خوزتوریسم

باشگاه هاي كارگري وكارمندي درمسجد سليمان

در دوران شرکت سابق نفت ایران و انگلیس، کارکنان هندی زیادی در نفت مشغول بودند که پس از ملی شدن نفت با اینکه از آنها خواسته شده بود در صورت تمایل می توانند به کار ادامه دهند ولی به جزء عده ای بسیار محدود، بقیه با انگلیسی ها ایران را ترک کردند.

محل اقامت آنها در مسجدسلیمان، برای مجردها، هاستل هندی ها در کوی شرکتی میدان که بعدها پانسیون فردوسی نامگذاری شد و هاستل سبزآباد بالای کوه مالکریم بود.

هندی های متاهل نیز منازل سازمانی داشتند و باشگاه آنها باشگاه کریکت بود.

در مسجدسلیمان، باشگاه های کارمندی شامل باشگاه ایران، باشگاه مرکزی (Central Hall) و باشگاه گلف بی بیان، و برای کارگران باشگاه چشمه علی، باشگاه کارون و باشگاه نفتون بود.

باشگاه ها بوسیله هیات امناء که انتخابی اعضاء بودند، برای یکسال انتخاب می شدند و معمولا برای باشگاه های کارمندی یکی از مدیران ارشد، رئیسه هیات امناء (هیات مدیره) شده، و برای باشگاه های کارگری اعضاء هیات مدیره از کارگران عضو انتخاب شده، ولی رئیس هیات مدیره معمولا از یکی از روسای امور اداری برگزیده می شد.

در دوران کودکی که در مسجدسلیمان بودم، برادر بزرگم که رئیس کارگزینی کارگران (Labour Office) و رئیس هیات مدیره باشگاه های کارگری بود، گاهی در هنگام اجرای برنامه های خاص و یا فیلم های سینمایی، در آن باشگاه ها حضور
می یافت و این کار به دلیل حفظ نظم و به لحاظ حرمت وی، و یا ترس کارگران از روسای امور اداری بود.

شبی که قرار بود یک فیلم مطرح هندی در باشگاه چشمه علی نمایش داده شود و انتظار شلوغی بیش از حد بود، برادر بزرگم، من و برادر دیگرم را همراه خودش به باشگاه چشمه علی برد. خودرویی که ما را به باشگاه می برد، یک استیشن شبیه «ون» امروزی به نام تُرک (TURK) بود که بزرگتر و ظاهر زمخت و پرصدایی نیز داشت. پس از سوار شدن، به محل هاستل هندیها رفتیم تا دونفر کارمند حسابداری به نام «پِرورا و نیورا» را که یکی بلیط سینما می فروخت و دیگری کنترل می کرد، سوار کنیم.

در بین راه یکی از کارمندان هندی که با برادر بزرگم به زبان انگلیسی صحبت می کرد، رو به من کرد و گفت: «بَچُون کیلی کُوب است» و ادامه داد: «یک فیلم کیلی کُوب برای تو نشان داد».

به باشگاه رسیدیم، جمعیت زیادی از کارگران و خانواده های آنان حاضر بودند و پس از خریدن بلیط به سالن روباز سینما وارد می شدند. صندلی ها پُر شده و عده زیادی نیز سرپا ایستاده بودند و با شروع فیلم، به علت ازدحام و سروصدا، امکان شنیدن صدای فیلم را سخت کرده بود و جالبتر اینکه در هنگام نمایش صحنه های هیجان انگیز (اکشن) مثلا هنرپیشه ای که در جنگ تن به تن با صدنفر درگیر شده و آنها را می زد و یا فراری میداد، همه کف زده و یا سوت می کشیدند.

دیدن این صحنه ها از تماشای خود فیلم جالبتر و دیدنی تر بود. کسانی که زیاد احساساتی می شدند از جای خود بلند شده و هنرپیشه فیلم را تشویق کرده و یا برایش سوت می کشیدند، با اعتراض سایرین که فریاد می زدند بشین، بشین... مواجه
می شدند.

