رسانه تخصصی گردشگری و فرهنگی خوزستان

گزارش ثبت شش اثر میراث‌فرهنگی ناملموس خوزستان در فهرست آثار ملی

در جلسه­‌ای که هفته گذشته در اداره­­‌کل ثبت و حریم آثار، حفظ و احیاء میراث طبیعی و معنوی برگزار شد، شش پرونده­ میراث‌فرهنگی ناملموس خوزستان در فهرست آثار ملی ثبت شد.

به‌گزارش روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان، این آثار با عناوین "مهارت پخت آش محلی دَس­پِرز، پَلیلِه، آرددولِه (در مناطق لرنشین)"، "مهارت پخت تَه‌­شیری در شهرستان (هفتکل، رامهرمز و باغملک)"، "قصه و روایت مَردآزما در فرهنگ ایرانی(بُمبِرَه­تِرو، مِرداِزما، مِردآزما، طَنطَل، مِرتِزما، مدوزِما و...) (به شکل منطقه‌­ای)"، "مهارت پخت حلوا زَردَک شوشتر"، "مراسم آئینی مشعل‌­گردانی مسجد امام‌­حسین جنوبی(محله‌­ی دلاکان قدیم دزفول)"، "دانش سنتی تولید حلوا اَردِه(حلوا کِشی، حلوا پَشمَک، حلوا سیلونی) خوزستان و بوشهر از اداره‌­کل میراث‌فرهنگی خوزستان پیشنهاد و پس از بررسی و تأیید در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

قصه و روایت مَردآزما در فرهنگ ایرانی: (بُمبِرَه‌­تِرو، مِرداِزما، مِردآزِما، طَنطَل، مِرتِزما، مدوزِما و ...) (به شکل منطقه­‌ای)
مَردآزما موجودی افسانه‌ای است که از آن به عنوان قصه­‌ای با روایت های مشابه و گوناگون در بخش‌های مختلف ایران یاد شده است. این موجود در خوزستان با نام­‌های «بُمبِرَه­‌تِرو»، «طَنطَل­‌دراز» یا «طَنطَل­‌طویل» «مِردآزِما»، «مِرداِزما» و نام­‌های دیگری چون: «مَرتِزما، مِردِزمال، جوان‌آزما و غیره» در مناطق مختلف ایران شناخته شده و روایت­‌های مختلف و اغلب مشابه­ی از آن وجود دارد. در باور مردم قدیم این موجود خودش را به اشکال مختلف نشان داده. در شکل انسانی جثه‌اش بزرگ و بزرگ­تر و باعث وحشت می‌شد و از عنوان کردن سوزن پالون­‌دوز و سنگ نمک فرار می‌­کرد. رد پای این افسانه با روایت کهنسالان کمابیش زنده است. اگرچه متفاوت، در زندگی مردم امروز وجود دارد و در شعر، تأتر و موسیقی نیز به آن پرداخته شده است.

مهارت پخت تَه­‌شیری در شهرستان (هفتکل، رامهرمز و باغملک)
تَه­‌شیری، نوعی«کَتِه شیری» از غذاهای سنتی مناطق لرنشین هفتکل، رامهرمز و باغملک است. این غذای سنتی از ترکیب شیر و برنج محلی تهیه می­‌شود. یکی از غذاهای پرطرفدار مردم این مناطق است که معمولاً در کنار آن کباب میل می‌کنند.

مهارت پخت حلوا زَردَک شوشتر
حلوا زَردَک از ریشه­‌ی گیاه زردک و شبیه مربایی بسیار غلیظ تهیه می­‌شود. ترکیبی از ریشه­‌ی زردک، شکر یا شیره­‌ی خرما، هل، زعفران، گلاب، خلال بادام و آب است. در نسخ خطی قدیمی بر جای مانده در شوشتر مربوط به (حدود ۹۵ سال پیش) نیز از آن نام برده شده. مرحوم جواد قناد از تولیدکنندگان قدیمی و پس از ایشان فرزندشان و اشخاص دیگری در شوشتر نیز اقدام به تولید و عرضه­­‌ی آن نمودند. امروزه به غیر از تولید خانگی این حلوا به شکل نیمه صنعتی و سنتی عرضه شده و به عنوان سوغات مورد توجه گردشگران است.

دانش سنتی تولید حلوا اَردِه خوزستان و بوشهر
حلوا اَردِه که در خوزستان با نام‌­های «حلوا پَشمَک»، «حلوا سیلونی» و «حلوا کِشی» شناخته شده است، محصولی است از ترکیب ارده(عصاره­‌ی کنجد) و شیره­‌ی خرما که به روش سنتی در شهرهای بهبهان، شوشتر و دزفول تولید می­‌شود. خوزستان به دلیل کشت کنجد و وجود نخلستان­‌های زیاد از دیرباز محل مناسبی برای تولید ارده و شیره­‌ی خرما بوده. شیره را طی فرآیندی حرارت داده و با ارده مخلوط می­‌کنند. این محصول مخصوص فصل پاییز و زمستان است. طبع آن گرم و تر است و برای کسانی که مزاج سرد دارند مناسب تقویت نیروی جسمی است. بوشهر نیز از تولیدکنندگان سنتی این این محصول می‌­باشد.

