رسانه تخصصی گردشگری و فرهنگی خوزستان

قلیه ماهی، غذایی لذیذ از دل دریا

قلیه ماهی یکی از غذاهای لذیذ و به نام استان خوزستان است.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما؛ مرکز خوزستان، خوزستان در جنوب کشور قرار دارد و به دلیل همجواری با دریا، از ماهی زیاد استفاده می‌شود و به دلیل اینکه ماهی از لحاظ غذایی برای بدن بسیار مفید است و از بیماری‌های متعدد و شایع از جمله؛ بیماری‌های قلبی، فشار خون، بیماری‌های مغزی، تجمع پلاکت و نامنظم بودن ضربان قلب جلوگیری می‌کند، طرفداران زیادی دارد.

همچنین به دلیل دارا بودن پروتئین، کلسیم، فسفر، آهن، امگا۳، مس، املاح معدنی و ویتامین‌های آ، ب و د و البته چربی کم، غذا‌های مختلفی با ماهی در جنوب کشور و به ویژه خوزستان پخته می‌شود که از معروف‌ترین آن‌ها قلیه ماهی است.

قلیه ماهی، یک غذای سنتی و نوعی خورشت است، به همین دلیل همراه پلو سرو می‌شود.

خوزستانی‌ها برای تهیه این غذای خوشمزه و لذیذ از ماهی، رب انار (یا گوجه)، پیاز، نمک و فلفل، روغن، زردچوبه، سیر، تمبر هندی و سبزی قلیه یعنی گشنیز و شنبلیله استفاده می‌کنند.

اگر می‌خواهید قلیه ماهی درست کنید، باید این سبزی‌ها را پس از شستن و ریز کردن، به اندازه‌ای که سبزی تیره شود با روغن سرخ کنید، زیرا هرچه سبزی بیشتر سرخ شود، غذا نیز خوشرنگ‌تر و خوش طعم‌تر خواهد شد.

سپس در قابلمه‌ای دیگر مقداری آب را با تمرهندی مخلوط می‌کنیم، فیله‌های ماهی به ترکیبی از نمک، فلفل سیاه، زردچوبه آغشته کرده و صبر می‌کنیم تا طعم دار شوند، از طرفی دیگر پیاز و سیر را در قابلمه‌ای با حرارت ملایم با روغن تفت می‌دهیم و پس از آنکه نمک، فلفل سیاه و زردچوبه اضافه کردیم، رب گوجه یا رب انار و سپس سبزی‌ها را اضافه می‌کنیم.

پس از اینکه ماهی‌ها را در ماهیتابه با روغن سرخ کردیم، به خورشت اضافه کرده و اجازه می‌دهیم ۴۵ دقیقه تا یک ساعت با حرارت ملایم پخته شده و جا بیفتد، پس از گذشت این مراحل قلیه ماهی جنوبی آماده است و می‌توان آن را با برنج سرو کرد.

سمنو پزان رسم دیرینه شیرین در آستانه نوروز

پختن سمنو با آداب خاصی انجام می‌شود و "آیین سمنوپزان" نه تنها برای درست کردن یکی از عناصر سفره هفت سین عید نوروز ، بلکه نذری برای برآورد شدن حاجات نیز به شمار می‌رود.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خوزستان ، شهروندان دزفولی معتقدند، صاحب اصلی مراسم سمنوپزان حضرت فاطمه زهرا (س) است، لذا با این پشتوانه اعتقادی، آیین سمنوپزان با حضور تعداد زیادی از زنان و در فضایی آکنده از معنویت انجام می‌شود.

بانی مراسم پخت سمنو و شخص نذرکننده، مواد و ابزار مورد نیاز را آماده می‌کند و با آغاز شامگاه با نام خدا دیگ‌ها بارگذاشته می‌شود و در این مرحله تا زمان تغییر رنگ آن از رنگ شیری به قهوه ای، سمنو به مدت ۴۸ ساعت با کفگیر‌های مخصوص هم زده می‌شود.

با توجه به طولانی بودن زمان پخت سمنو و فعالیت جمعی در این مراسم، بانی همزمان با پخت سمنو با درست کردن یک نوع آش یا غذا از شرکت کنندگان در این آیین پذیرایی می‌کند.

صاحب خانه که نذر دار اصلی و گاه طباخ سمنو است، کفگیر یا ملاقه بلند را با دو دست گرفته و چند بار سمنو را هم می‌زند و پس از آن بانوان حاضر در مراسم، یکایک همین کار را تکرار می‌کنند.

