خوزتوریسم

بازار صفا از بازارهای سنتی و کهن است که بخشی از خاطرات مبارزه مردم خرمشهر با تجزیه طلب‌ها را به خاطر دارد. به بهانه سوم خرداد (آزادسازی خرمشهر) قدمی در این بازار قدیمی زدیم، بازار رنگ و بوی سنتی خود را حفظ کرده و کسبه اعتقاد دارند تغییر آن‌چنانی در این بازار حاصل نشده است.

قبرستان قدیمی منطقه سردشت دزفول

بخش سردشت یکی از بخش‌های شهرستان دزفول در استان خوزستان در جنوب غربی ایران است. از جاذبه های گردشگری این بخش میتوان گورستان قدیمی منطقه ی سردشت دزفول را نام برد.

عکس : مهدی عاملی

آرامگاه نخستين كاشفان خارجی نفت در مسجدسلیمان

گورستان ها،تاریخی ترین بخش های جغرافیایی هرمنطقه هستند.اهمیت گورستان ها حتی در شناسایی ادوار کهن و پیش از تاریخ جهان نیز روشن و قابل توجه است و در ادوار بعد و تاریخ معاصر نیز،این اماکن تاریخی جایگاهی ویژه در بررسی پیشینه و گذشته سرزمینی که در آن قرار گرفته اند دارند.

سایت تاریخی موسوم به"قبرستان خارجی ها"در ورودی شهر مسجدسلیمان و در جهت شمال،بعد از میدان دانشگاه آزاد اسلامی و بر روی تپه مشرف به روستای"زمان آباد"واقع شده است.یادگاری ازحضور نخستین کاوشگران نفتی در جنوب غرب ایران و از این جهت به عنوان شاهدی به ظاهر خاموش اما در واقع گویا و روشن می تواند یکی از ایستگاه های گردشگری نفت در شهر اولین ها باشد.

با اکتشاف نفت در مسجدسلیمان و پی ‌ریزی صنعت نفت،متخصصان فنی با ملیت ‌های مختلف و خصوصاً انگلیسی به استخدام کمپانی نفت انگلیس و ایران درآمدند.تعداد این شاغلین(به جز کارگران هندی)در منابع مختلف متفاوت است.تعداد کارکنان اروپایی در سال1910میلادی،حدوداً 40 تا 80 نفر تخمین زده شده و تعداد کارکنان دیگر ملیت ‌ها بین 150 تا 300 نفر.تعداد ملیت‌های مختلف بعد از قرارداد 1933 به‌ مرور کاهش پیدا می‌کند.

این آمار مستند از اطلاعات مندرج در جلد دوم The history of the British petroleum company است.

بدیهی است که حضور این نیروی کار غیر بومی مستلزم پیش بینی مرگ ایشان در حین انجام ماموریت کاری خود در ایران نیز بود و به همین دلیل است که خیلی قبل تر از آنکه شاهد حضور خانواده های غیر ایرانی و "تولد"در بین ایشان باشیم،شواهد و گزارش های"مرگ"و طبیعتا گورستان های ایشان را شاهد هستیم .

افراد مدفون در این قبرستان از ملیت‌های انگلیسی،اسکاتلندی،لهستانی،کانادایی و آمریکایی هستند و بین دهه ‌های بیست تا پنجاه میلادی بدرود حیات گفته ‌اند

در تحقیق میدانی برای بررسی این قبور تعداد 76 سنگ قبر شناسایی شد.قدیمی ‌ترین این قبور مربوط به George p. Kerby حفار کانادایی متولد1860 اونتاریو کانادا است که در 1906 یعنی دو سال قبل از به نتیجه رسیدن حفاری در مسجدسلیمان،در"مامتین"رامهرمز درگذشته است.بر اساس گزارشی که آرنولد ویلسون ارائه كرده ،امروزه می دانیم که کاشفان نفت پس از عدم حصول نتیجه در مامتین رامهرمز به سمت مسجد سلیمان حرکت کرده اند.بدین ترتیب باید تابوت آقای"کربی"را جزو مواردی بدانیم که همراه گروه کاشفان کوه تپه های بین رامهرمز و مسجد سلیمان را درنوردیده و در تپه فعلی به آرامش ابدی رسیده است.