مهارت پخت آش محلی دَس­پِرز، پَلیلِه، آرددوُلِه (در مناطق لرنشین خوزستان)
این آش محلی از ترکیب ماش یا عدس، گیاه خودرو بُن­سُرخ با نام محلی(«بُنسُر»، «بِسُر»، «بِسُهر»، «بُسُرَک»)، آرد، پیاز، ادویه(نمک، فلفل، زردچوبه)، چاشنی ترشی به همراه مقداری آب تهیه می­‌شود. طی فرایندی با پاشیدن آب به آرد و زیر و رو کردن آن با انگشتان دو دست، آرد به خود رطوبت گرفته و به تکه­‌های بسیار کوچک به شکل ِپرز تبدیل می­‌شود. این آش مخصوص فصول سرد سال است که در شهرهای هفتکل، رامهرمز و باغملک«دَس­پِرز»، در اندیمشک و دزفول«پَلیلِه»، در لالی، مسجدسلیمان، ایذه و دهدز«آرددوُلِه» نام دارد. این آش برای درمان سرماخوردگی و سنگ­‌کلیه مفید است.

مراسم آئینی مشعل­‌گردانی مسجد امام حسین جنوبی(محله دَلاکان قدیم) دزفول
آیین مشعل­‌گردانی دزفول از آیین‌­های نمایشی مذهبی در ماه محرم است که با پیشینه‌­ای بیش از یکصد سال در دزفول برگزار می‌­شود. این مشعل که به نام مشعل«هفت سَر» معروف است در شب نهم ماه محرم(شب تاسوعا) از مسجد امام حسین جنوبی خارج و از محله­‌ی صَحرا بِدَرغربی همراه با هیئت سینه­‌زنی به صورت محله‌­گردانی به مقصد حیدر­خانه(خیمه‌­گاه) حرکت می‌­کند. این مشعل توسط مرحوم «آمحمد­علی نادریان» در سال ۱۲۱۷ شمسی ساخته شد. به دلیل اختلافات و تنش­‌های مردم در آن زمان با پادرمیانی بزرگان از جمله«مرحوم حاج جمشید لوافی» با هدف اتحاد و دوستی و به رسم احترام این مشعل را در شب تاسوعا در مسیر این دو محله تا مسجد محله­‌ی کُرناسیون می­‌گردانند.

جشن گرگیعان در محله عامری اهواز

گرگیعان یا قرقیعان جشنی است که مردم عرب در جنوب کشور در شب پانزدهم ماه رمضان و میلاد امام حسن مجتبی(ع) برگزار می‌کنند. این آیین سنتی میان عرب‌های خوزستان، هرمزگان، کیش، بوشهر، کویت، عراق، بحرین، امارات و شرق عربستان برگزار می‌شود

.آنچه که بزرگ‌ترهای خوزستانی از این رسم روایت می‌کنند این است که در زمان میلاد امام حسن مجتبی(ع)، کودکان و مردم مدینه برای گرفتن هدیه و مژدگانی به مناسبت تولد اولین نوه پیامبر به سمت خانه ایشان و خانه امام علی(ع) رفته‌اند و کلمه قره العین یعنی نور چشم را تکرار کرده‌اند. گفته می‌شود این شادی مردم مدینه، هر ساله تکرار و به یک آیین بین مردم عرب کشورهای مختلف تبدیل شد.

به‌مرور کلمه قره العین به قرقیعان و در عربی محلی به گرگیعان تبدیل می شود

در تاریخ ادبیات خوزستان در مورد ریشه و معنی کلمه «قرقیعان» دیدگاه‌های متفاوتی بیان شده است. عده‌ای معتقدند این کلمه از «قرع الباب» به معنای «در زدن» گرفته شده و به همین خاطر کودکان در خانه‌ها را برای دریافت شیرینی و عیدی می‌کوبند. دسته‌ای عقیده دارند معنی «قرقیعان یا گرگیعان» از کلمه «قره العین» گرفته شده که به معنای شادی و سرور انسان است، چون مراسم گرگیعان با تولد امام حسن مجتبی (ع) و شادمانی رسول خدا (ص) برای تولد اولین نوه اش مقارن شده است، می‌گویند که مردم برای عرض تبریک به امام علی (ع) و حضرت فاطمه (س)، «قره عین! قره عین!»گویان به سوی منزل ایشان می‌رفتند. از این رو این تبریک گفتن، کم کم به صورت سنتی هر ساله در میان مسلمانان رواج یافته است.