به هرحال من زیاد دوام نیاوردم و از بردار بزرگم خواستم به خانه بازگردم و به ناچار، به همراه برادر دیگرم، به محوطه باز و فضای سبز باشگاه رفتیم تا سرگرم شده و پس از پایان فیلم با خودرویی که آمده بودیم، به خانه برگشتیم.

در آن زمان اختلاف طبقاتی در نفت بسیار زیاد بود، باشگاه های کارگری با امکانات اندک و نشان دادن فیلم های ایرانی و هندی کیلویی، سرگرمی آنان و خانواده هایشان بود. البته ناگفته نماند امکانات ورزشی زیادی برای آنها فراهم بود، زیرا شرکت در مسابقات ورزشی و اکثرا مدال آوری از میان کارگران بود.

باشگاه های کارمندی لوکس، با تجهیزات گران قیمت و بیشتر برای صرف شام اعضاء، برنامه های هنری و یا تشریفاتی مورد استفاده قرار می گرفت. فیلم های سینمایی نیز از فیلم های مطرح هالیوودی، هفته ای دو شب نمایش داده می شد.

سید نعمت اله امام

منبع:http://www.petromuseum.ir/

« آلبوم يکصد سال صنعت نفت ايران »

کشف نفت سرآغاز تحولات بزرگ در ایران بود و امروزه تقریبا در هر صنعتی ردپایی از نفت خام و فرآورده هایش دیده می‌شود. با دستیابی به طلای سیاه فصل جدیدی در تاریخ کشور گشوده شد و ایران به جمع کشورهای نفتخیز جهان پیوست. کشف نفت در مسجد سلیمان، که نخستین اکتشاف نفت در خاورمیانه به شمار می‌رفت، حیات اقتصادی و اجتماعی ایران را دچار تحولی بزرگ کرد. انرژی، همواره به عنوان یکی از مهم‌ترین نیازهای بشر مطرح بوده و بسیاری از روابط و سیاستگذاری‌های کشورها نیز تحت تأثیر آن صورت می‌پذیرد. روند رو به رشد نیاز به انرژی بخصوص نفت و گاز از یک‌سو و تمرکز عمده این منابع در ایران نشان از آن دارد که ایران همچنان کانون سیاستگذاری‌های انرژی کشورهای جهان باقی خواهد ماند.

ایران به عنوان یک کشور رو به رشد دارای منابع غنی و بزرگ نفت و گاز است و با این پتانسیل بالقوه انرژی، به دلیل همجواری با منابع انرژی دریای خزر و خلیج‌فارس و نیز دسترسی به آبراه‌های بین‌المللی، برای مبادله انرژی از جایگاه بسیار ویژه‌ای در جهان برخوردار است. ایران یکی از منابع مهم انرژی در دنیا بشمار می‌آید، به‌طوری که وجود میدان‌های عظیم نفتی و گازی ایران را به یکی از کشورهای ژئوپلتیک در منطقه تبدیل کرده است. امروزه توسعه صنعت نفت با دو مولفه فناوری و سرمایه‌گذاری گره خورده است و از طرفی با وجود ذخایر عظیم نفت و گاز از یک سو و نیاز روز افزون ملی و بین‌المللی به این منبع خدادادی، هر گونه تلاش برای روز آمد کردن این صنعت به هدف استفاده بهینه از منابع، امکانات، تجهیزات و تأسیسات و بهره‌برداری اصولی و منطقی و صیانت از آنها با استفاده از فناوری‌های پیشرفته و فراهم کردن زمینه‌ها و بسترهای مناسب برای انجام پژوهش و جذب و بومی‌سازی فناوری‌های نوین، بسیار تأثیرگذار و حیاتی است. در نهایت باید اشاره کرد نفت به عنوان موتور محرک نقش مهمی در توسعه صنعتی، اقتصادی و اجتماعی کشورمان دارد