این بدان معنا است که قبرستان خارجی ها در نخستین روزهای حضور گروه کاشفان به سرپرستی رینولدز و با دفن آقای کربی بر فراز تپه و محل فعلی ایجاد شده و قدمت آن حتی از چاه شماره یک نیز قدیمی تر است!

برخی از گورها فاقد مشخصات است و برخی نیز اطلاعات ناقصی دارند و در نهایت هفتاد و ششمین گور متعلق به"جیمز رویان پاری،متولد1910و متوفی به سال1951در مسجدسلیمان است.

مسیر دسترسی به گورستان

جاده دسترسی به قبرستان خارجی ها از خیابان اصلی تا ابتدای ورودی روستا(حدودا ۲۰۰متر)آسفالت است و مسیر فرعی دسترسی به قبرستان از ورودی روستا تا درب قبرستان مسیری به طول حدودا۵۰۰ متر است که شن ریزی شده و امکان اجرای احیای آسفالت قدیمی را دارد.

ابعاد و مشخصات سازه

گورستان در محیطی به طول ۷۰متر و عرض ۴۲متر ساخته شده است.دورتادور محوطه قبرستان با دیوار سنگی(با ملات گچ کوره ای)به ارتفاع حدودا یک و نیم متر محصور شده که البته به مرور زمان بخش هایی از این دیوار تخریب شده که قابل مرمت و بازسازی است.

درگاه ورودی قبرستان سازه ای به ارتفاع ۳متر و ۷۰سانتی متر است که دارای دو اتاقک سنگی هر کدام به عرض ۲متر و ۹۰سانتی متر و عرض بین دو اتاقک ورودی نیز ۳متر است.

طبق گفته افراد بومی روستا،این قبرستان در گذشته درب ورودی داشته که سالیان پیش احتمالا به سرقت رفته است و تنها یک بخش کوچکی از چارچوب درب آن بر روی دیواره درگاه ورودی باقی مانده است.درگاه ورودی قبرستان از بیرون و قسمت ورودی نیاز به خاکبرداری و اتاقک ها نیاز به مرمت دارند.تعداد ۴ اصله درخت کُنار(سدر)در محوطه این قبرستان قرار دارند.همچنین یک منبع آب نیز در فاصله بیست متری قبرستان قرار دارد که به عنوان ذخیره آب روستا از آن استفاده می شود.گورستان در حال حاضر فاقد نگهبان و حراست دایمی است.

در بازدید و بررسی گورستان مذکور مشاهده شد از هفتاد و شش قبر موجود،تعداد ۱۰سنگ قبر از محل اصلی شان جابجا شده و در کنار قبرها رها شده اند که می توان این سنگ ها را مجددا جابجا کرده و بر روی قبور نصب کرد.ضمنا آثار یک گودبرداری نیز در بین قبرها برجای مانده که قابل مرمت و بازسازی و مقاوم سازی سنگ قبرهاست.

همچنین در این قبرستان و طی سالهای پس از انقلاب،حدود ۵۰ قبر متفرقه نیز ایجاد شده که در محوطه پایینی و در قسمت سمت چپ و راست بعد از درگاه ورودی قبرستان قرار دارند و خوشبختانه این قبرهای غیر مرتبط با محوطه را می توان با اجرای حصار از قبرهای اصلی و تاریخی قبرستان جداسازی کرد.به طوری که در حین بازدید از قبرستان تاریخی تداخلی بوجود نیاید.

در مجموع به نظر می رسد می توان با رعایت حساسیت های محلی و اجتماعی و با بیان دقیق اهمیت تاریخی این گورستان تاریخی،ضمن مرمت دیوار و درگاه ورودی با حداقل هزینه،این سایت تاریخی مرمت و بازسازی و ضمن مقاوم سازی سنگ قبرهای جابجاشده و پر کردن حفاری های غیرمجاز انجام شده،ترتیبی اتخاذشود تا ضمن قرار گرفتن این سایت در مسیر گردشگری طرح موزه نفت مسجد سلیمان و اداره میراث فرهنگی شهرستان،شرایط ایجاد کسب و کار بومی توسط ساکنان علاقه مند محلی از طریق ایجاد غرفه های خدماتی و پذیرایی،عکاسی و فروش صنایع دستی و سوغات محلی در ایام گردشگری منطقه فراهم و برای روستای مجاور و شهرستان مسجد سلیمان منبع درآمد اقتصادی شود.