امسال هم مثل سال‌های قبل، شاهد بازگشت شور و نشاط این جشن به کوچه‌ها و محله‌های خوزستان هستیم. کودکان با لباس‌های نو و کیسه‌های رنگین، با ذوق و شوق به استقبال این مراسم می‌روند و بزرگسالان نیز با همراهی خود، این سنت دیرینه را زنده نگه می‌دارند.

مراسم آئینی «گرگیعان» در شهریورماه ۱۳۹۵ توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسیده است. این اقدام نه تنها به حفظ و ترویج این سنت ارزشمند کمک کرده، بلکه بر اهمیت فرهنگی و تاریخی آن نیز تأکید می‌کند.

عکس: محمد آهنگر/فارس

خوزستان آماده جشن‌های بزرگ امام حسنی می‌شود؛ گرگیعان جشنی برای خوشحالی پیامبر

سال‌هاست که شب پانزدهم ماه مبارک رمضان، خوزستان با شکوهی خاص می‌درخشد شکوهی که نه از نور چراغ‌ها که از عشق و ارادتی عمیق به پیامبر عظیم‌الشأن اسلام و أهل بیت پاکش می‌تابد.

خوزستان با برگزاری مراسمی تاریخی و کهن به نام گرگیعان به استقبال ولادت امام حسن مجتبی (ع) می‌رود. گرگیعان، یادگاری است از آن روزی که پیامبر اکرم (ص) به مناسبت ولادت نخستین نوه‌اش، امام حسن مجتبی (ع)، شادی‌اش را با کودکان محله تقسیم کرد. شاید آن روز، کسی فکر نمی‌کرد این سنت، قرن‌ها بعد همچنان در گوشه‌ای از این سرزمین، با همان شور و عشق اولیه، زنده بماند. اما خوزستان، این سرزمین عشق و وفا، این سنت را حفظ کرده و با جان و دل، آن را به آیندگان سپرد.

این ماندگاری، رازی دارد. رازش در نگاه‌های مهربان مادربزرگ‌هایی است که به کودکان یاد می‌دهند چگونه سنگ‌ها را به هم بزنند و شعرهای گرگیعان را بخوانند. رازش در دست‌های پدرانی است که کیسه‌های رنگین را برای فرزندانشان می‌دوزند و در چشمان مادرانی که با لبخند، کودکانشان را به کوچه‌ها می‌فرستند. رازش در دل‌هایی است که با هر ضربه سنگ، با هر شعری که از زبان کودکان جاری می‌شود، عشق به پیامبر (ص) و أهل بیت (ع) را فریاد می‌زنند.

گرگیعان، تنها یک جشن نیست؛ این سنت، عهدی است میان مردم خوزستان و خاندان پیامبر (ص). عهدی که می‌گوید: «ما فراموش‌تان نمی‌کنیم. عشق‌مان به شما، در هر قدم، در هر نفس، در هر شب و روز، زنده است.» این عشق، در کوچه‌های خوزستان جاری است در صدای سنگ‌هایی که به هم می‌خورند در کیسه‌های رنگینی که پر از شیرینی می‌شوند و در دعاهای کوچک کودکان که سلامتی و برکت را برای همه آرزو می‌کنند.

و اینگونه، گرگیعان، سال‌هاست که ماندگار شده است. نه به خاطر شیرینی‌ها و خوراکی‌ها که به خاطر عشقی که در قلب مردم خوزستان جاری است. عشقی که از پیامبر (ص) و أهل بیتش آغاز شد و تا امروز در هر خانه در هر کوچه و در هر قلب کوچک و بزرگی، زنده مانده است.

خوزستان، این سرزمین عشق و وفا، با گرگیعان به جهان می‌گوید: «ما عاشقیم. عاشق پیامبرمان، عاشق أهل بیتش، و عاشق سنت‌هایی که یادگار آن بزرگواران است.» و این عشق، همان نوری است که گرگیعان را پس از قرن‌ها، همچنان درخشان و زنده نگه داشته است.

کودکان نقش اول را دارند

در شب پانزدهم ماه مبارک رمضان، دختران و پسران کوچک با لباس‌های محلی رنگارنگ، کوچه‌ها و خیابان‌های شهر را به تسخیر خود درمی‌آورند. صدای پایشان، ترنم شادی است و صدای سنگ‌هایی که به هم می‌زنند، نوید جشنی را می‌دهد که قرن‌هاست در دل این خاک ریشه دوانده است.

