خوزتوریسم

۲۹ آوریل روز جهانی رقص گرامی باد

روز جهانی رقص که هر سال ۲۹ آوریل جشن گرفته می‌شود، به هنر زیبای رقص و ترویج آن به‌عنوان یک ارزش هنری می‌پردازد.

هدف از نام‌گذاری این روز ترویج رقص در تمام اشکال آن در سطح جهان است؛ از آیینی‌ترین انواع رقص که در مراسم مذهبی اجرا می‌شود، تا پیچ‌وخم‌های بدن رقصندگان باله، در این روز هنرمندان این رشته گرد هم می‌آیند تا رقص را با زندگی روزانه پیوند دهند.

روز جهانی رقص را اولین بار موسسه بین‌المللی تئاتر یونسکو در سال ۱۹۸۲ معرفی کرد.

رقص ها وبازیهای سنتی هر قوم از مهمترین شاخصهای فرهنگی آن قوم بوده که مردم شناسان بدان وسیله و در کنار بقیه سنتها و نمادها میتوانند تا حدود زیادی علایق ، تاریخ و روحیات قوم مذکور را مورد بررسی و کاوش قرار دهند .این سنت ها آنقدر زیبا و شگفت آور هستند که بعد از گذر قرن ها هنوز در نزد بعضی اقوام احیا میشوند.

هدف این روز اصلی گرامیداشت رقص به عنوان «یک اثر هنری جهانی و افزایش آگاهی در مورد اهمیت و توانمندی‌های رقص» در سراسر جهان است..

کمتر فرهنگی را می‌توان یافت که رقص خاص خودش را نداشته نباشد و این هنر و فعالیت شورانگیز آدمی در آن والا و محبوب به شمار نیاید.

تنوع فرهنگی پس از شاخصه‌ای مانند زبان، از جمله در رقص‌های متفاوت و رنگارنگ اقوام و ملت‌ها جلوه یافته است.

راه دوری نرویم،‌ رقص‌های لری و کردی و آذری و گیلکی و در خوزستان بختیاری و عربی و تفاوت‌های غنابخش آنها نمونه‌های خوبی در این زمینه می باشد

رقص محلی یا رقص فولکلوریک قدیمی‌ترین فرم رقص است که نشان‌گر حالات، عادات و فرهنگ یک قوم و یا ساکنان یک منطقه جغرافیائی خاص بوده و در قالب مجموعه‌ای از حرکات موزون اجرا می‌شود. باستان شناسان و مورخین می‌گویند که رقص بخشی مهم از فرهنگ انسانهای اولیه بود به طوریکه آنان از طریق رقص و با استفاده از حرکات و ریتم احساسات خود را به دیگران بیان می‌نمودند

استان خوزستان با گویش‌ها،آیین‌ها و خرده فرهنگ‌های گوناگون و نیز با داشتن تاریخی كهن از دیرباز سكونت‌گاه اقوام و طوایف زیادی بوده است برشمرده‌اند

💠رقص چوبیه💠

یکی از رسوم مردم عرب خوزستان ، رقص محلی چوبیه است. رقص چوبیه یکی از همین رقص‌های فولکلوریک مردم خوزستان است که از قدمت زیادی برخوردار است که در این رقص افراد دست خود را روی شانه گرفته و با حرکات منظم به حرکت به شکل دایره وار و با نوای شعرهای عربی و موسیقی عریی به اجرای برنامه میپردازند

💠رقص بختیاری💠

صدای ساز تُشمال و زنان و مردانی که دایره وار و با تکان دادن دستمال های رنگارنگ و با حرکاتی موزون می رقصند، مشخصهٔ مراسم عروسی و شادی در بین لرهای بختیاری است.
زنان با لباسهای رنگارنگ محلی و مردان با شلوار دَبیت و چوقا می رقصند و هراز گاهی صدای کِل زدنِ زنها و گالِهٔ مردان به گوش می‌رسد

پ‌ن: روز جهانی رقص یک جشن جهانی رقص است که توسط کمیته رقص مؤسسه بین‌المللی تئاتر، همکار اصلی هنرهای نمایشی یونسکو ایجاد شده‌است. این رویداد هر ساله در ۲۹ آوریل، یعنی سالگرد تولد ژان ژرژ نووره، خالق باله مدرن برگزار می‌شود

عکس : مهر و باشگاه خبرنگاران جوان

رقص شمشیر خوزستان (لَعبه السیف

استان خ‍وزس‍ت‍‍ان‌ با ت‍ن‍و‌ع‌ ق‍وم‍‍ی‌ خود، م‍ح‍ل‌ ت‍لاق‍‍ی‌ و وحدت ف‍ر‌ه‍ن‍گ ه‍‍ا‌ی‌ م‍خ‍ت‍ل‍فی ‌اس‍ت ‌که در ‌ع‍ی‍ن‌ ت‍‍أث‍ی‍رپ‍ذی‍ر‌ی‌ م‍ت‍ق‍‍اب‍ل از یکدیگر‌،‌ هر یک با پوشش، موسیقی، رقص، آداب و رسوم ویژه ‌ی منطقه ی خود، نمود خاصی دارد. رقص شمشیر یکی از مهم ترین گونه هاي رقص عرب‌ های خوزستانی به شمار می رود که همراه با حرکات شمشیر صورت می گیرد.