منبع :پایگاه اطلاع رساني پتروميوزيم

پورتال شرکت ملی صنایع پتروشیمی

برای دانلود « آلبوم يکصد سال صنعت نفت ايران » روی تصویر زیر کلیک کنید

نفت سفید پاریس ایران ، شهر نیمه مرده

پاریس ایران؛ جایی در دل کوه که شعله‌های رقصانش، چهره‌های درهم شکسته مردان و زنانی را نوازش می‌دهد که گذر عمری سخت را بر دستان و صورت خود به تصویر کشیده‌اند.تصویری بر بلندای شعله‌های روشن گاز در روستایی زیبا، روستایی زیبا که در اطراف خود، در دل کوه و دشت، چشمه‌های جوشان نفتی غیرقابل باوری را پرورانده که نفس را در سینه‌ات حبس می‌کند.....

سفر به روستایی که پیدایش چاه نفت، آن را به عرش رساند و با بسته شدن چاه و رفتن نفت، به فرش رسید! سفر به خوزستان معمولاً خاطراتی را در تو زنده می‌کند که جنگ و ایستادگی و شجاعت مردم نجیب و غیور آن، از بارزترین این خاطرات است.

زادگاه حماسه؛ جایی که در عین روسپیدی در جنگی نابرابر که سال‌ها مقاومت را در مردمانش پرورش داد، در جای‌جای خود، چشمه‌های جوشان سیاهی را همچون بغضی فروخورده بیرون می‌دهد که می‌تواند در عین حال، زیباترین قسمت سفر و شاید غمگین‌ترین بخش آن باشد، سفری از نفت سیاه به نفت سفید!

روایتی تلخ از یک شهر نیمه مرده که بیشتر خانواده‌ها آن را ترک کرده‌اند و تنها معدودی به ناچار، ساکن آن هستند. "نفت سفید" نشانگر صعود و نزول تاریخی یک زندگی عشایری است که با ظهور نفت و کشف مخازن نفتی به ناگهان دگرگون و از یک زندگی روستایی خودکفا به شهری صنعتی با شیوه زندگی مدرن تبدیل و با خشک شدن چاه نفت، تبدیل به  روستایی کاملاً ابتدایی شد.

عکاس : 

مهدی پدرام خو :تسنیم/احمد بلباسیخبرگزاری صدا و سیما 

گزارش کامل در لینک زیر:

گزارش هفته نامه "دانش نفت" از روستای نفت سفید

راه های آبی کارون و تاثیر آن بر اکتشاف و بهره برداری نفت در جنوب

رودخانه گرگر (شاخه اي از كارون) و كشتي هاي بخار (River Steamer) در منطقه درخزينه

تاریخچه رودخانه کارون:

کارون تنها رود ایران است که به آب های بین المللی و اقیانوس راه دارد. طول این رودخانه 950 کیلومتر و سرچشمه اصلی آن، آب کاج از زردکوه بختیاری در رشته کوه زاگرس است. كارون با ورود به شوشتر در خوزستان به دو شاخه گرگر و شطیط تقسیم می شود، ولی دوباره در جنوب شوشتر به هم متصل شده و سپس رود دز در شمال اهواز به این رودخانه ملحق می شود. علاوه بر این ها، رود کارون، با ورود به خرمشهر، دو شاخه شده و یکی از شاخه ها به اروندرود در مرز ایران و عراق می ریزد و دیگری با ادامه مسیر به خلیج فارس می پیوندد.

همچنین رودخانه کارون، تنها رودخانه ایران است که بخشی از آن قابل کشتیرانی است. بدین معنی که آن قسمت از این رودخانه که بین بند قیر و خرمشهر واقع شده و شامل مجموعه آب رودخانه های کارون و دز می باشد، قابل کشتیرانی است و طول این مسیر به طور تقریبی به ۱۹۰ کیلومتر می رسد.