فرستادن صلوات بر پیامبر (ص)، خواندن زیارت نامه حضرت زهرا (س) و دعای توسل بر شکوه و معنویت این سنت می‌افزاید.

در پخت سمنو و نذری‌هایی از این دست، عده‌ای از دوستان و آشنایان که دارای نذری هستند و یا حتی حاجتی دارند، صاحب نذر و بانی پخت سمنو را از پیش خبر می‌کند و او را از نیت و تصمیمشان مبنی بر آوردن بعضی لوازم یا مواد مورد نیاز مانند بادام، گردو، پسته و فندق و یا حتی آرد، با خبر می‌کنند و بانی نیز موظف است که آن‌ها را در زمان مقرر فراخواند. 

برای تماشای گزارش روی تصویر زیر کلیک کنید

پخت نان شیرین ،سنت مردم بهبهان

از جمله آداب و رسومی که با فرا رسیدن نوروز در بهبهان انجام میشه ، پخت نان شیرین است .

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خوزستان ، از جمله آداب و رسومی که در بهبهان دیده میشه پخت نان شیرینی سنتی که دارای قدمت است و همزمان با نزدیک شدن به نوروز اجرا می شود.

هرسال برای ایام عید هرچند ک پخت این نان کمرنگ شده، اما همچنان طرفداران بیشماری داره و وجود او در سفره‌های هفت سین کام خانواده‌ها را شیرین می‌کند.

نون شیرین بخاطر اینکه همه دور هم جمع بشیم ، نان تردی که با مواد اندک، اما با مهارت بسیار باید طبخ شود

مردم بهبهان هر ساله با پخت این نان شیرین به پیشواز نوروز می روند.

ایلراه تنگ بابا احمد یکی از ایلراهای کوچ عشایر بختیاری

ایلراه تنگ بابا احمد یکی از ایلراهای کوچ عشایر بختیاری است که در مرز بین اندیکا و لالی قرار دارد ، وجود برخی آثار از جمله آسیاب ها و پل ها حکایت از قدمت دیرینه این ایلراه دارد .ایرنا

برای دیدن گزارش روی تصویر زیر کلیک کنید

مراسم عید دهوا حنینا (عید کوچک) منداییان در ساحل کارون

امروز ۱۰ آبان مصادف با عید کوچک یا همان دهوا حنینا در باور صابیین مندایی است؛آنها معتقدند در این روز آب حیات روان شده، گیاهان و نباتات رشد کردند، حیوانات، پرندگان و ماهی‌ها خلق شدند و شرایط زمین برای آدم فراهم شد و فرشتگان این روز را عید گرفتند. منداییان معتقدند این روز متعلق به تکوین زمین است از این رو هر ساله در چنین روزی آن را جشن می‌گیرند. عید در زبان مندایی دهوا خوانده می‌شود و حنینا نیز به معنی کوچک است؛ دهوا حنینا از طلوع آفتاب تا طلوع آفتاب روز بعد ادامه دارد. در تمامی اعیاد روحانی مندایی در کنار غسل تعمید درفشی را برپا می‌کند. درفش نماد دینی منداییان است که فرشتگان در کره زمین پس از تکوین نصب کردند. درفش از ابریشم خالص، نی و بوته یاس است، و بدین صورت است که نی را در زمین می‌گذارند و ابریشم را روی آن می‌گذارند و سپس یاس را که بوی معطری دارد بر روی آن قرار می‎دهند.منداییان به خدای یگانه، انبیای الهی، معاد، روز رستاخیز و منجی موعود اعتقاد دارند و منتظر ظهور منجی موعود خود که به نوعی پایان دهنده پلیدی ها است به نام "ملکا ان وش اوثرا" هستند.صابئین مندایی پیروان حضرت یحیی (ع) از پیامبران بزرگ الهی هستند و عقیده دینی آنها برگرفته از عقیده حضرت آدم (ع) است که تا آخرین پیامبر آنها حضرت یحیی(ع) ادامه یافته است. دین صابئین مندایی از قدیمی ترین آیین های الهی است و اصلی ترین رکن دینی آنها غسل تعمید است. اهواز، سوسنگرد، شوشتر و ماهشهر بیشترین محل سکونت آنها در خوزستان است.