شمشیر عربی از جمله مشهورترین و زیباترین شمشیرهای جهان به شمار می آید که از دیرباز تاکنون نزد این مردم ارزش به سزایی داشته و آن را نه فقط آلت جنگی بلکه نمادی از برادری، جوانمردی، قدرت و صلح برمی شمارند و برای به دست گرفتن آن آداب و سنت های خاصی دارند.
رقص شمشیر خوزستان که برآمده از طبیعت و جغرافیای منطقه است، در طی صدها سال گذشته در بین قبایل عرب ایران به صورت دسته ‌جمعی و سوار بر اسب و معمولاً در محیط باز انجام می‌ شده است. به طور معمول در جشن ها به ویژه جشن عروسی، مناسبت‌ ها، اعیاد، خصوصاً ایام مربوط به عید فطر و قربان که در نزد اعراب خوزستان از اهمیت و ارزش بالایی برخوردار بوده، رقص و شمشیربازی و اسب‌ سواری بیشتر رایج بود و با گذشت زمان به روش ‌های دیگر اجرا ‌شد.
در اجرای رقص شمشیر، افراد به صورت گروهی با لباس محلی سفید بلند به نام دِشداشِه و نیز با چَفیه (نوعی سَربند و نام پارچه ای به رنگ سفید، سیاه، سبز) و عِقال (حلقه ای بافته‌ شده از نخ برای نگه ‌داشتن چفیه) بر سر، در کنار یکدیگر می ‌ایستند و معنای سَدی را تداعی می‌ کنند که برای دفاع از سرزمین ساخته می ‌شود.

پس از آن، همراه با موسیقی شروع به انجام حرکاتی به سمت چپ و راست می ‌کنند که برگرفته از موج دریا است. در این رقص ابتدا با ریتم ملایم و پس از آن با ریتم تند، افراد حرکتی رو به جلو انجام داده و به دو دسته تقسیم می ‌شوند. هر دو دسته رو به ‌روی یکدیگر ایستاده و شروع به گردن زدن و یا به عبارتی حرکت دادن گردن به سمت جلو می‌کنند که نشان از حرکت عقاب به هنگام انتظار برای هجوم به سمت شکار دارد. آنان عقاب را نماد آزادی می ‌دانند چراکه می تواند به هرکجا پرواز کند و هیچ ‌گاه از لاشه ی حیوانات دیگر تغذیه نمی کند.

رقص شمشیری که در میان اعراب خوزستان اجرا می ‌شود با رقصی که در کشورهای حاشیه ی خلیج‌ فارس صورت می ‌گیرد کاملاً متفاوت است و تنها وجه اشتراک آنان شمشیری است که در این آیین در دست می گیرند. اعراب امارات حرکت گردن را به سمت عقب و به نشانه ‌ی حرکت شتر به عنوان نمادی از استقامت انجام می دهند. بدین ترتیب هر دو گروه با این حرکت به سوی یکدیگر هجوم برده و مبارزه شروع می‌ شود.

پس از انجام مبارزه، افراد شمشیرها را روی کتف خود گذاشته و دو مرتبه به ‌صورت 360 درجه می‌ چرخند که به معنای نگریستن به دنیای وسیع پیرامون است. بعد از چرخش‌ ها، افراد هر دو گروه کنار یکدیگر ایستاده و شمشیرها را به معنا و نشانه ی آتش‌ بس و پایان درگیری‌ ها بالا گرفته و دست یکدیگر را به نشانه ی اتحاد و دوستی می‌ گیرند و دور هم می ‌چرخند و حرکات نمایشی انجام می ‌دهند و معنای آن این است که گروه هایی که با یکدیگر به جنگ پرداخته ‌اند، اکنون با پایان جنگ، بین آنان صلح و دوستی برقرار می‌ شود.

در انتها افراد در یک خط ایستاده و پشت سر مسن ترین فرد گروه، داخل میدان چرخیده و به جایگاه اول که به معنای بازگشت به زندگی آرام و اتمام جنگ و نزاع است باز می گردند. در رقص شمشیر اشعاری متناسب به نوع مراسم، خوانده می شود و در موسیقی، آوا و نوع حرکات به کار رفته در موقعیت ‌های مختلف نشانه ای از شادی، حماسه و گاه عزا دیده می شود.

عکس : مهر

گزارش » ویزیت ایران

مضیف میراث فرهنگی ناملموس خوزستان

مضیف سازه ای بسیار زیبا است که ازنی وحصیر ساخته شده و قدمت آن به هزاره چهارم قبل از میلاد همزمان با دوره سومری ها بر می گردد.

بر اساس یافته های باستان شناسی بین النهرین قدمت سازه هایی مانند مضیف به دوره سومری‌ها و هزاره چهارم قبل از میلاد برمی‌گردد.
اتاق پذیرایی در خانه های شیوخ و بزرگان عرب مضیف یا محل ضیافت نامیده می شود.

در مضیف مراسم ویژه ای شامل: قهوه خوری، شب نشینی، مشورت و راهنمایی در خصوص ازدواج و جلوگیری از اختلافات خانوادگی و طایفه ای انجام می شود.

مضیف سازه ای است که در ساخت آن از مصالحی همچون نی، خشت و گل استفاده می شود.

بر اساس نقش مهرها و نقوش ظروف باستانی بدست آمده در کاوشهای باستانشناسی از بین النهرین و تمدن سومر در جنوب عراق، این سازه در مناطق جنوبی با نی و حصیر و با مصالح کاملا گیاهی ساخته شده است که به آن بیت القصب میگفتند که به نظر می رسد همین مضیف امروزی باشد هر چند مطمینا در طول زمان کارکرد و مفهوم آن تغییراتی داشته است اما دور از ذهن نیست که این سازه مربوط به مناطق تالابی می باشد.
این سبک خانه سازی قدمتی ۵۵۰۰ ساله در حورالعظیم هویزه و جنوب عراق و شادگان دارد.