این شب، شبِ گرگیعان است. شبِ کیسه‌های رنگینی که از شانه‌های کوچک کودکان آویزان است و پر از آرزوهای شیرین می‌شود. شبِ لبخندهایی که بر لبان کودکان می‌نشیند و چشم‌هایشان از شوق دریافت یک مشت بادام یا تکه‌ای شیرینی می‌درخشد. شبِ دعاهایی که از زبان کوچکشان جاری می‌شود و برکت و سلامتی را برای خانه‌ها و خانواده‌ها به ارمغان می‌آورد.

دختران و پسران با لباس‌های محلی، گویی از دل تاریخ بیرون آمده‌اند تا یادآور سنتی باشند که نسل‌به‌نسل، از پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها به آنها رسیده است. هر قدمشان هر شعری که می‌خوانند هر خنده‌ای که می‌دهند، گویی قصه‌ای است که از دل کوچه‌های قدیمی شهرها و روستاهای خوزستان روایت می‌شود.

و در این میان، بزرگترها هم همراه می‌شوند. با چشمانی پر از مهربانی و دل‌هایی سرشار از عشق به استقبال این ستاره‌های کوچک می‌روند. درِ خانه‌ها باز می‌شود و دست‌های پر از مهر، شیرینی و خوراکی‌ها را به کیسه‌های رنگین کودکان می‌سپارند. اینجا، شادی کودکان، شادی همه است. شادی‌ای که از دل تاریخ و فرهنگ این سرزمین می‌جوشد و قلب‌ها را گرم می‌کند.

شب پانزدهم رمضان، شبِ گرگیعان، شبِ زندگی است. شبِ امید و شور و عشق. شبِ ستاره‌هایی که روی زمین می‌درخشند و کوچه‌ها را به آسمانی از شادی تبدیل می‌کنند. این شب، یادآور این است که حتی در سخت‌ترین روزها، شادی و امید، همیشه زنده است. شادی‌ای که در قلب کودکان جاری است و با هر قدمشان، جهان را زیباتر می‌کند.

و اینگونه، خوزستان در شب پانزدهم رمضان، با صدای سنگ‌ها و خنده‌های کودکان، به بهشتی کوچک تبدیل می‌شود. بهشتی که در آن، عشق و شادی، بی‌مرز و بی‌زمان است.

گرگیعان چگونه برگزار می‌شود؟

خوزستان در آستانه برگزاری جشن‌های باشکوه ولادت امام حسن مجتبی (ع)، اولین فرزند امام علی (ع) و حضرت فاطمه زهرا (س)، آماده می‌شود. این مراسم که با عنوان «گرگیعان» شناخته می‌شود، هر ساله در نیمه ماه رمضان و همزمان با میلاد امام حسن مجتبی (ع) با مشارکت گسترده کودکان و بزرگسالان برگزار می‌گردد.

در شب پانزدهم ماه مبارک رمضان، کودکان خوزستانی با شور و نشاط خاصی در کوچه‌ها و محله‌ها حاضر می‌شوند و با برپایی جشن «گرگیعان»، شادی را به خانه‌ها می‌آورند. این مراسم که ریشه در سنت‌های دیرینه منطقه دارد، با همراهی بزرگسالان و اهدای شیرینی و خوراکی به کودکان، جلوه‌ای ویژه می‌یابد.

بر اساس سنت دیرینه، کودکان پس از شنیدن اذان مغرب با کیسه‌های رنگین به در خانه‌ها می‌روند و با زدن سنگ‌های کوچک به هم، ترنم جشن را در کوچه‌ها می‌پیچانند. صاحب‌خانه‌ها نیز با شنیدن صدای سنگ‌ها، به استقبال کودکان می‌روند و با شیرینی، بادام و دیگر خوراکی‌ها از آنان پذیرایی می‌کنند. این مراسم علاوه بر جنبه شادی‌آفرین، حاوی دعاهای خیر و سلامتی برای فرزندان صاحبان خانه است.

کودکان در این شب ریگ‌های کوچک را انتخاب می‌کنند و سنگ‌ها را بر هم می‌زنند تا ترنم صدای جشن «گرگیعان» در کوچه‌ها بپیچد. صدای سنگ زدن، خبر از آمدن کودکان می‌دهد و اهالی محل نیز بعد از با خبر شدن، به در خانه‌ها می‌روند تا با شیرینی و بادام از کودکان محله پذیرایی کنند.

دختر و پسر کیسه‌های رنگین بر گردن می‌اندازند و خانه به خانه، سنگ زنان در می‌زنند تا شیرینی‌هایی که هدیه می‌گیرند را در کیسه جمع کنند. کودکان، همزمان با ترنم صدای سنگ‌ها، اشعاری را ادا می‌کنند که حاوی دعای خیر و سلامتی برای فرزند صاحبان خانه است.