عشایر ایران زمین، تجلی غیرت و میهن پرستی

جمعیت عمده‌ای از ساکنان سرزمین ایران، که حدود ۴ میلیون نفر، میشوند، زندگی قومی، ایلی و عشیره‌ای دارند. مفهوم ایل همیشه با کوچ، همزاد شبانان و رمه گردانان بوده و شبانان می‌بایست به دنبال یافتن مراتع و علفزار‌های جدید که به آن طلای سبز هم گفته می‌شود، از این طرف به آن طرف رفته و خطرات این کار را با سرنوشت و خاطرات خود در هم می‌آمیزند

به گزارش گروه عکس خبرگزاری صدا و سیما؛ ایران بنا به موقعیت جغرافیایی خاص خود و همجواری با اقوام کوچ نشین، بویژه از سمت شمال و شمال شرقی پذیرای کوچ نشینان بوده و از اینرو یکی از مهمترین مناطق کوچ نشین در جهان محسوب می‌شود.

پانزدهم مهرماه که در تقویم رسمی کشور به عنوان روز عشایر نامگذاری شده فرصت مناسبی است برای یادآوری این موضوع مهم که روستا‌ها و مناطق عشایری گنجینه‌های بی بدیلی در خلق ثروت و ایجاد توسعه و رسیدن به خودکفایی هستند.

روستاییان و عشایر به عنوان قشری شریف و بیشتر محروم از امکانات اولیه زندگی و امور رفاهی، برای عمران و آبادانی ایران زحمات فراوانی متحمل شده‌اند؛ آن‌هایی که کمتر دستخوش تغییرات گسترده شده و به همین علت پاسدار فرهنگ و تمدن ایرانی و استمراربخش زندگی اجتماعی ایرانیان بوده‌اند و نقش پررنگی در تولید و توسعه اقتصادی دارند.

زیست بوم عشایری محدوده‌ای است که سرزمین و قلمرو رده‌های ایلی، علی الاصول شامل ییلاق، قشلاق و مسیر بین این دو است که از حیث جغرافیای طبیعی و مراحل کوچ دارای وحدت و همگنی نسبی باشد. کوچ عشایری نیز به معنای حرکت خانوار‌های عشایری از نقطه‌ای به نقطه دیگر با هدف استفاده از مراتع برای چرای دام که معمولاً با همه اعضای خانوار، باروبنه، سرپناه قابل حمل و همراه با ایل، طایفه یا رده‌هایی از آن انجام می‌گردد.

کوتاه یا بلند بودن مسیر کوچ تغییری در مفهوم کوچ نمی‌دهد. این قشر شریف و بعضاً محروم از امکانات اولیه زندگی و امور رفاهی، برای عمران و آبادانی ایران زحمات فراوانی را متحمل گردیده اند و در کنار آنان نیز عشایر، این مردمان غیرتمند و صبور که امام آنان را ذخائر این مملکت نامیده اند، در راه داشتن وطنی سرافراز جان فشانی‌ها و ایثارگری‌های فراوانی از خود نشان داده اند.

عکاس :رضا کمالی دهکردی

حصیر بافی ؛ هنری عجین شده با نخل های خوزستان + فیلم

حصیربافی خوزستان علاوه برجنبه های مصرفی ، انعکاس دهنده ی فرهنگ ، روحیات و بخشی از هویت مردم خوزستان است .

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز خوزستان ؛ تاریخ نگاران، پس از سنگ تراشی ، سبدبافی با رشته‌های گیاهی را کهن‌ترین صنعتی می‌دانند که انسان با آن آشنا شده است و نمونه‌های حصیر یافت شده در عراق، که احتمالا ً متعلق به ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح است بازگو کننده قدمت حصیر بافی است.

در مناطق عرب نشین به علت فراوانی درختان نخل، هنر صنعت حصیر بافی به موازات شغل کشاورزی رواج یافته است و انواع سبد‌ها، محصولات کاربردی و زیرانداز‌ها با کاربرد نوار‌های تهیه شده از برگ درخت خرما تولید می‌شود.

در گذشته هیچ گاه حصیر بافی خوزستان، به عنوان حرفه اصلی مردم مطرح نبود و همواره کشاورزان به این حرفه به عنوان کار جانبی در نظر می‌گرفتند و از درآمد مختصر آن به گردش چرخ اقتصاد خانواده کمک می‌کردند.

امروزه محصول حصیرخوزستان به عنوان یک هنر صنعت در اغلب مناطق ایران شناخته شده است.
شیوه‌ی مشابه حصیر بافی خوزستان، در کشور‌های عربی همجوار نیز رواج دارد.