بر روی نقش برجسته های و الواح بدست آمده در کاوشهای باستان شناسی می توان سازه ی مذکور را مشاهده نمود. یکی از این نقش برجسته ها در موزه لوور فرانسه قرار دارد، که بخشی از یک ظرف آیینی شامل نقش یک بیت القصب(مضیف امروزی) با دو گاومیش در اطراف آن است که مربوط به ۳۵۰۰ ـ ۳۴۰۰ ق.م. می باشد.

آسمانه ی مضیف منحنی شکل و تعداد ستونهای آن فرد می باشند، این مساله به دو دلیل میتواند باشد اول نقش سازه ای و نیارشی آن و دوم ریشه در آیین ها و اعتقادات اعراب دارد.

استراکچر مضیفی که با نی ساخته می شود، محکم و با تاب آوری زیاد بوده و در مقابل زلزله و نیروهای برشی و کشش بدلیل مفصلی بودن اتصالات در آن، نسبت به نمونه ی ساخته شده با خشت و گل، مقاومتر
درب ورودی مضیف رو به قبله ساخته میشود تا مهمان بر این اساس جهت قبله را بتواند تشخیص دهد و همچنین دارای ارتفاع کمی بوده تا وقتی اشخاص به آن وارد شوند به نشانه ی احترام و ادب در برابر بزرگان قدری خم شده و درواقع نوعی احترام گذاشتن به افراد حاضر می باشد.
در وسط فضای مضیف یک اجاق با نام «موگد» برای مراسم قهوه‌خوری قرار میدهند که این مراسم با آداب ویژه ای اجرا می شود.

تحقیق از: نجلا درخشانی _ کارشناس ارشد مرمت و احیا بناها و بافت های تاریخی

آیین خاص قهوه خوری

مراسم قهوه خوری از روزگار دیرین مورد احترام مردم عرب و دارای رسومات خاص خود بوده است که در این میان میهمانان نوروزی که به مضیف های عربی وارد می شوند تا حدودی با آن آشنا می شوند. قهوه اولین نوشیدنی است است که عرب ها پس از سلام و خوش آمدگویی با آن از میهمانان خود پذیرایی می کنند. قهوه به منظور پذیرایی از همه افراد قوم و میهمانان فقیر و غنی استفاده می شود.

وسایل آماده سازی قهوه نیز متعدد هستند که به جمع آنها «المعامیل» می گویند. «محماس» ظرفی استوانه ای شکل که داخل آن دارای گودی است و برای برشته کردن و تغییر شکل دانه های قهوه «بن» از آن استفاده می شود. «هاون» یا اسم دیگر آن «المجر» نوعی آلت استوانه ای شکل که گودی عمیقی دارد و معمولا از نوعی آلیاژ قوی ساخته شده است و دارای دسته ای به نام «قضیب» که برای کوبیدن و آسیاب کردن دانه های برشته شده قهوه از آن استفاده می شود. صداهای صادره از هاون در نزد مردمان عرب منظور خاص خود را می رساند.

همچنین برای آماده سازی قهوه از دو نوع ظرف خاص استفاده می شود. به ظرف بزرگتری که برای آماده سازی اولیه قهوه و جوشاندن آن به حد کافی استفاده می شود «الگمگم» می گویند و اما ظرف کوچکتری که به منظور راکد کردن قهوه به مدت زمان معین و گرم نگه داشتن آن و برای پذیرایی از میهمان استفاده می شود «دله» نام دارد. عرب ها همچنین قهوه خود را با نوعی فنجان مصرف می کنند که در واقع نوعی استکان که فاقد هرگونه دستگیره و دارای شکل هندسی خاص خود است.

ساقی هنگام پذیرایی باید فنجان را با دست راست خود به میهمان تعارف کند و میهمان نیز باید آن را با دست راست بگیرد و بدون اینکه فنجان را بر روی زمین بگذارد قهوه را میل می کند. از دیگر آئین های مراسم قهوه خوری نیز مردم عرب این است که ساقی در برابر میهمان در هنگام تعارف قهوه خود را بـه نشانه احترام به میهمان، خم می کند و اما صدایی که ساقی از برخورد دله با فنجان صادر می کند که میهمان با شنیدن آن صدا، متوجه می شود که قهوه برای آن ریخته شد و ساقی بدون هیچ کلامی قهوه را به او تعارف می کند. چنانچه میهمان بعد از صرف اولین فنجان، دوباره قصد میل قهوه را دارد فنجان را بدون هیچ حرکتی تقدیم به ساقی می کند در غیر اینصورت فنجان خالی را به سمت راست و چپ تکان می دهد و تقدیم ساقی می کند.

نحوه پذیرایی فنجان های قهوه نیز در نزد مردم عرب اسامی خاصی دارد که به ترتیب به آنها «الهیف»، «الضیف»، «الکیف» و «السیف» می گویند. الهیف که توسط ساقی قهوه و در حضور و دید میهمان صرف می شود و آن هم برای مطمئن کردن میهمان از سالم بودن قهوه است. «الضیف» فنجان دوم است که به میهمان تقدیم می شود و میهمان هم موظف به صرف کردن آن است مگر در مواقعی که میهمان از شیخ یا ساقی خواسته ای داشته باشد که در این صورت فنجان را از دست ساقی گرفته و سپس آن را بر روی زمین می گذارد در غیر اینصورت باید صرف شود.