*سکینه کاشانی و علی کاظمی

*کارشناسان طرح موزه نفت مسجد سلیمان

خانه تاریخی جامعی شوشتر

خانه تاریخی جامعی یکی از خانه های قدیمی شوشتر مربوط به دوره قاجاریه است که در یک دوره سه ساله مرمت و بازسازی شده است ؛ این خانه و دیگر خانه های تاریخی شوشتر این روزها مقصدی برای مهمانان نوروزی هستند .

عکس : ایمان صادقی حسنوند

پل سفید اهواز

پل سفید یکی از نمادهای شهر اهواز است که همه ساله با شروع تعطیلات نوروز میزبان بازدید کنندگان زیادی از سراسر کشور می باشد. پل سفید اهواز یا پل معلق نماد شهر اهواز یکی از قدیمی‌ترین پل‌های مدرن ایران محسوب می‌شود که بر روی رود کارون ساخته شد تا عبور و مرور بین دو بخش شهر را آسان کند. این پل در سال ۱۳۱۵ ساخته شد و در تاریخ ۱۳۷۸/۰۸/۲۶ با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.

نسیم منصوری

حمام کرناسیون - دزفول

حمام کرناسیون از جاذبه‌های دیدنی و تاریخی شهر دزفول است که همواره مورد توجه گردشگران بوده و جزو آثار ملی و تاریخی ایران به ثبت رسیده است. این حمام از بناهای اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجار است. حمام کرناسیون دزفول در سال ۸۵ بازسازی شد و پس از بازسازی توسط سازمان نوسازی و میراث فرهنگی به موزه مردم شناسی تغییر کاربری داد و با بازدید از آن می‌توان با انواع مشاغل قدیم دزفول آشنا شد.

امین نظری/ایسنا

آرامگاه یعقوب لیث صفاری

آرامگاه یعقوب لیث صفاری که از مکان‌های دیدنی دزفول به شمار می‌رود، با گنبد مخروطی شکل دندانه‌دار در قسمت شمال‌شرقی روستای شاه‌آباد، در ۱۰ کیلومتری جاده دزفول به شوشتر در استان خوزستان، در میان یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تاریخی ایران یعنی خرابه‌های شهر جندی شاپور قرار دارد، وجود گورستانی با سنگ قبرهای باستانی در اطراف مقبره گواهی بر قدمت این اثر دارد. گنبد مخروطی شکل آرامگاه از بهترین نوع گنبدهای مخروطی واقع در خوزستان است. جلال و زیبایی نمای گنبد از دور کاملا جلوه‌گر این است که روزی این بقعه برای شخصی بزرگ بنا شده است. بنای آرامگاه از یک ورودی برخوردار است و سطح داخلی آرامگاه را از سطح بیرونی آن جدا می‌کند. سازه اصلی بنا خشت خام است و نقوش برجسته و ملات گچ و خاک دارد. آرامگاه یعقوب لیث صفاری چندین بار بازسازی شده و بنای آن متعلق به دوران سلجوقیان تا قاجاریان است. یعقوب لیث در سال ۲۴۷ هجری قمری اولین شهریار ایرانی بعد از اسلام شد و سلسله صفاریان را بنیان گذاشت.

محمدمهدی عاملی

غارپبده؛به جامانده ازنخستین سکونتگاههای بشری

یکی دیگر از مناطق دیدنی شهرستان لالی غار پبده می باشد که در روستای انبار سفید و در مسیر منتهی به آبشارهای آرپناه قرار دارد غار پبده از جمله مکان هایی در خوزستان است که آثاری از انسان های غار نشین را می توانید در آن مشاهده کنید به همین خاطر این مکان تبدیل به یکی از آثار تاریخی و طبیعی لالی شده است

غار پبده در نزدیکی شهرستان لالی و در ارتفاع ۱۹۰۰ متر در کوه «انبار سفید» قرار گرفته است و در مسیر جاده ای که به آبشارهای کسده می رسد قرار دارد. گفته می شود طول این غار به بیش از ۱۱۴ متر می رسد و به عنوان قدیمی ترین زیستگاه بشر شناخته می شود.