اهمیت فرهنگی و اقنصادی محصول حصیر باعث شده است در سال‌های اخیر تولید کنندگان فعال در استان خوزستان به ویژه در مناطق عرب نشین توجه ویژه‌ای به این هنر صنعت داشته باشند.

پراکندگی جغرافیایی مراکز حصیر بافی در خوزستان
شهرستان‌های شادگان ، آبادان ، خرمشهر ، دشت آزادگان ، هویزه ، شوش ، دزفول مهم ترن مراکز حصیر بافی خوزستان محسوب می‌شوند.
این نوع حصیر بافی در سال‌های اخیر در شهرستان‌های اهواز و کارون نیز رونق گرفته است.

محصولات حصیر بافی خوزستان

هنرمندان حصیر باف خوزستانی، با استفاده از برگ‌های جوان درخت خرما به صورت دستی با فرم‌ها، اندازه‌ها، و کاربرد‌های گوناگون تولید می‌شود و اغلب دارای طرح‌های ساده هندسی است.

در بافت محصول حصیر خوزستان، رشته‌های خوص (برگ‌های جوان درخت خرما) به تناوب از زیر و روی یکدیگر می‌گذرند و در اثر پیوستگی و درگیری آن‌ها با یکدیگر، نوعی حصیر نازک تولید می‌شود.

در گذشته اغلب عشایر و روستائیان در مناطق عرب نشین خوزستان از زیر انداز حصیری به عنوان کف پوش منازل خود استفاده می‌کردند و امروزه نیز استفاده از زیرانداز حصیری در برخی مناطق همچنان کاربرد دارد.

در برخی مناطق از زیرانداز حصیری برای پوشش دهی دیوار‌ها و یا سقف کپر‌ها و خانه‌ها استفاده می‌شد.
جارو ، سبد، زنبیل ، سفره و بادبزن حصیری از انواع محصولات پر کاربرد حصیرخوزستان است.

دست بافته هایی که به برگ های نخل جان می دهند

منال بیش از ۶۰ سال سن دارد و از وقتی یادش می‌آید حصیر بافته است.

دستان توانای او با مهارت خاصی سفره ، کلاه ، زنبیل و بادبزن را می‌بافد تا جایی که چشم‌ها از حرکت دست‌ها عقب می‌ماند.

این هنرمند شادگانی می‌گوید: خانواده ما همگی حصیرباف هستند و از این راه امرار معاش می‌کنیم و حصیر‌های بافته شده را به مناطق مختلف کشور ارسال می‌کنیم.

او مواد اولیه حصیر بافی را، خوص (برگ درخت خرما)، گلب (مرکز شاخه‌های نخل)، حضانه، بردلایه (خوص دارای رنگ سبز)، سعفایه (خوص با کیفیت پایین برای تولید جارو) عنوان کرد.

منال درباره مراحل کارش می گوید : پس از برداشت محصول خرما (ماه‌های مرداد و شهریور) برگ‌های نخل را از درخت جدا می‌کنیم و مراحل کار آغاز می‌شود:
- چیدن خوص‌ها
- رنگرزی
- خیساندن خوص‌ها
- تهیه نخ گیاهی
او در ادامه گفت: بعد از اتمام این مراحل، حصیر باف بافت ابتدا نوار حصیری را می‌بافد و در مرحله بعد نوار‌های حصیری را متصل می‌کند و در مرحله آخر به یکپارچه سازی محصول اقدام می‌کند.

خوص‌های به دست آمده از نخل را پیش از استفاده باید کاملاً خشک کرده و در هنگام حصیر بافی، آن‌ها را دوباره خیس کرد.

او در ادامه گفت : خوص‌ها در چند رنگ کرم، سفید مایل به سبز و سفید مایل به زرد یافت می‌شود و برای تولید هر محصول حصیری معمولا ازخوص‌های بارنگ یکسان استفاده می‌شود.

بعد به گوشه‌ای رفت و ابزار‌های کار حصیر بافی مثل مِسِل (سوزن) ، مِنیل (داس)، مقراض (قیچی) و سچین (چاقو) را به ما نشان داد.

انواع حصیرهای خوزستان

محصول حصیر ممکن است از لحاظ ساختاری دارای کف، بدنه، درپوش و دسته باشد.