«الکیف» که در صورت تکان ندادن فنجان توسط میهمان و آن هم به خاطر طعم خاص و طریقه آماده سازی قهوه و یا بعد مسافتی که میهمان طی کرده صرف می شود. «السیف» که در صورت تکان ندادن فنجان به میهمان تقدیم می شود و معمولا توسط افراد خاص و تعداد کمی صرف می شود و آن هم به دلیل اینکه میهمان پس از صرف کردن فنجان چهارم به شیخ یا ساقی اعلام می کند که در تمامی شادی ها و غم ها و همچنین در مواقع دفاع جسمی و عرفانی از شیخ و یا ساقی شریک است که پس از صرف کردن آن پیمان برادری بین میهمان و شیخ یا ساقی بسته می شود

فناوری ساخت مضیف و آیین خاص قهوه خوری
در چهارمین همایش سراسری شورای سیاست‌گذاری ثبت آثار ملی سال 90 به ثبت رسیده است

عکس : مهدی پدرام خو/تسنیم

آئین سنتی معایده

آئین سنتی معایده توسط مردم عرب خوزستان پس از اقامه نماز عید سعید فطر در مناطق مختلف این استان برگزار شد

روز عید و پس از اقامه نماز در مساجد، دید و بازدید‌ها توسط بزرگان، جوانان، نوجوانان، خردسالان و بزرگان در این مناطق آغاز می‌شود.

این آئین میان عرب‌های خوزستان و در شهرستان‌های اهواز، سوسنگرد، بستان، هویزه، آبادان، شادگان، خرمشهر، ماهشهر، بندر امام خمینی، باوی، شوشتر، شوش، امیدیه، هندیجان از قدمت دیرینه‌ای برخوردار است و روز عید سعید فطر با این دید و بازدید‌ها حال و هوای خاصی را میان مردم عرب خوزستان بخصوص کودکان و نوجوانان ایجاد می‌کند.

نکته مهمی که در دید و بازدید عید فطر میان عرب‌های خوزستان بیشتر مشهود است، لزوم آغاز عید دیدنی از خانه بزرگان و سادات است.

این دید و بازدید‌ها از یک نفر از بزرگان محله آغاز می‌شود و با ملحق شدن دیگران، جمعیتی در آن محله به راه می‌افتد و یاالله گویان وارد منازل می‌شوند.

در این روز در تمامی منازل باز بوده و پذیرای میهمان هستند و در هیچ منزلی بسته نیست.

میهمانان با گفتن «عیدکم مبارک یا اهل البیت»، «عیدکم مبارک ایامکم سعیده» و «عساکم من عواده» وارد منازل می‌شوند.

پرچم‌ها و پارچه‌های تبریک عید فطر و لباس نو بر تن مردم عرب خوزستان بوی رسیدن بهار زندگی و بندگی را می‌دهد.

همچنین موکب‌های خودجوش مردمی با شیرینی و شیر و چای و شربت و قهوه خوش طعم و معروف عربی از مردم پذیرایی می‌کنند.

این مردم سرشار از شور و شوق به یکدیگر تبریک می‌گویند و گل لبخند روی لب‌های آنها شکوفا شده است.

مضیف‌های سراسر آجیل، شیرینی، میوه و چای و قهوه و … در تمامی منازل برای میزبانی از مهمانان کوچک و بزرگ مهیا شده و ساز و نوای سنتی عربی نیز در مناطق به گوش می‌رسد.

کودکان و نوجوانان بیشترین شور و شوق رو در این روز دارند و همراه بزرگان یزله‌کنان به منازل یکدیگر می‌روند.

البته این روز تنها مختص دید و بازدید مردم عرب خوزستان نیست بلکه تمامی منازل در این مناطق به روی سایر اقوام خوزستانی نیز باز است و عرب‌ها با همان روحیه مهمان نوازی خاص خود که در چنین ایامی بخصوص در ایام اربعین زبان‌زد شده است، هر سال در روز عید سعید فطر مهمانان مختلفی از سایر اقوام را نیز پذیرا هستند و گویی رنگین‌کمان اقوام در روز عید نمایان می‌شود و این همان اتحاد، همدلی و برادری است که خوزستان را به استانی بی‌نظیر، خون‌گرم و جذاب تبدیل کرده است.

عکس : ایرنا/محمد آهنگر

موزه شوش

موزه شوش در جوار قلعه و محوطه باستانی شوش در استان خوزستان واقع شده است و يکی از مهم‌ترين موزه‌های اشيای ايران باستان و از جمله مکان های دیدنی شوش به‌ شمار می‌رود این موزه به منظور به نمايش گذاردن اشياء تاريخي بدست آمده از كاوش‌هاي باستان‌شناسي در دهه‌ي چهل خورشيدي بنا شده است.

پیمان حمیدی پور/آنا

۰

نگاهی به یک آیین سنتی در استان خوزستان

بازاری برای روزه‌داران

بازارهای سنتی اهواز این روزها میزبان روزه‌دارانی است که برای جشن پایان روزه‌داری دنبال خرید لباس نو و خوراکی برای پذیرایی هستند

ماه مبارک رمضان برای مسلمانان در نقاط مختلف جهان با آیین‌ها و مراسم مختلفی همراه است؛ ایران و استان خوزستان هم از این قاعده مستثنی نیستند. مردم خوزستان و به‌ویژه عرب‌ها این روزها سوای آیین‌های ماه رمضان و آیین گرگیعان در شب پانزدهم این ماه، در روزهای پایانی ماه رمضان آرام‌آرام پس از یک ماه مهمانی خدا خود را برای روز عید فطر آماده می‌کنند؛ منازل و خیابان‌ها پرجنب‌وجوش می‌شود و بازار‌ها در آخرین روز‌های مانده به عید جان و حال تازه‌ای به خود می‌گیرند.