معمولاً کودکان به دو گروه تقسیم می‌شوند؛ گروهی می‌خوانند: «گرگیعان و گرگیعان» و گروه دوم در جواب می‌گویند: «الله یعطیکم رضعان» (خدا به شما فرزند عطا کند) یا اینکه «الله ایخلی اولیدکم» (خدا پسر کوچک تان را حفظ کند). در این هنگام صاحبخانه ها خوراکی‌هایی به کودکان هدیه می‌دهند.در این ایام که برای بسیاری به سختی می‌گذرد، اما حس و حال کودکان در این گوشه از جهان شاد است. کودکان امروز لباس‌های نو بر تن می‌کنند و با شنیدن صدای اذان با ذوق و علاقه به کوچه‌ها می‌روند.

در تاریخ ادبیات خوزستان در مورد ریشه و معنی کلمه «قرقیعان» دیدگاه‌های متفاوتی بیان شده است. عده‌ای معتقدند این کلمه از «قرع الباب» به معنای «در زدن» گرفته شده و به همین خاطر کودکان در خانه‌ها را برای دریافت شیرینی و عیدی می‌کوبند. دسته‌ای عقیده دارند معنی «قرقیعان یا گرگیعان» از کلمه «قره العین» گرفته شده که به معنای شادی و سرور انسان است، چون مراسم گرگیعان با تولد امام حسن مجتبی (ع) و شادمانی رسول خدا (ص) برای تولد اولین نوه اش مقارن شده است، می‌گویند که مردم برای عرض تبریک به امام علی (ع) و حضرت فاطمه (س)، «قره عین! قره عین!»گویان به سوی منزل ایشان می‌رفتند. از این رو این تبریک گفتن، کم کم به صورت سنتی هر ساله در میان مسلمانان رواج یافته است.

امسال هم مثل سال‌های قبل، شاهد بازگشت شور و نشاط این جشن به کوچه‌ها و محله‌های خوزستان هستیم. کودکان با لباس‌های نو و کیسه‌های رنگین، با ذوق و شوق به استقبال این مراسم می‌روند و بزرگسالان نیز با همراهی خود، این سنت دیرینه را زنده نگه می‌دارند.

مراسم آئینی «گرگیعان» در شهریورماه ۱۳۹۵ توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسیده است. این اقدام نه تنها به حفظ و ترویج این سنت ارزشمند کمک کرده، بلکه بر اهمیت فرهنگی و تاریخی آن نیز تأکید می‌کند.

منبع:خبرگزاری مهر

دومین جشنواره بادبادک و بادگیر محلی شوشتر

دومین جشنواره‌ی بادبادک و بادگیر شوشتر، در راستای زنده‌سازی (:احیای) بازی‌های بومی شوشتر و ترویج بازی‌‍‌های بدون خشونت برای نسل جوان، ایجاد شور و نشاط در میان خانواده‌ها و پیشواز فصل بهار، آدینه، دهم اسفندماه ۱۴۰۳ خورشیدی، برگزار شد.

این جشنواره با حضور بی‌مانند مردم شوشتر و گردشگران از سراسر کشور در محوطه‌ی بیرونی قلعه سلاسل، همراه با اجرای آواز سنتی و آداب و آیین‌های گذشته در شوشتر برگزار شد.

در این جشنواره پیر و جوان و به‌ویژه کودکان با بابادک دست‌ساز خود در فضای پر از شور و شادی و یه یاد گذشته‌ها به آیین سنتی بادگیربازی پرداختند.

همچنین در کنار جشنواره غرفه‌های فروش و معرفی صنایع دستی شوشتر با باشندگی شماری از هنرمندان صنایع دستی برگزار شد.

در پایان جشنواره از شرکت‌کنندگان که بادگیر آنان از دید اوج در آسمان، زیبایی، تکنیک و اجرای آیین‌های سنتی بادگیر برتر بودند، با پیشکش جایزه سپاسداری شد.

یادآور می‌شود، یکی از بازی‌های بومی شهرستان شوشتر که از دیرباز میان بزرگ و کوچک رواج داشته، بازی «بادگیر» بوده است. بادگیر به‌گونه‌ی دست‌ساز و با وسایل ساده مثل کاغذ سریش و چوب بریه (شاخه‌ی درخت خرما یا نی رودخانه‌ای) ساخته می‌شد.

*استفاده از تصاویر با ذکر منبع مجاز است*

گزارش و عکس:ابوالفضل مهدی پور

سری دوم عکس

عکاس : ریحانه سید عطار

احیا آئین‌ پلو پزون شوشتر در سرای جهانی افضل شوشتر

*یکی از آئین های که مردم کهن دیار شوشتر در اواخر فصل زمستان و نزدیک عید نوروز برگزار می کردند آئین پلوپزون می باشد*