بر اساس دانشنامه صنایع دستی خوزستان، انواع حصیر خوزستان از نظر ساختار:

حصیر مسطح: به صورت مسطح و یکنواخت بافته می‌شود، مانند: سفره

حصیر حجمی: دارای حجم است و به صورت درب دار و یا بدون درب بافته می‌شود، مانند انواع زنبیل و سبد

البته در سال‌های اخیر با رویکرد تازه و خلاقانه به دست بافت‌های حصیری از برخی محصولات حصیر در معماری داخلی به عنوان عنصر تزئینی استفاده می‌شود.

پژوهش‌های صورت گرفته اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان انواع محصولات حصیراز نظر بافت را به ۵ نوع بافت تقسیم بندی کرده است.

حصیر ساده: بدون نقش بوده ودر ساختار آن فقط از رنگ طبیعی استفاده می‌شود.

حصیر نقش دار: دارای نقش بوده و علاوه بر رنگ طبیعی از خوص‌های رنگ رزی شده برای تزئین استفاده می‌شود.

حصیر با بافت نواری: بافت این نوع حصیر شامل نوار‌های حصیری بافته شده به یکدیگر است.

حصیر با بافت بل: نوار‌های بافته شده دراین نوع حصیر دارای بافت شطرنجی است.

حصیر با بافت بادبزن:این نوع حصیر به صورت یکپارچه و پیوسته بافته می‌شود.

دراین محصولات کاربرد‌های مصرفی بر جنبه تزئینی پیشی گرفته است.

درمیان انواع نژاد‌های نخل موجود در استان خوزستان، خوص‌های حاصل از نژاد برحی ، زاهدی ، گنتار، خوصفائیه ، بلیانی و بریم به ترتیب دارای کیفیت مرغوب هستند.
متاسفانه خشکسالی و نمکی شدن آب و زمین‌های کشاورزی منطقه در سال‌های اخیر منجر به کوتاه شدن درازا و کاهش کیفیت خوص‌ها در استان خوزستان شده و این مسئله بر کیفیت محصولات حصیری خوزستان تاثیر منفی گذاشته است.

عیب های ظاهری محصول حصیر
یکنواخت نبودن ردیف‌های بافت شده ، رنگ پس دادن ، ساییدگی ، نمایان شدن نخ‌های اتصال دهنده از لا به لای نوار‌های حصیر، شکستگی خوص‌ها ، در پوش نامتناسب با دهانه محصول ، چند رنگی و جلوه نازیبای محصول از جمله عیب‌ها ظاهری محصول به حساب می‌آید.

بسته بندی مناسب ، حلقه مفقوده زنجیره ارزش آفرین

معاون اداره کل میراث فرهنگی خوزستان با بیان این که به منظور ارتقا سطح حصیر بافی استان ، بیست محصول جدید با حفظ اصالت‌های بومی طراحی شد گفت: از مجموع بیست محصول جدید، ده نمونه‌ی آن‌ها توسط استاد کاران حصیر باف، نمونه سازی شده است.

صلاحی، بسته بندی را حلقه مفقوده زنجیره ارزش آفرین صنایع دستی دانست و گفت: هنرمندانی که قصد صادرات محصولات تولیدی

خود را دارند حتماً به الزامات بسته بندی محصول توجه کنند.

محصول حصیر باید در کیسه‌ی پلی اتیلن بی رنگ و سالم و سپس در مقوای مقاوم بسته بندی شود.

وی خاطر نشان کرد: نشانه گذاری بسته بندی ، برچسب و راهنمای نگه داری محصول از ملزومات برند سازی و ایجاد ارزش افزوده در محصول است.

آسیب جدی کرونا به تولید کنندگان صنایع دستی

حیدری یکی از این صنعتگران حصیر بافی استان خوزستان است او می‌گوید: به علت همه گیری ویروس کرونا و قرنطینه بودن، مردم مثل گذشته سفارش نمی‌دهند یا اینکه برای تحویل سفارشات قبلی خودشان از منزل خارج نمی‌شوند.

او گفت: سفارشات روی دست من و باقی صنعتگران مانده است و شرایط برای صنعتگران سخت شده است .

خسارت میلیاردی کرونا به صنایع دستی استان خوزستان

معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی خوزستان گفت: میزان خسارت ناشی از شیوع کرونا دراین استان در سال گذشته ۱۸ میلیارد تومان تخمین زده شده است و البته ممکن است خسارت‌ها بیش از این باشد.