عید فطر، گرچه عیدی است که پس از ورود اسلام به ایران، جزو مناسبت‌های این دیار قرار گرفته، اما مانند همهٔ مناسبت‌های اسلامی که با میراث فرهنگی ایران گره خورده، رنگ‌وبوی ایرانی به‌خود گرفته است و مردم هر خطه از کشور، آن را به رسم خود جشن می‌گیرند. در میان همهٔ تفاوت‌هایی که برگزاری آیین‌های عید فطر در مناطق مختلف دارد، رسم خوزستانی‌ها را شاید بتوان متفاوت‌تر از هر جایی دانست. عرب‌های خوزستان عید فطر را مهمتر از هر عیدی در طول سال برگزار می‌کنند و هر آنچه را که در عید نوروز رسم است، در این عید بجا می‌آورند. از خانه‌تکانی گرفته تا خرید لباس نو و خرید پیش از عید و دید‌وبازدید. همین اهمیت هم موجب شده است بازارهای خوزستان در ایام ماه رمضان و به‌ویژه در روزهای پایانی این ماه رونق دیگری بگیرد که بیش از همه می‌توان این رونق را در بازارهای سه‌گانهٔ اهواز یعنی «نادری»، «کیان» و «فرحانی» دانست.

بازارهای سه‌گانه

یک فعال و دوستدار میراث فرهنگی خوزستان با بیان اینکه پایان رمضان و آغاز عید فطر در میان مردم عرب خوزستان با دو رسم «ام‌الوسخ» و «ام‌الحلس»» همراه است به «پیام ما»‌ می‌گوید: «ام‌الوسخ یا روز چرکین روزی است که مردم عرب طی آن به نظافت خانه‌ها خود می‌پردازند، اجناس جدید برای منزل خریداری و خانه را برای فرارسیدن عید و اکرام مهمان تمیز و آماده می‌کنند. و ام‌الحلس که نامی محلی و قدیمی از ایام رمضان است به‌معنای روز نظافت و رسیدگی شخصی است و در این روز مردم به ظاهر خود رسیدگی می‌کنند.»

در میان همهٔ تفاوت‌هایی که برگزاری آیین‌های عید فطر در مناطق مختلف دارد، رسم خوزستانی‌ها را شاید بتوان متفاوت‌تر از هر جایی دانست. عرب‌های خوزستان عید فطر را مهمتر از هر عیدی در طول سال برگزار می‌کنند و هر آنچه را که در عید نوروز رسم است، در این عید بجا می‌آورند

«قاسم‌منصور آل‌کثیر» با بیان اینکه در این روزها همهٔ بازارهای شهرستان‌های مختلف رونق خاصی دارد، می‌افزاید: «همهٔ بازارهای خوزستان حال‌وهوای خاصی دارند؛ از بازار دانیال در شوش‌دانیال، سوق‌الکویت یا بازار کویت و بساطی‌های آخر شب در سوسنگرد، شوشتر، بازار امیدیه، شادگان و حمیدیه تا بازارهای خرمشهر و کوره و آبادان و دیگر شهرها تا شب عید فطر ادامه دارد. اما ازآنجاکه اکثر اهالی خوزستان برای خرید به اهواز سر می‌زنند، بازارهای اهواز حال‌وهوای دیگری دارد.»

او سه بازار اصلی اهواز در این ایام را «نادری»، «کیان» و «فرحانی» نام می‌برد و توضیح می‌دهد: «در تاریخ طبری به نام سوق‌‌الاهواز اشاره کرده که به‌معنای بازار اهواز است و از آن زمان به‌عنوان بازار بزرگ در بین شهرستانی‌ها و روستاها جا افتاده بود. با نگاهی به تاریخ طبری و همچنین خریدهای عید فطر این تردد میان شهرستان‌ها با اهواز را می‌توان رسمی دیرین در نظر گرفت.»

گزارش در ادامه نوشته

آیین رونمایی از ابلاغیه ثبت ۷ روزمحصول در تقویم رسمی کشور

شورای انقلاب فرهنگی ۱۱ مناسبت جدید را برای درج در تقویم رسمی کشور تصویب کرده که ۷ مناسبت آن با هدف توسعه نشاط اجتماعی و احیای فرهنگ روستا مربوط به تولیدات کشاورزی است.

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، شورای انقلاب فرهنگی ۱۱ مناسبت جدید را برای درج در تقویم رسمی کشور تصویب کرده که ۷ مناسبت آن با هدف توسعه نشاط اجتماعی و احیای فرهنگ روستا مربوط به تولیدات کشاورزی است.

براساس اعلام شورای انقلاب فرهنگی ۳۱ فروردین روز گندم و نان، ۲۰ اردیبهشت روز گل محمدی و گلاب، ۳۱ مرداد روز عسل، ۲۵ شهریور روز خرما، ۵ آبان روز زعفران، ۷ آبان روز انار و ۴ آذر روز زیتون در ضمیمه تقویم رسمی کشور ثبت می‌شود.

ثبت هفت روزمحصول در ضمیمه تقویم رسمی کشور بنابر جشن‌ها و آیین‌های شکرگزاری این محصولات کشاورزی صورت گرفته است.

آیین رونمایی از ابلاغیه ثبت ۷ روزمحصول در تقویم رسمی کشور

سیدمجید امامی اظهار کرد: مدیریت و توسعه و تعالی هویت ملی از مسیر بهسازی و به روز رسانی ابزار‌های حافظه فرهنگی محقق می‌شود و نام گذاری تقویم از بهترین ابزار‌های مدیریت و توسعه حافظه فرهنگی است.