*درگذشته مردم کهن دیارشوشتر شهر آئین هاورسوم به خاطر این که که برنج یکی از غذاهای اعیانی به حساب می آمد و همه مردم نمی توانستند برنج تهیه کنند و به پاس احترام به طبیعت در اواخر فصل زمستان و نوید عید نوروز، نوبر سبزیحات مانند باقله توحه و شویت(شوید) و حلبه و شکرانه ی برنج، بزرگترها و کسانی که تمکن مالی داشتند در قالب جشن و کارونال شادی همه اهالی شهر و یا محله را دعوت به صرف خوردن پلو مخصوص شوشتری دعوت می کردند*

رسم بر این بود که شخصی یا بزرگتری که قرار بود جشن و آئین پلوپزون را انجام دهد سبزی شوید که از باغ چیده به بالای بام خانه خود پرتاب میکرد به نشانه که شما دعوت به آئین پلوپزون هستید
به خاطر این که برنج(پلو) زیاد درست می کردند و برنج قند فراوانی داشت گشنیز هم به برنج اضافه می کردند که قند برنج پایین آورد

در "جشن پلوپزون" علاوه بر طبخ پلو مخصوص شوشتر به طبخ و توزیع غذاهای محلی نیز پرداخته می شود
و اهالی همراه با موسیقی و آیین‌های سنتی، جشن می‌گیرند.
تاریخچه پلو شوشتری به روزهای قدیم بازمی‌گردد و خانواده‌های شوشتر، نسل‌ها این غذا را تهیه کرده‌اند و رازهای پخت آن را به نسل‌های بعدی منتقل کرده‌اند. این غذا در مهمانی‌ها و مراسم‌های مختلف، به ویژه در مراسم‌های خاص و اعیاد مورد استفاده قرار می‌گیرد و به عنوان نمادی از مهمان‌نوازی مردم جنوب ایران به خصوص مردم خونگرم شوشتر شناخته می‌شود.

همچنین دراین آئین پلوپزون شوشتر
رسوم قدیمی که به فراموش شده بود مانند
۱_آیین وسنت جشن پلو پزون
۲_نمایش کهن رقص سله
۳_اجرای آیین کمچه بعک
۴_اجرای بازی بچه طنبلک
۵_اجرای کشتی پهلوانی شوشتری
۶_آیین خواستگاری شوشتری
۷_اجرای دعای سفره وبرکت سال
همراه با آوازهای شوشتر در دستگاه ۲۴ مقوم شوشتر که به ثبت ملی رسیده است اجرا شد

از ضرب المثل های که درباره آئین پلوپزون از گذشته به یادگار مانده میتوان به ضربب المثل

دو پِرَ که خونتَ وا ونی گِرو ،گِرو سی چِه سی شادی یکی سی پلو پزونه یکی سی ماهِ مبارکِ رمضوونه

معنی:دوبار است که باید خانه خود را گرو بگذارید
گرو برای چی .برای شادی ،یک بار پلو پزان،
یکی برای ماه مبارک رمضان.

ای باقله وا پوس چیته خود خورم چیته دهام دوس

معنی:ای باقله هم خودم از پلو میخورم و هم به دوستان میدهم

این آئین با حضور پرشور مردم فرهنگ دوست شوشتر و علاقه مندان به فرهنگ هنر و گردشگران از سراسر کشور در سرای جهانی افضل شوشتر در روزجمعه ۱۹ بهمن ۱۴۰۳ برگزار شد.

گزارش: ابوالفضل مهدی پور

با سپاس از راد نژاد فتحی

تصاویر:

مریم شهاب زاده..هستی فتوتی..سجاد سروش

بتول فته پور.رضا سلامات..عباس قاسم پور

رضا قائدی ، هستی حسن زاده و مریم عابدی

آئین سنتی “غم به در” از آئین های سنتی شوشتر توسط مردم و جمعی از علاقه مندان و دوست داران به تاریخ و فرهنگ شوشتر برگزار شد.

در گذشته، مردم شوشتر پس از گذراندن سیزده‌بدر، روز چهاردهم فروردین را به جشن و شادی اختصاص می‌دادند و آن را با نامی جالب و خاص به یاد می‌آوردند.

غم بدر. برخلاف سیزده‌بدر که با هدف دور کردن نحسی و گذراندن اوقات در طبیعت برگزار می‌شد، غم بدر به‌عنوان روزی برای کنار گذاشتن هرگونه غم و اندوه و آغاز دوباره با امید و انرژی مثبت شناخته می‌شد.

در این روز، خانواده‌ها دور هم جمع می‌شدند، به موسیقی گوش می‌دادند، شعر می‌خواندند و با انجام بازی‌های محلی و رقص‌های سنتی، فضایی شاد و مفرح ایجاد می‌کردند. غم بدر نمادی از روحیه شاداب و پرانرژی شوشتری‌ها بود که حتی پس از پایان تعطیلات نوروز، همچنان تلاش می‌کردند شادی و نشاط را در زندگی خود حفظ کنند

این آئین که جزو سنت‌های گذشته شوشتر به شمار می‌رود،و سالها به فراموشی سپرده شده بود شامل اجرای پیاده‌روی خانوادگی‌، اجرای ورزش‌ها و بازی‌های قدیمی شوشتر، شعرخوانی و خواندن موسیقی‌های زیبای محلی برگزاری نمادین بخشی از آداب و رسوم عروسی سنتی ...مراسم برق زنان بود.