شکر الله قاسمی با بیان این که در حال حاضر ۱۷۶۴ کارگاه انفرادی و ۳۲ کارگاه تولیدی صنایع دستی در استان خوزستان موجود است گفت: در حوزه حصیر بافی خوزستان ۸۰ کارگاه و بیش از ۲۰۰ نفر صنعتگر فعال مشغول به کارند.

قاسمی تصریح کرد: شیوع این ویروس هم به تولید کنندگان و هم به فروشندگان صنایع دستی آسیب جدی وارد کرده است.

معاونت صنایع دستی استان خوزستان افزود: در راستای جبران بخشی از خسارت‌های ناشی از ویروس کرونا اقدام به پرداخت تسهیلات به صنعتگران و تولید کنندگان صنایع دستی در استان شده است.

وی عنوان کرد: این اقدامات در قالب عناوین مختلف و به صورت کمک‌های بلا عوض و با تسهیلات کم بهره به تمامی صنعتگران واجد شرایط در این حوزه صورت گرفته است.

قاسمی تصریح کرد: از ابتدای شیوع کرونا مجموعاً مبلغ ۸ میلیارد تومان تسهیلات که ۴ میلیارد آن با نرخ بهره ۴ درصد و ۴ میلیارد مابقی نیز با نرخ بهره ۱۲ درصد محاسبه شد، پرداخت شد ه است و همچنین ۱۸۴ میلیون تومان تسهیلات بلا عوض در استان خوزستان تا کنون پرداخت شده است.

گام نهادن در مسیر توسعه پایدار

محصولات حصیر خوزستان علاوه برجنبه های مصرفی ، انعکاس دهنده ی فرهنگ روحیات و بخشی از هویت مردم خوزستان است .

با شناسایی جنبه های مختلف این صنعت و تعیین نقاط ضعف و قوت آن می توان در مسیر حفاظت ، رونق و توسعه پایدار گام های موثری برداشت و برای بازارهای بعد از دوران کرونا از هم اکنون اندیشید .

نویسنده : زهراکیانی

برای گزارش خبری روی تصویر زیر کلیک کنید

آیین سنتی سینی‌گردانی حضرت قاسم(ع) در اهواز

یکی از جلوه‌های عشق و ارادت مردم خوزستان به صاحب این روزها، حضرت اباعبدالله‌الحسین(ع)، آیینی است که به سینی‌گردانی حضرت قاسم(ع) شهرت دارد. این آیین در نقاط بسیاری از استان خوزستان برگزار می‌شود و به سبب قدمتی که میان مردم بندر ماهشهر دارد، به نام مردم این شهر به ثبت ملی رسیده است. این آیین به شماره ۱۴۴۵ در تاریخ ۱ مهر ۱۳۹۶ در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس ثبت شد.

مراسم عروسی قاسم در اکثر شهرهای خوزستان در روز هشتم ماه محرم برگزار می‌شود. به این مراسم  در زبان محلی «عرس القاسم» می‌گویند. مراسم عروسی حضرت قاسم مردانه و زنانه برگزار می‌شود. مجلس زنانه معمولاً در یکی از خانه‌های محل یا حسینیه اجرا می‌شود؛ به این صورت که یک حجله نصب می‌شود و هنگام اجرای مراسم، بانوان سینی‌های خود را در تاریکی که فقط شمع‌های سینی روشن هستند به دور حجله می‌چرخانند و سایر بانوان با سینه‌زنی آن‌ها را همراهی می‌کنند.

محتویات این سینی‌ها عبارت بود از پارچه سبز که نماد پاکی و قداست است و همچنین لباس رزم اهل بیت(ع) در روز عاشورا که به رشادت یاران امام حسین(ع) اشاره دارد. حنا،  نماد زینت و آراستگی برای عروس در زمان قدیم و اشاره به دامادی حضرت قاسم در واقعه عاشورا دارد. شمع نمادی از روشنایی و پاکی و جاودانگی است و به مظلومیت یاران امام اشاره دارد.

 گلاب نیز نماد تازگی و طراوت و نماد باروری و تداوم زندگی است و به ازدواج حضرت قاسم(ع) در واقعه عاشورا اشاره دارد. برگ‌های گل یاس یا به نام محلی «موم»، نماد راستی، صداقت، عشق، دوستی و معصومیت است که به عشق پاک و معصومیت حضرت قاسم(ع) اشاره دارد. اسپند(اسفند) نیز برای جلوگیری از چشم زخم در این سینی‌ها گذاشته می‌شود. محتویات دیگر سینی‌ها شامل تنقلاتی همچون کیک و کلوچه، بیسکوییت، شیرینی، میوه و... است که بین کودکان تقسیم می‌کنند.