وی افزود: از سوی دیگر احیا و بزرگداشت و توسعه اجتماعات و آیین‌های ملی، مذهبی، منطقه‌ای و سنتی جزو اولویت‌های فرهنگی اجتماعی دولت مردمی بوده است و در این راستا طبعا اولویت‌ها و ضرورت‌های اقتصادی کشور خصوصا در عرصه تولید، تولید محوری و اتکاء به تولیدات بومی و زندگی روستایی و نقش تولیدکنندگان مواد غذایی امری نیست که بشود به سادگی از آن گذشت.

در راستای گسترش نشاط اجتماعی و فرهنگی زیست بوم‌پایه، هفت روز محصول در تقویم کشور نامگذاری شود

دبیر شورای فرهنگ عمومی کشور گفت: در همین چارچوب محصولات کشاورزی و باغی خاصی که برداشت آن‌ها در تاریخ ما آیین‌ها و سنت‌های شکرگذاری و جشن‌های برداشت محصول داشته و از سوی دیگر در راستای نگاه عمیق دینی که در منابع و متون مقدس ما حتی مورد تاکید قرار گرفته اند همه دست به دست هم دادند تا در راستای گسترش نشاط اجتماعی و فرهنگی زیست بوم‌پایه، هفت روز محصول در تقویم کشور نامگذاری شود.

در راستای گسترش نشاط اجتماعی و فرهنگی زیست بوم‌پایه و تعالی هویت ملی از مسیر بهسازی و به روز رسانی ابزار‌های حافظه فرهنگی در سال جهش تولید با مشارکت مردم ۷ روز محصول در تقویم کشور نامگذاری شد؛ ۳۱ فروردین به نام روز گندم و نان، ۲۰ اردیبهشت با عنوان روز گل محمدی و گلاب، ۳۱ مرداد روز عسل، ۲۵ شهریور روز خرما، ۵ آبان روز زعفران، ۷ آبان روز انار و ۴ آذر روز زیتون تصویب و ابلاغ آن‌ها توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی صورت گرفت، که نویدبخش برنامه ریزی‌های فرهنگی، اجتماعی بسیار جدیدی در عرصه نشاط اجتماعی در کشور است و آیین رونمایی از ابلاغیه ثبت ۷ روز محصول در تقویم رسمی کشور در روز ۱۳ فروردین ساعت ۲۰ در نمایشگاه بین المللی قرآن تهران با حضور وزیر فرهنگ، مسئولان وزارت جهاد کشاورزی، اتحادیه‌ها و تشکل‌های تخصصی صورت خواهد گرفت.

وی خاطرنشان کرد: آیین‌ها و جشن‌ها و تذکر جمعی و ملی نسبت به ضرورت خودکفایی، تولید، صادرات و توسعه کار و اشتغال بر پایه این محصولات درون زای کشاورزی مورد توجه بیشتری قرار خواهد گرفت، این کار که به همت شورای فرهنگ عمومی پیگیری شده اتفاق بسیار بزرگی در عرصه تقویمی کشور است و امیدواریم شاهد احیای فرهنگ روستا و تولید کشاورزی شود.

سه رویداد از خوزستان در تقویم رویدادهای گردشگری کشور به ثبت رسید

به‌گزارش روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان، جمال عامری‌نسب نهم فروردین‌ماه ۱۴۰۳ با اعلام این خبر گفت: آیین سنتی‌مذهبی چوب‌زنی، جشنواره صد روز با رود دز از شهرستان دزفول و آیین گرگیعان مردم عرب خوزستان، سه رویداد فرهنگی مهم استان خوزستان هستند که پس از تأیید در کمیته رویدادهای استان و ارسال به معاونت گردشگری کشور و طرح در شورای ثبت رویدادهای گردشگری کشور، در تقویم رویدادهای گردشگری کشور به ثبت رسید و گواهینامه ثبت این رویدادها صادر شد.

معاون گردشگری مدیرکل میراث‌فرهنگی خوزستان در ادامه با بیان این‌که آیین سنتی‌مذهبی چوب‌زنی، از آئین‌های سنتی عزاداری حسینی در دزفول است که هرسال در دهه نخست محرم برگزار می‌شود افزود: این مراسم قدمتی چندصد ساله دارد و تداعی‌کننده صحنه‌های نبرد امام حسین (ع) و یارانش در کربلا است.

او اضافه کرد: آئین چوب‎‌زنی یا سنگ‌‎زنی از آئین‌های عزاداری ویژه دزفول است که از ۱۴۰ سال پیش در محله کلانتریان و برخی محله‌های قدیمی دزفول از جمله چولیان، میان‎دره، سرمیدان و عباسیه در ماه محرم اجرا می‎شود و سال ۱۴۰۱ در فهرست ملی میراث‌فرهنگی ناملموس ثبت شد.

عامری‌نسب با اشاره به این‌که جشنواره صد روز با رود دز نیز در راستای برندسازی ملی درخصوص رود دز که یکی از مهم‌ترین شریان‌های حیات استان خوزستان و از سرمایه‌های مهم ملی است، برگزار می‌شود گفت: این جشنواره، فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های گردشگری و محیط‌زیستی رود دز در سطح کشور است و از اهداف این رویداد، معرفی رودخانه دز در سطح ملی، ارتقای وضعیت زیست‌محیطی این رودخانه و ایجاد فرصت مناسب برای بهره‌برداری بهینه از رودخانه در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است.