مسیر عبوری رودخانه کارون از شهرستان های شهرکرد، بروجن، لردگان، ایذه، مسجد سلیمان، شوشتر، اهواز و خرمشهر، استان های چهار محال و بختیاری و خوزستان است. این رودخانه دایمی و حوزه آن خلیج فارس و دریای عمان است. طول آن 950 کیلومتر و ارتفاع سرچشمه 3000 متر می باشد و مسیر کلی آن نخست جنوب شرقی سپس غربی و شمال غربی است و در شهرستان های شوشتر و اهواز و خرمشهر جنوب غربی است. سواحل این رودخانه چشم اندازهای زیبایی دارد.

زمانی کارون عریض‌ترین و پرآب‌ترین رودخانه ایران بود. اما امروز بیشتر از آنکه شبیه یک رود پرخروش باشد، به نهر کم آب و کوچکی می‌ماند که برای دفع آب های سطحی ساخته شده است. سدهای مختلفی روی این رودخانه ساخته شده‌اند که مهم‌ترین آنها سدهای کارون ۱، کارون ۳، کارون ۴، مسجد سلیمان و در پایین‌تر، سدهای گتوند علیا و سد تنظیمی گتوند می‌باشند.

ادامه متن در ادامه مطلب

موزه هایی برای تمامی نسل ها؛ موزه های نفت کارآموزان و بنزین خانه

نویسنده : نجلا درخشانی

مردم در پی این هستند که پارا فراتر از مرزهای زندگی روزمره بگذارند، تصور و ذهن خود را به پرواز دراورده و روح و جان خود را پرورش دهند. آنها از اوقات فراغت خود برای دستیابی به این امر استفاده میکنند

موزه ها نهادهایی حیاتی هستند که به تعریف، ثبت و حمایت از تمدن می پردازند. بدون آنها بشریت به سختی می تواند گذشته خود را بشناسد، با حال مواجه گردد، در آینده پیشرفت کند و از تجربه های غنی هنری، تاریخی، صنعتی، طبیعی و جهانی لذت برده و کسب فیض نماید. [۱]
موزه پدیده‌ای است که از ابتدا ظهور و حضور آن با مخاطب پیوند داشته، به‌گونه‌ای که امروزه موزه‌ها با مخاطبان خود معنا می‌یابند. بنابراین باید همواره تمامی اهداف، برنامه ها، طرحها و سیاستهای اجرایی در موزه ها بر پایه ی نیاز و شناخت مخاطبین صورت پذیرد.
موزه هایی می توانند ارتباط خوبی با بازدیدکننده برقرار کنند که همواره برنامه هایی پویا و مطابق با مناسبتها و رویدادهای روز جامعه اجرا نمایند.
“مردم در پی این هستند که پارا فراتر از مرزهای زندگی روزمره بگذارند، تصور و ذهن خود را به پرواز دراورده و روح و جان خود را پرورش دهند. آنها از اوقات فراغت خود برای دستیابی به این امر استفاده میکنند. ممکن است آموزش و تفریح، دو قطب مخالف یکدیگر باشند، اما در هم نفوذ کرده اند، سوال مهمی که در ارتباط با موزه در ذهن افراد نقش میبندد این است که: چگونه بهترین سازماندهی را درباره ی تجربه ی دیدار از موزه داشته باشند.” [۲]
هریک از بازدیدکنندگان به روشی مختلف به یادگیری، تفسیر اطلاعات، تجربه ها و اعتقادها میپردازند. بازدید کنندگان دارای سبکهای یادگیری متفاوتی هستند. این سبکهای یادگیری بهمراه تجربه های قبلی آنها، بر آنچه که مخاطبین از موزه یاد میگیرند اثر خواهد داشت.
بنابراین ایجاد کنندگان موزه ها نه تنها نیاز به دانستن این امر دارند که موزه از مخاطبینش چه میخواهد، بلکه باید بدانند مخاطبین موزه نیز به دنبال چه چیزی هستند.
هر یک از مخاطبین به گونه ای پیامهای ارسالی توسط یک موزه را درونی می سازند که با ادراکها و تجربه های شخصی آنها در تطابق باشند.
موزه‌هایی‌ که‌ رسالت‌ آنها‌ مخاطب‌ محوری‌ می‌باشد،‌ به‌ آزادی‌ مخاطبین‌ می‌اندیشیدند‌ و‌ معتقدند‌ بخشی‌ از‌ موزه‌ مربوط‌ به‌ ذهن‌ مخاطب‌ است‌ و‌ در‌ اختیار‌ موزه‌داران‌ نیست،‌ از‌ این‌ رو‌ ابزار‌ بیانی‌ در‌ این‌ مرحله‌ به‌ مخاطب‌ و‌ نقد‌ او‌ توجه‌ ویژه‌ای‌ نشان‌ داده‌اند‌ و‌ حتی‌ مخاطب‌ را‌ یک‌ رسانه‌، ابزار‌ بیان‌ و سفیر معرفی موزه به دیگران دانسته‌اند. [۳]
هر بازدیدکننده با مجموعه ای از انتظارها و توقعات وارد یک موزه می شود که موزه داران بایستی به طرق مختلف این انتظارات را با توجه به رده ی سنی بازدیدکنندگان، برآورده ساخته و رضایت مخاطب را جلب نمایند و باعث شوند بازدیدکنندگان در هر سنی از تماشای موزه لذت برده و خاطره ای زیبا در ذهن خود ثبت نمایند. تا بتوان بدین وسیله هر مخاطب را یک سفیر تبلیغ و معرفی برای موزه دانست.
“تحقیقات نشان داده اند که افراد به دلایل مختلفی از موزه ها بازدید می کنند که این دلایل عبارتند از:

• جامعه پذیری
• پاداشهای احساسی
• سرگرمی
• کسب دانش
• یادگیری در مورد میراث فرهنگی
• لذتهای زیباشناختی” [۴]
  موزه های نفت توانسته اند به اکثر نیازهای مخاطبین و مراجعه کنندگان به موزه ها پاسخی مثبت دهند و زمینه ی جذب اقشار مختلفی از جامعه را فراهم نمایند. حمایت جامعه ی بومی از یک موزه نقش مهم و سازنده ای در پیشبرد اهداف موزه ها دارد.
  با توجه به روند رو به رشد صنعت گردشگری در ایران ایجاد موزه های نفت گامی مثبت در راستای جذب گردشگران داخلی و خارجی به منطقه ی آزاد اروند (آبادان و خرمشهر) بوده است. این موزه ها می توانند به نیاز چهار گروه از گردشگران فرهنگی، تاریخی، صنعتی و علمی (پژوهشی) پاسخ دهند و زمینه را جهت رشد و توسعه ی گردشگری در سایر محورها و بخشها با جذب افراد فراهم نمایند. موزه های موفق در سرتاسر دنیا به دنبال مخاطبین گسترده و مختلفند زیرا آنها دریافته اند که ارتباطات وسیع باعث محبوبیت موزه و جذب اقشار مختلف با سلایق متنوع خواهد شد.

نجلا درخشانی کارشناس ارشد مرمت، احیا بناها و بافت های تاریخی

منابع و توضیحات :

۱ و ۳ و ۴ – محمود محمدیان، حمیدرضا عسگری ده آبادی، بازاریابی موزه، استراتژیها و تکنیکها
۲- مارک پچر

منبع :شط پرس

بریم و بوارده

با توجه به مسأله‌ی هویت و اصالت در هر شهر که موجب تمایز مکانی از مکان دیگر، ایجاد حس تعلق خاطر در ساکنین بافت‌های تاریخی و افزایش حس مشارکت آن ها در توسعه‌ی شهری می‌باشد، بافت‌های تاریخی و ارزشمند به‌عنوان بخش مهمی از هویت شهری محسوب می‌شوند