بعد از تزیئن سینی‎ها، آن‌ها را به ردیف قرار داده و با پارچه سبز روی سینی‌ها را می‌پوشانند.

به رسم دیرینه و هرساله به یاد این جوان شهید دشت کربلا به صورت نمادین مراسم «سینی حضرت قاسم» در شامگاه هشت محرم برگزار می‌شود

محمد آهنگر

۱

نکات عجیب و جالب درباره درخت نخل خرما!

خرماپزان ممکن است بر اساس اقلیم مناطق کمی تفاوت داشته باشد. مثلا باغداران دشتستانی از ابتدای مرداد تا شهریور را خرماپزان می‌دانند و محصولاتشان را برداشت می‌کنند.

به گزارش گروه وب‌گردی خبرگزاری صدا و سیما، فصل گرما که از راه می‌رسد، مناطق جنوبی‌ ایران گرمای بسیار زیادی را تحمّل می‌کنند به اندازه‌ای که به خرماپزان معروف است؛ یعنی زمانی که خرما می‌رسد و چون خرما برای رسیدنش گرمای زیادی لازم دارد، فصل خرماپزان به صورت اصطلاح هم بین مردم رایج شده. به صورتی که هر زمان می‌خواهند گرمای شدید هوا را وصف کنند به اصطلاح خرماپزان متوسل می‌شوند. دوره خرماپزان ممکن است بر اساس اقلیم مناطق کمی تفاوت داشته باشد ولی مثلا باغداران دشتستانی از ابتدای مردادماه تا حوالی شهریور را خرماپزان می‌دانند و محصولاتشان را برداشت می‌کنند.

حالا که گرمای هوا ما را به یاد خرماپزان می‌اندازد می‌خواهیم درباره نکات مهمی که درباره درخت نخل وجود دارد صحبت کنیم. درختی که باغداران بسیار برایش احترام قائلند و رفتاری انسانی با آن دارند؛ انگار در حال پرورش انسانی هستند و هر اتّفاقی برای درخت میفتد، گویی برای یک انسان افتاده. در ادامه درباره این مسئله و نکات جالب دیگری که درباره درخت نخل وجود دارد می‌گوییم.

نخل و شباهتش به انسان!

ارزش درخت نخل به اندازه‌ای بوده که آن را به انسان شبیه می‌کردند. گفته شده قامت نخل، طول عمر آن، جنسیتش (مذکر، مونث و خنثی بودن) همگی یادآور انسان هستند. همچنین همانطور که سر انسان بالای قامتش قرار گرفته، تاج نخل هم در رأسش است و همانطور که سر انسان مغزش را حمل می‌کند، تاج نخل هم میوه‌اش را حمل می‌کند.

با بریدن سر نخل، درخت کاملا از بین می‌رود و در اصطلاح می‌میرد، درست مثل انسان که با قطع سرش، حیاتش را از دست می‌دهد.

زمانی که نخل ماده بار می‌دهد، اصطلاح زاییدن نخل را برایش به کار می‌برند. جالب است بدانید که اگر بار دادن نخل جوان طول بکشد، کشاورز او را تهدید به کشتن می‌کند! حتّی برای القای حس بیشتری، چند برگش را با ارّه می‌برد سپس فردی به صورت نمایشی میان نخل و صاحبش میانجیگری می‌کند و می‌گوید گناه نخل را بر من ببخشایید و اگر سال آینده بارور نشد او را سزا دهید. این کار تهدید درخت هم برای نخل و هم برای درختان دیگر به شکل‌های مختلف در مناطق مختلف ایران انجام می‌شود؛ زیرا کشاورزان معتقدند که درختان کاملا آگاه هستند و با این تهدید، می‌ترسند و کاری که لازم است را انجام می‌دهند.

نخل و فرهنگ

درخت نخل به اندازه‌ای در فرهنگ ایرانیان نقش باارزشی دارد که از دست دادنش، چیزی معادل فوت یکی از عزیزانشان است! مثلا گفته شده درخت نخل که خشک می‌شود یا در اثر اتّفاقی می‌سوزد، مردم آن منطقه چنان برایش عزاداری می‌کنند گویی یکی از عزیزانشان را از دست داده‌اند.

درخت نخل از درختان مقدس برای ایرانی‌ها محسوب می‌شود.