او درخصوص سومین رویداد ثبت‌شده در تقویم گردشگری کشور نیز گفت: جشن گرگیعان، مراسم آیینی میلاد امام‌حسن (ع) است که توسط عرب‌های خوزستان برگزار می‎شود. این رویداد در روز پانزدهم ماه مبارک رمضان به مناسبت تولد امام حسن مجتبی (ع) برگزار می‌شود و مردم در شب میلاد و روز میلاد اقدام به برپایی جشن و توزیع شیرینی می‌کنند. این رویداد در سال ۱۳۹۵ در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده‌ است.

درخور ذکر است تعداد دیگری از رویدادهای استان خوزستان به شورای ثبت کشور پیشنهاد شده که در انتظار بررسی و صدور گواهی نامه ثبت می باشد

مراسم گرگیعان در اغلب مناطق خوزستان برگزار شد

مراسم گرگیعان هم‌زمان با شب ولادت اولین نوه پیامبر اسلام (ص) یعنی امام حسن مجتبی (ع) با حضور کودکان و همراهی بزرگسالان در اغلب مناطق خوزستان برگزار شد.

به گزارش خبرنگار مهر، آئین گرگیعان همه ساله به مناسبت میلاد امام حسن مجتبی (ع) در بسیاری از نقاط خوزستان به صورت مردمی برگزار می‌شود که در سال‌های اخیر در شهرهای مختلف خوزستان در مکانی خاص به صورت نمادین نیز برگزار می‌شود و مورد حمایت بسیاری از دوستداران اهل بیت قرار می‌گیرد.

«گرگیعان» نام جشنی کودکانه است که همزمان با شب میلاد امام حسن (ع) در اهواز و بسیاری از شهرهای خوزستان برپا می‌شود. در روز گرگیعان رسم است کودکان و نوجوانان بعد از اذان مغرب به کوچه‌ها بروند و هر کدام دو سنگ در دست گرفته و بر هم می‌کوبند و شعرهای مربوط به این آئین را تکرار می‌کنند.

همزمان با شعر گفتن، درِ خانه‌ها را می‌زنند و اهالی خانه شیرینی و شکلات‌های محلی در کیسه‌های کودکان می‌گذارند. اجرای مراسم گرگیعان همچون نام آن با سرودخوانی‌های مختلفی در بین مردم همراه است؛ برای نمونه کودکان با شعار «قرقیعان و قرقیعان بین اقصیر و رمضان» «قرقیعان و قرقیعان بین شعبان و رمضان» و همچنین شعارهای «انطونه حق‌الله یرضی علیکم‌الله» «حق خداوند را بدهید خداوند از شما راضی باشد» و «عطونا الله یعدیکم بیت مکه یودیکم» «به ما عیدی بدهید که خدا عیدی سفر مکه به شما بدهد» به کوچه‌ها روانه می‌شوند.

همچنین شعرهای «ماجینه یا ما جینه حل الکیس و انطینا» یعنی «آمدیم و آمدیم – در کیسه را باز کن و به ما عیدی و شیرینی بده» سروده می‌شود. اگر اهالی خانه در پشت بام باشند کودکان خطاب به آنها می‌گویند: «یا اهل سطوح تنطونه لو نروح» یعنی «ای افرادی که بالای پشت بام ایستاده‌اید، به ما عیدی میی دهید یا برویم؟

کودکان در این روز با کیسه‌هایی که به گردن آویزان می‌کنند به در خانه‌ها می‌روند و با سنگ‌هایی که در دست دارند و ضرب‌آهنگ سنگ‌ها نیز شعرخوانی می‌کنند. همسایه‌ها با شنیدنِ شعر و سنگ‌زدن‌های کودکان به در خانه‌ها می‌روند و با شیرینی، بادام و دیگر تنقلات از کودکان پذیرایی می‌کنند.

گرگیعان یا قرقیعان نام یک آئین سنتی رایج بین عرب‌های خوزستان، استان هرمزگان، عراق، بحرین، کویت، و شرق عربستان (احساء و قطیف) و امارات متحده عربی است که در شهریور ماه ۱۳۹۵ به عنوان میراث معنوی مردم عرب ایران به ثبت ملی رسید. خانواده‌ی حاج کعبی هر سال به عشق امام حسن (ع) محفل گرگیعان را در کوچه خود (واقع در کوی بهارستان) برپا کرده و کودکان را مهمان سفره متبرک و مزین به نام سفره امام حسن (ع) می‌کنند.

عکس : سید خلیل موسوی/مهر

گرگیعان؛ آیینی دیرپا و جاودان

خوزستان هر سال در نیمه ماه رمضان و همزمان با زادروز امام حسن مجتبی (ع) مراسم قدیمی و کهن «گرگیعان» در میان عرب‌های استان خوزستان برگزار می‌شود.

«گرگیعان» یا «قرقیعان» نام آیین سنتی رایج بین عرب‌های استان خوزستان، هرمزگان و کشورهای عربی مانند عراق است که در نیمه ماه رمضان اجرا می‌شود. در این آیین، کودکان با پوشیدن لباس‌های نو و محلی یعنی دشداشه برای پسران و عبا برای دختران به خانه‌های مختلف می‌روند و عیدی و شیرینی می‌گیرند. رسم گرگیعان در میان فرهنگ‌های دیگر از جمله در میان مردم دزفول در خوزستان نیز مرسوم است و آن را با عنوان «ثوابه یا جوابه» اجرا می‌کنند.