علت نام گذاری این غار به «پبده» طایفه ای با همین نام بوده که در گذشته در این منطقه زندگی می کردند. قدمت این غار به دوران پیش از تاریخ بر می گردد و در حدود ۱۵ هزار سال پیش است و در این دوران افرادی در این غار زندگی می کردند.

اولین کاوش هایی که در این غار انجام گرفت در سال ۱۹۴۹ بود که توسط باستان شناس فرانسوی، گیرشمن، انجام گرفت. پس از آن دیگر تحقیقی در این غار انجام نگرفت تا اینکه گروهی از هیئت غار نوردی با کمک فعالین باستان شناسی وارد این غار شدند و ویژگی از این غار را دریافتند. در کاوش های غار پبده ابزارها و سلاح هایی از سنگ های نا صاف از قبیل چکش، پیکان، تیغه و تبر سنگی یافت شده است.

این غار دارای دو دهانه ورودی است که وجود این دو دهانه باعث شده است گازهای متساعد شده در این غار جع نشوند و این غار برای سکونت مکانی ایده آل باشد. دهانه ورودی اول ابعادی برابر با عرض ۵٫۴۰ و ارتفاع ۳ متر است دهانه دوم که در فاصله ای حدود ۶ متر از دهانه اول قرار دارد، عرض و ارتفاعی در حدود ۳٫۱۰ و ۱٫۱۰ متر دارد. در فاصله ۹۰ متری از دهانه اصلی در سمت چپ، حفره هوائی وجود دارد که از سقف غار بیشترین ارتفاع را به طول تقریبی ۲۸ متر به خود اختصاص داده است.

این غار در قسمت های مختلفی دارای عرض و ارتفاع متفاوتی است، بیشترین عرض و ارتفاع آن به ترتیب ۷۰٫۱۹ و ۲۸ متر است، و کمترین عرض و ارتفاع آن اندازه ای حدود ۶ و ۲ متر دارد.

از دیگر ویژگی های این غار، وجود یک استراحتگاه حجاری شده به فاصله ۶ متری از دهانه ورودی سمت راست غار و در ارتفاع دو متری با ابعاد سه متر در یک متر است. در طول غار لایه‌ای نرم وجود دارد که محققان پس از بررسی و اندازه‌گیری متوجه انباشته شدن و فشردگی ۴۰ سانتیمتر کود حیوانی در کف غار شدند.

درون غار سه حفره وجود دارد که امکان حرکت انسان به صورت ایستاده در آن وجود ندارد. این دالان های هوایی مثل سفره های زیر زمینی آبراه محسوب می شوند. از سویی تونل های وسط غار به حفره های کف غار راه دارند.

یک تونل در انتها وجود دارد که دو راه دارد که یکی بعد از دو راهرو بسته می شود و دیگری راه مار پیچ است که بعد از عبور از حفره یی به عرض ۷۰ سانتی متر به علت ریزش سقف و جمع آوری املاح نیمه بسته شده است.

اگر علاقمند به دیدار این غار شدید باید به شهرستان لالی در استان خوزستان سفری داشته باشید تا بتوانید از آن دیدن کنید. این کار هم با خودرو شخصی و هم وسایل حمل و نقل عمومی امکان پذیر است؛بازدید از این غار به صورت رایگان است، ولی تماشای داخل غار بدون امکانات غار نوردی امکان پذیر نیست. همچنین به این نکته توجه داشته باشید که این غار در ارتفاع ۱۹۰۰ متر قرار دارد پس احتیاج است که کوهنوردی نیز داشته باشید.

مختصری درباره قدیمی‌ترین مسجد دزفول

مسجدجامع دزفول، از مساجد اولیه دوره اسلام و قدیمی‌ترین مسجد این شهرستان است که بنا به نوشته مورخان از بناهای قرن اول هجری قمری در دزفول است.

