شوش است.»

در ادامه برنامه، جلیل گلشن رییس سابق پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور ، عضو هیات مدیره ایکوموس ایران و جعفر مهرکیان باستان شناس و عصمت زندی مرمتگر آثار و عضو هیات کاوش شوش از همراهان و همکاران دیرینه استاد کابلی به بیان بخشی ازخاطرات ارزشمند و تجربه‌های مشترک خود از سال‌ها همکاری با استادپرداختند، آن ها با یاداوری سختی ها و شیرینی های پژوهش های میدانی، نقش استاد کابلی در ارتقای دانش باستان شناسی وهمچنین بر تواضع، دقت علمی و نگاه انسان‌محورانه وی در فعالیت‌های باستان‌شناسی شوش تأکید کردند.
همچنین تاکید کردند که همکاری با روانشاد میرعابدین کابلی برایشان تجربه ای الهام بخش و آموزشی بوده که در مسیر حرفه ای شان آثار ماندگار برجای گذاشته است.

این مراسم با رونمایی از مجموعه‌ای از تصاویر و اسناد مرتبط با فعالیت‌های علمی استاد کابلی و اهداء لوح سپاس به خانواده ایشان و پیشکسوتان پایان یافت؛برنامه‌ای که علاوه بر تجلیل از یک چهره ارزشمند، بار دیگر اهمیت پاسداشت چهره های ماندگار میراث فرهنگی را یادآور شد.

عکس و متن: الهام ضمدی/ روابط عمومی میراث جهانی شوش

در دیدار دکتر رضا جباری با وزیر میراث مطرح گردید؛
میراث صنعتی نفت ایران در مسیر "ثبت جهانی"

به گزارش خوزتوریسم در دیدار دکتر رضا جباری، عضو هیئت رئیسه و نماینده مردم شریف شهرستان های؛ مسجد سلیمان، هفتکل، لالی و اندیکا در مجلس شورای اسلامی با دکتر رضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، درخواست مکتوب ثبت میراث صنعتی نفت ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به وزیر ارائه گردید.
در این دیدار، مطالبات و درخواست های کارشناسی شده چهار شهرستان حوزه انتخابیه در سه بخش میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به وزیر ارائه و در مهمترین بخش، با اشاره به اهمیت تاریخی منطقه در میراث صنعتی نفت در ایران از جمله؛ نخستین چاه نفت ایران و خاورمیانه در مسجد سلیمان، شکل گیری هفتکل، بعنوان دومین شهر نفتی ایران و خاورمیانه، پیشینه تاریخی ارزشمند شهرستان لالی در تاریخ صنعت نفت و همچنین رخنمون ها و زمین شناسی ارزشمند نفت ایران در شهرستان اندیکا، ثبت میراث صنعتی نفت ایران با محوریت این مناطق و البته در کنار دیگر شهرهای نفتی ایران در فهرست میراث مشترک جهانی یونسکو از وزارتخانه درخوست گردید.
عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ثبت پنجم خرداد در تقویم رسمی کشور بعنوان سالروز اکتشاف نفت خاورمیانه در مسجد سلیمان که یک مطالبه مردمی بود و با تاکید بر این نکته که پیگیر ویرایش این عنوان بصورت دقیق و با ذکر "مسجدسلیمان" در مناسبت ثبت شده از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هست، خاطرنشان کرد؛ میراث صنعتی نفت در خوزستان و بخصوص شهرستان های حوزه انتخابیه، ظرفیتی ارزشمند برای توسعه پایدار هستند و ثبت این میراث در فهرست جهانی می تواند زمینه ساز توسعه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در مناطقی باشد که دِیْن خود را به ایران و حتی جهان ادا نموده اند.
دکتر جباری در این دیدار که مهندس سروش حسین پور؛ رئیس دفتر نماینده، دکتر اردشیر صالح پور؛ مشاور فرهنگی و دکتر فرشید خدادادیان، مشاور میراث صنعتی ایشان را همراهی می کردند، با اهدای تابلوی نکوداشت پنجم خرداد، سالروز اکتشاف نفت ایران و خاورمیانه در مسجد سلیمان، از وزیر میراث فرهنگی برای بازدید از شهرستان های حوزه انتخابیه دعوت بعمل آورد که با موافقت وزیر در تقویم کاری ماه های آتی دفتر وزارتی گنجانده شد.