عکس:محمد آهنگر /فارس

لذت ماهی کبابی با چاشنی حشو در خوزستان

در روزهای جمعه، مردم عرب خوزستان علاقه زیادی به خوردن غذاهای دریایی دارند، به ویژه ماهی کبابی (سِمَچ شَوُي) که با "حشو"، سبزی مخصوص ماهی با ادویه‌های خاص جنوب، طعم‌دار می‌شود. به همین دلیل، بازارهای ماهی در این روزها در شهرهای جنوبی استان بسیار پررونق است و کباب کردن ماهی در اشکال مختلف تبدیل به یک سنت محبوب و داغ می‌شود.

عکس:فرید حمودی

زندگی در کنار گاومیش‌ها

گاومیش بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مردم روستایی عرب خوزستان است.

این حیوانات که به دلیل نیازشان به آب‌تنی روزانه چندین بار به رودخانه‌ها برده می‌شوند، معمولاً در نزدیکی منابع آب مانند رودخانه‌ها و تالاب‌ها پرورش می‌یابند. در منطقه دشت آزادگان، گاومیش‌ها به صورت خانوادگی در یکی از شاخه‌های کارون شنا می‌کنند. چوپان‌های گله بر حسب دمای هوا، روزانه دو تا سه مرتبه گاومیش‌ها را به رودخانه می‌برند تا از گرمای زیاد و بیماری‌های پوستی احتمالی این حیوان جلوگیری کنند.

در این منطقه، مردم اغلب از طایفه مزرعه هستند و گاومیش‌داری شغل اصلی بسیاری از آنها است. از شیر گاومیش‌ها برای تولید محصولات لبنی مختلفی مانند ماست، پنیر و دوغ استفاده می‌شود که هم برای مصرف خانوادگی و هم برای فروش به بازارهای محلی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این روش معیشتی به مردم منطقه امکان می‌دهد که از منابع طبیعی برای بقای خود و خانواده‌هایشان بهره‌برداری کنند.

گاومیش‌داری در این منطقه، همراه با تمرکز بر حفظ طبیعت و منابع آبی، نشان‌دهنده تعامل نزدیک و همزیستی مردم با محیط زیست خود است. شغل گاومیش‌داری نه تنها به عنوان یک منبع درآمد بلکه به عنوان بخشی از فرهنگ و هویت استان خوزستان به شمار می رود.

آغاز سال ۴۴۵۳۹۴ حضرت آدم برای صابئین مندایی

۲۵ تیر ۱۴۰۳ مصادف با یکم دولا در تقویم صابئین مندایی مصادف با هبوط حضرت آدم است. در این روز درفش (نماد صابئین مندایی) برپا می‌شود.
آغاز سال ۴۴۵۳۹۴ حضرت آدم در امسال مصادف شده با تاسوعای حسینی که باید عرض تسلیت بگم به همکیشان مسلمان.
به کنار رودخانه کارون در اهواز رفتم تا در کنار هم استانی‌های مندایی ام باشم.
من از آنجایی که یک دوستدار میراث‌فرهنگی و علاقمند به گردشگری هستم همواره معتقدم که آئین‌های مربوط به مسلمانان، صابئین مندایی، مسیحیان، زرتشتیان، کلیمی‌ها و سایر ادیان و قومیت‌ها ارزش و اهمیت خاصی در حوزه گردشگری و میراث‌فرهنگی دارد و می‌تواند به دنیا معرفی شود.‌
در حالی که الان بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی تمایل دارند در ایران آئین‌های مربوط به محرم و تاسوعا و عاشورا را از ازدیک ببینید، اگر متولیان امر فارغ از تعصبات اقدام به معرفی دیگر آئین‌ها کنند و زمینه گردشگری آنها را فراهم کنند ضمن معرفی زیبای ایران در چشم جامعه جهانی، می‌توان امیدوار بود که کلی اشتغال برای راهنمایان گردشگری، آژانس دار، راننده، رستوران دار، هتلدار، سوغات فروش و مابقی زنجیره اشتغال گردشگری به وجود بیاید. اما چرا متولیان امر چنین نمی‌کنند؟‌ چون برخی از آنها اصلا ایده ندارند و اساسا برنامه‌ریز نیستند‌‌.‌ پس فرصت‌های بی‌شمار از بین می‌رود. در شرایطی که خوزستان از تنوع فرهنگی و قومی برخوردا است، فرض بگیرید الان خوزستان باید کلی گردشگر ایرانی و خارجی داشته باشد تا ضمن بازدید از آئین مربوط به صابئین مندایی در عید دهوا ربا در اهواز، بعدش به بازدید از دیگر آیین‌های مرتبط با محرم و تاسوعا و عاشورا در برخی شهرهای خاص خوزستان مثل دزفول، بهبهان، شوشتر، هندیجان، آبادان و... بپردازد. این انجام سفرها موجب ماندگاری گردشگر و کسب درآمد برای جامعه محلی می‌شود.
اما چرا در صبح ۲۵ تیر ۱۴۰۳ به کنار رودخانه کارون رفتم، چون مصادف با نوروز ربا میلاد و هبوط حضرت آدم، سومین عید مندائیان در یکم ماه دولا یعنی اواخر تیرماه است.
این روز مصادف است با خلقت مَلکا مانا ربا کبیرا یعنی پدر تمامی فرشتگان. به امر هیی ربی قدمایی (خداوند متعال) در ادامه خلقت که از روزهای پراوانائی (ایام پنجه) شروع شد، دنیاهای میانی خلق و طبقات هفتگانه پدیدار و زمین آماده حضور آدم برای شروع زندگی بشر شد.
من با گردشگرانی که داشتم به محل مندی صابئین مندایی اهواز در کنار کارون رفتم و توضیحاتی درباره این روز به مهمانان دادم.
امیدوارم که متولیان امر گردشگری و میراث‌فرهنگی زمینه برگزاری تورهای تخصصی ادیان را بیشتر فراهم بیاورند.
البته متاسف هستم که برخی راهنمایان گردشگری به شدت کوتاهی می‌کنند.