مسجدجامع دزفول، از مساجد اولیه دوره اسلام و قدیمی‌ترین مسجد این شهرستان است. بنای مسجد در یک طبقه ساخته شده و دارای یک صحن بزرگ، نماهای آجری، سقف‌ها و ستون‌های سنگی زیبا است. مسجدجامع دارای یک نمازخانه و محراب اصلی و دو شبستان پر ستون در دو طرف است و در قسمت شرقی نیز فضاهایی به عنوان فضاهای خدماتی و پشتیبانی در آن قرار دارد. این مسجد در دوره‌های مختلف دچار تغییراتی شده و در دوران جنگ تحمیلی قسمتی از آن مورد اصابت موشک قرار گرفت و تخریب شد.

متن زیر گفت‌وگوی ایکنای خوزستان، با محمدحسین حکمت‌فر، پژوهشگر و مدیر مؤسسه فرهنگی دزفول‌شناسی درباره تاریخچه این مسجد است که در ادامه می‌‌خوانيد:

حکمت‌فر در این باره گفت: مسجدجامع دزفول در محله مسجد در مرکز دزفول تأسیس شد. بنا به نوشته مورخان، مسجد جامع دزفول از بناهای قرن اول هجری قمری است. این مسجد بر روی پشته‌ای از خاک حدوداً به مساحت ۲۴ متر(با ابعاد شش متر طول و چهار متر عرض) از خشت و گل و چوب احداث شد تا این‌که در قرن سوم و پنجم هجری قمری، بنای آن کاملاً تخریب شد و براساس معماری سنتی دوره ساسانیان شبیه ساختمان ایوان کرخه ساخته و در ادوار بعد قسمت‌هایی به آن اضافه شد.

طبق گفته روان‌شاد استاد سیدمحمدعلی امام در کتاب «مسجد جامع و تاریخچه آن» قبل از اینکه اینجا مسجدی احداث شود، آتشکده‌ای از عهد ساسانیان در این محل وجود داشت. بنابراین مسجدجامع دزفول بر روی خرابه‌های یک آتشکده احداث کردند.

مسجدجامع دزفول، قدیمی‌ترین مسجد شهر دزفول است. در اینجا لازم است قولی از روان‌شاد حاج ابوالقاسم خلیلک - که قریب ۱۰۰ سال سن داشت و اهل کتاب بودند - نقل کنم که برای بنده نقل کردند اولین مسجد را اهل تسنن در محله قلعه دزفول احداث کرده بودند. بعد در همان قرن اول، شیعیان مسجدجامع را در مکان کنونی مسجد احداث کردند.

در دوره صفویه شخص خیری به نام حاج محمد عرب که ظاهرا اهل بهبهان بود وارد دزفول می‌شود، چند شبی را در مسجد می‌گذراند و قسمت‌هایی به مسجد اضافه می‌کند. غریب خانه شرقی مسجد از این جمله است. (غریب‌خانه غربی مسجد مربوط به ادوار قبل از صفویه است). غریب‌خانه جایی است که افرادی که وارد یک شهر می‌شوند می‌توانند چند روزی در آن سکنی بگزینند. معمولاً مساجد قدیمی چنین بناهایی داشتند. حاج محمد عرب در سال‌های بعد بخشی از هزینه‌های مسجد را پرداخت می‌کرد.

مسجد در ادوار بعد مخصوصاً در دوره صفویه تغییراتی پیدا کرد؛ از جمله درب ورودی مسجد که کتیبه‌هایی بالای آن نصب کردند که بسیار زیبا و شکیل بودند؛ اما این کتیبه‌ها در اثر موشک‌باران دزفول در دوران هشت سال دفاع مقدس از بین رفتند؛ اما معماران دزفولی طبق تصاویر بر جای مانده از این کتیبه‌ها آنها را تقریبا به شیوه دوره صفویه بازسازی کردند.