خرما از درختان مهمی است که در ادیان ابراهیمی به آن تأکید شده است. بعضی معتقدند که علت این اهمیت این است که حضرت ابراهیم (ع) در شهر اور که نخلستان‌های فراوان دارد، بزرگ شده است. تا این اندازه که در دوره‌هایی نقش درخت نخل روی سکه‌ها می‌زدند.

در هلال حاصلخیز، رب النوعی در بین‌النهرین و الهه‌ای در فینیقیه با یک درخت خرمای مونث تصویر می‌شدند. الهه‌ای که خدای عشق و جنگ بود و بین هیتی‌ها و کنعانی‌ها هم پرستش می‌شد.

نگاه احترام‌آمیز ایرانیان به نخل ریشه در حافظه تاریخی آنها دارد. با بررسی تاریخ متوجه اهمیت نخل در این منطقه جغرافیایی می‌شویم.

پنیر خرما قسمت مرکزی و سفیدرنگ تنه درخت خرماست که ترد و شیرین است و برای نخل ارزش حیاتی دارد. در مراسم قربانی کردن نخل، مناسک پنیر کردن نخل یعنی کشتن آن صورت می‌گیرد. برای استفاده از آن پنیر، ناچاراً باید نخل نابود شود (کشته شود). این کار برای خودش آداب و رسومی دارد و طی آن نخل نر را برایش انتخاب می‌کنند. کشاورزان معمولا واژه کشتن نخل را برای این منظور ترجیح می‌دهند استفاده نکنند و به آن پنیر کردن نخل می‌گویند که در تابستان هم انجام می‌شود.

سخن آخر

نخل بخشی از محصولات ایران محسوب می‌شود که از دیرباز در این خاک پرورش پیدا کرده. بنابراین دور از انتظار نیست که در کنار پرورش آن، فرهنگ خاصی هم شکل بگیرد. امّا آنچه این درخت را از سایر درختان در فرهنگ ایرانی متمایز میکند، احترام و نگاه ویژه‌ای است که به این درخت می‌شود! درست است در کل در فرهنگ اصیل ایرانی، احترام و نگهداری از گیاهان به شدت توصیه شده امّا اگر به باور مردم مخصوصا مناطق جنوب، دقت کنید متوجه این نگاه متفاوت به نخل می‌شود

گاگریو در بختیاری

گاگریو در بختیاری به نام‌های دیگری مانندِ «گوگِریو» و «سُروُو» که مخففِ سرودهٔ عزا است گفته می‌شود. گاگریویا (دونگ دال ) در زبان بختیاری یعنی نوای غمگین.

قدیمی‌ترین گاگریوها به سبک زنانه خوانده می شوند. این سبک از موسیقی بسیار غمگین و سوزناک است که در هنگام سوگواری و مرگ یکی از افراد هر تیره بستگی به جایگاه اجتماعی فرد متوفی خوانده میشود. گاگریو از دو بخشِ گا بمعنی گاه (زمان یا وقت) و گریو به معنی گریه ساخته شده و سرهم به معنای زمان گریه است. گاگِریوها شعر هستند و در دستهٔ اشعار بختیاری جای می‌گیرند. این اشعار عمدتاً در مراسمِ عزاداری بختیاری‌ها و بیشتر توسطِ زنان خوانده می‌شود اما امروزه با گسترش و دگرگونی وضعیتِ اجتماعی و ساخت مساجد و امکاناتِ صوتی، مردان نیز گاهی به خواندنِ گاگریو روی می‌آورند. گاگریوها معمولاً با توجه به خصوصیاتِ فردِ در گذشته و توسط زنان به‌ شکلِ فی البداهه خوانده می‌شوند و معمولاً با تغییرِ نام و کلمات، شعر را بگونه‌ای متناسب با وضعیتِ درگذشته می‌خوانند. مضمونِ این ابیات شرحِ خوبی، مِهر، میهمان نوازی، سوارکاری، تیراندازی، شجاعت و رشادتِ شخصِ درگذشته‌ است. همچنین زنانِ درگذشته نیز به صفاتِ پاکدامنی، مهمان نواری، تلاش در خانه و مضامینی از این دست ستوده می‌شوند.

مضمونِ این ابیات شرحِ خوبی، مِهر، میهمان نوازی، سوارکاری، تیراندازی، شجاعت و رشادتِ شخصِ درگذشته است. همچنین زنانِ درگذشته نیز به صفاتِ پاکدامنی، مهمان نواری، تلاش در خانه و مضامینی از این دست ستوده می‌شوند.