عکس و نوشتار از:
مجتبی گهستونی

منطقه گاومیش آباد در اهواز

منطقه گاومیش آباد در اهواز

مجتبی گهستونی:

يكي از جاذبه هايي كه هر گردشگري وقتي به خوزستان سفر مي كند و دلش مي خواهد مشاهده كند، «لب كارون» و «شب هاي لب شط» است. در كنار همين لب كارون هم جاذبه هاي ديگري وجود دارد كه به جذابيت سفر اضافه مي كند. البته كه جنوبي ها به رودخانه، «شط» مي گويند. گردشگري كه عينك ريبون زده كنار «پل سفيد» عكسي به يادگار مي گيرد، گروهي هم در بلم هاي درون شط عكس دسته جمعي خود را به يادگار مي گيرند تا در آلبوم خوش بنشيند. البته گروهي از گله داران هم وقتي كه گرم شان مي شود و مي خواهند تني به آب بزنند در كنار گله «گاوميش» خود آب تني مي كنند.گردشگران هم كه سوار بلم مي شوند، اگر شيب رودخانه را به سمت جنوب پايين بروند در رودخانه كارون بين دو محله «گلستان» و «آخرآسفالت» حيواناتي شبيه «بوفالو» مي بينند كه اسم آنها گاوميش است. حيواناتي كه متعلق ‬به ‬دسته ‬پستانداران، ‬زير ‬دسته ‬سم داران، ‬راسته ‬سم شكافتگان، ‬زير ‬راسته ‬نشخواركنندگان هستند و از پنج هزار سال پيش اهلي شده اند. شواهد ‬و ‬مداركي ‬وجود ‬دارد ‬كه ‬اين ‬نژاد ‬در ‬استان ‬لرستان ‬ايران ‬درقرن ‬نهم ‬قبل ‬از ‬ميلاد ‬پرورش ‬مي ‬يافت، ‬به ‬طوري ‬كه ‬نقش ‬۶ ‬سر ‬گاوميش ‬بر ‬روي ‬عصاي ‬برنزي ‬متعلق ‬به ‬اين ‬دوران ‬كنده ‬كاري ‬شده ‬است. ‬

گاومیش‌آباد نامش را از کسب و کار قدیمی مردم این محله دارد، پرورش گاومیش و گاومیش‌داری . بیشتر مردم این محله بزرگ، در خانه‌های خود آغل‌هایی دارند و به کار دامداری مشغول هستند. گاومیش‌آباد در حاشیه ساحل شرقی رودخانه کارون در جنوب اهواز بین پل پنجم و پل ششم و روبه‌ روی منطقه گلستان اهواز واقع است. مجاورت با آب لازمه گاومیش‌داری است و اهالی هر روز گاومیش‌هایشان را برای آب‌تنی به رودخانه کارون می‌برند. گاومیش‌آباد محله‌ای حاشیه‌ای در دل شهر اهواز است. این محله تا چند سال پیش بخشی از منطقه ۸ شهرداری اهواز بود اما با جدا شدن منطقه کوت عبدالله از اهواز و ایجاد شهرستان کارون، اکنون در این شهرستان جدید واقع است

عکس: امین نظری/ایسنا