عرب‌های خوزستان بنا بر رسمی قدیمی در ماه مبارک رمضان کودکان خود را برای نیمه‌ ماه آماده می‌کنند. در شب پانزدهم ماه رمضان به مناسبت میلاد امام حسن مجتبی (ع) پس از نماز مغرب و عشا جشنی برپا می‌شود. کودکان لباس‌های محلی می‌پوشند، سنگ‌های کوچکی به دست می‌گیرند و در حالی که به سمت خانه‌ همسایه‌ها راه می‌افتند، سنگ‌ها را به هم کوبیده و با ضرباهنگی که به وجود می‌آید اشعاری را همنوایی می‌کنند. به در خانه‌ها می‌کوبند و منتظر گرفتن شیرینی و هدیه از صاحب خانه می‌شوند. این آیین سنتی «گرگیعان» نام دارد.

در شب پانزدهم رمضان کودکان و نوجوانان معمولاً در گروه سنی ۳ تا ۱۵ سال پس از افطار، لباس‌های محلی خود را می‌پوشند، پسران دشداشه و دختران لباس عربی بر تن می‌کنند و با آویختن کیسه‌هایی پارچه‌ای بر گردن و ضربه زدن به سنگ‌هایی که در دست دارند، برای جمع کردن عیدی و شیرینی ماه رمضان به سوی کوچه روانه می‌شوند و با به صدا درآوردن در خانه‌ها، اشعار «ماجینه یا ماجینه حل الکیس و انطینا» (آمدیم و آمدیم. در کیسه را باز کن و به ما عیدی و شیرینی بده) را می‌خوانند.

اگر اهالی خانه در پشت ‌بام باشند کودکان خطاب به آن‌ها می‌گویند: «یا اَهلِ سِطوح تَنطونِه لَو نَروح» (ای کسانی که بالای پشت‌ بام ایستاده‌اید، به ما عیدی می‌دهید یا برویم؟) معمولا کودکان به دو گروه تقسیم می‌شوند؛ گروهی می‌خوانند: «گَرگیعان و گَرگیعان» و گروه دوم پاسخ می‌دهند: «الله یَعطیکُم رَضعان» (خدا به شما بچه دهد) یا این‌که «الله اَیخلی اَولیدکُم» (خدا پسر کوچک‌تان را نگه دارد) سپس صاحب‌خانه‌ها خوراکی‌هایی را به کودکان می‌دهند.

این آیین هر سال در محلات به‌صورت خودجوش توسط کودکان برگزار می‌شود. این مراسم ۱۴ رمضان سال ۱۳۹۲ برای نخستین بار در موزه هنرهای معاصر اهواز و تحت نظر اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان هم‌زمان با نمایشگاه قرآن برگزار شد. کودکان و نوجوانان دختر و پسر با پوشش سنتی در حالی که کیسه‌های سنتی بر گردن داشتند با برهم زدن ریگ‌هایی در دست وارد سالن موزه هنرهای معاصر اهواز شدند و با اشعار عربی به مناسبت ولادت به‌صورت نمادین برگزار کردند. فعالان فرهنگی در این مراسم غرفه‌ای برای پذیرایی از کودکان در نظر گرفته بودند که به کودکان شیرینی و هدایای مختلف اهدا کردند. در این اجرای نمادین که توسط تعدادی از فعالان فرهنگی ـ مذهبی اهواز اجرا شد، علاقه‌مندان به میراث فرهنگی شرکت کردند و بسیاری از رسانه‌های خبری این مراسم را به‌صورت مکتوب و تصویری پوشش دادند.

نام اصلی این آیین «قرقیعان» است، ولی با توجه به این‌که عرب‌های خوزستان حرف «قاف» را در بیشتر کلمات «گاف» تلفظ می‌کنند به آن «گرگیعان» می‌گویند. آیین گرگیعان با نام‌های مختلف در کشورهای عربی وجود دارد مردم بغداد آن را «ماجینه» و اهالی جنوب بغداد به آن «کرکیعان» می‌گویند. در بحرین «قرقاعون»، قطر «قرنقعوه»، کویت و شرق عربستان «قریقعان»، عمان «قرنقشوه» و در امارات متحده عربی و شهرستان میناب و جزیره قشم به نام «حق‌اللیله» شناخته شده‌ است. این مراسم در بندر دیلم و شهرستان پارسیان نیز با نام «گره‌گشو» و در بندر دیر و بندر کنگان نیز با نام «گرگشو» برگزار می‌شود.

درباره ریشه و معنی کلمه «قرقیعان» نظرهایی وجود دارد؛ برخی معتقدند این کلمه از «قرع الباب» به معنای در ‌زدن گرفته شده ‌است. به‌خاطر این‌که کودکان در خانه‌ها را برای دریافت شیرینی و عیدی می‌کوبند. نظر دیگری که در باب معنی «گرگیعان» آمده‌ این است که می‌گویند از کلمه «قرّةالعین» گرفته شده که به معنای شادی و سرور انسان است و از آنجا که مراسم گرگیعان مصادف می‌شود با تولد حضرت امام حسن مجتبی (ع) و خوشحالی پدربزرگ او، محمد بن عبدالله برای تولد اولین نوه‌اش، می‌گویند که مردم برای عرض تبریک به حضرت علی بن ابی‌طالب (ع) و همسرش حضرت فاطمه زهرا (س) «قرة عین! قرة عین!» گویان به در منزل‌شان می‌رفتند و کم‌کم به‌صورت مناسبتی هر سال در میان مسلمانان رواج گرفت.

در شهریور ۱۳۹۵ اداره ‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان مراسم آیینی «گرگیعان» را در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسیده است

منبع :ایسنا