مسجدجامع دزفول دارای دو گلدسته نسبتاً کوتاه است که در دوره فتحعلی شاه توسط میرزا محمدعلی دولتشاه، پسر فتحعلی شاه ساخته شدند. مؤذنان مسجد؛ از مرحوم ملااحمد مهتدی تا ملاحسن خادم برای اذان بر بام این گلدسته‌ها می‌رفتند و اذان می‌گفتند. فضای شهر دزفول در آن زمان طوری بود که صدای اذان آنها از ۴ کیلومتری نیز شنیده می‌شد.

استاد سیدمحمدعلی امام زحمات بسیاری برای معرفی مسجد کشید و چهل سال پیش کتابی تحت عنوان «مسجد جامع دزفول و تاریخچه آن» را چاپ کرد که حدود شش سال پیش بنده و آقای حسن‌پور، کتاب را تجدید چاپ کردیم و تصاویری از مسجد در دوران قدیم و دوره کنونی به آن ضمیمه کردیم که در این چهل سال چه اتفاقاتی برای مسجد رخ داد. تصویری هم از زمان تخریب مسجد در دوران جنگ تحمیلی در این کتاب وجود دارد که توسط احمد نقره‌چی ثبت شده است.

در قسمت شمال شرقی مسجد حمامی وجود دارد که تا حدود ۳۰ سال پیش دایر و فعال بود و توسط فرد خیری به نام آقای کلاغ‌باز ساخته شد و درآمد آن حمام را مادام‌العمر وقف مسجد کرد. این حمام در سال ۱۰۵۰ تا ۱۰۵۱ یعنی حدود ۴۰۰ سال پیش ساخته شده است. یکی از اتفاقات بسیار مهم در دزفول این است که در کنار هر مسجد - می‌توان گفت نود درصد مساجد - یک حمام احداث کرده‌اند. یعنی ابتدا طهارت کنید و بعد عبادت کنید. اکثر مساجد دزفول این گونه است. این زیباست و در کمترین شهری این حالت را مشاهده می‌کنید.

جالب این است که اکثر مساجد دزفول که قدمتی بالغ بر ۲۵۰ و ۳۰۰ ساله دارند، توسط مردم به صورت NGO ساخته شده‌اند؛ یعنی هر صنفی، یک مسجدی در دزفول احداث کرد؛ مثلاً مسجد دلاکان، مسجد کُرناسیان، مسجد چینی‌سازان، مسجد حصیربافان و ... . بسیاری از مساجد دزفول را خود مردم به‌صورت صنفی ساختند و در کنار آن نیز یک حمام ساخته شده است.

مسجدجامع دزفول طبق نوشته مرحوم میر سیدعلی طبیب از معاصرین دوره کریمخان زند این مسجد در آن زمان توسط بزرگان خاندان آقامیر اداره می‌شد. اولین کسی که در مسجد جامع تولیت و امامت داشت مرحوم میر محمد امینا بود. بعد از او فرزندش به نام سیدمرتضی و سیدعبدالباقی آقامیر متولی مسجد شدند. در دوره سیدعبدالباقی آقامیر، حاج محمد عرب وارد دزفول می‌شود و غریب‌خانه شرقی مسجد را احداث می‌کند و دختر خود را به عقد سیدعبدالباقی در می‌آورد. همین خاندان در طول ۴۰۰ سال گذشته تاکنون تولیت مسجد را برعهده دارند.

منا صیافی‌زاده

سینما شیرینِ» آبادان

سینما شیرین در سال ۱۳۱۰ (دوره پهلوی اول) توسط یک تاجر هندی ساخته شد و تنها سینمای غیردولتی آن زمان و نخستین سینمای مجهز آبادان به شمار می‌رفت. این سینما که دوطبقه آن سرپوشیده بود، یک سالن نمایش تابستانی نیز داشت و پس از آنکه جنگ جهانی به پایان رسید دو طبقه دیگر نیز به آن اضافه و بر همین اساس به بزرگترین سینمای ایران تبدیل شد. این سینما که اکنون در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است، در تملک سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری است. این سینما مانند بسیاری دیگر از سینماهای آبادان پس از شروع جنگ ایران و عراق به تعطیلی کشیده شد و خسارت‌هایی نیز در اثر جنگ به آن وارد شد.

فرید حمودی /فارس