منظور از «بافت شهری» سنتزی است از تمام اجزای كالبدی يک كل ارگانيک، كه در سطوح وضوح متمايز بافت شهری قابل مشاهده است. در كلی‌ترين سطح، بافت را می‌توان سازمان خيابان‌ها و بلوک ها توصيف كرد و به طور خلاصه می‌توان بافت شهری را حالات مختلف همجواری و فضاهای پر و خالی در تركيبات مختلف و همچنين نحوه‌ی قطعه‌بندی اراضی مشخص دانست.
بافت (texture) هر شهر كميتی پويا و در حال تغيير است كه وضع كالبدي شهر و چگونگی شكل‌گيری آن را در طول زمان نمايان می‌سازد. بافت هر شهر دانه‌ بندی فضای كالبدی شهر يعنی فضاهای پر و خالی و مقدار آنها را نسبت به يكديگر و چگونگی رابطه و حد نزديكی بين آن ها را مشخص می‌كند و شبكه ارتباطات و نحوه‌ی دسترسی و خصوصيات كلی راه‌ها و كوچه‌ها را آشكار می‌نمايد. به عبارت ديگر بافت شهر به هم تنيده شدن و نحوه استقرار ساختمان ها و تركيب آن ها با يكديگر در ارتباط با شبكه‌ی راه‌ها براساس شرايط محيطی است. (وزارت مسكن وشهرسازی)
بافت هاي شهري كه در زمان های گذشته در هر شهر ايجاد شده‌اند نماينده تاريخ، هويت و اصالت معماری و شهرسازی شهرها هستند که روند تغییرات مورفولوژی شهر را نمایان می‌سازند، لذا شناسائی و تلاش برای حفظ و نگهداری آن ها توام با برنامه‌ريزی برای ساماندهی این بافت‌های ارزشمند باید يكی از محوری‌ترين موارد در طرح‌ها و سیاست‌های توسعه‌ی شهری باشد.

گزارش کامل در ادامه مطلب

نفت در سفرنامه ابن بطوطه

یونس صادقی
واحد پژوهش و تاریخ شفاهی مدیریت موزه ها و مرکز اسناد صنعت نفت

ابن بطوطه مراکشی از مهم­ترین جهانگردان سده هشتم هجری قمری است که حاصل مسافرت او به اقصی نقاط جهان، کتابی است تحت عنوان «سفرنامه ابن بطوطه»كه وي به آن معروف شده است. این کتاب به همت استاد محمد علی موحد، تصحیح و چاپ شده است. از آنجایی که بخشی از مشاهدات ابن بطوطه حکایت از جریان نفت در مناطق پیرامونی ایران است، بازخوانی آن می­ تواند گامی در فهم گذشته نفت باشد.
ابن بطوطه در دو مقطع زمانی به ایران و کشورهای همجوار مسافرت کرده است که حاصل مشاهدات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خود را به رشته تحریر درآورده است. در یکی از این مشاهدات او از محلی به اسم بقیاره در نزدیکی دجله در نزدیکی موصل عراق خبر داده که زمین آن منبع چشمه های قیر بوده است بنا به گفتار این جهانگرد در سده هشتم هجری قمری، این قیرها را در حوضچه هایی جمع می­ کردند و مانند گِل و لای که در اثر تابش آفتاب خشکیده باشد، قشر سیاه شفاف و نرمی در روی خاک تشکیل می­ دهد و بوی مطبوعی داشته است. در اطراف این چشمه ها برکه سیاه رنگ بزرگی به وجود می­ آمده و بر کناره های آن چیزی شبیه به چغرلاوه (سبزه ای که بر سر آب های راکد پدید می آید) جمع می­ شود و این جِرم ها مبدل به قیر می شود. بنا به گفته ابن بطوطه در نزدیکی این محل چشمه بزرگی است و برای استخراج قیر از آن آتشی برمی افروزند و رطوبت آب به وسیله حرارت آتش مرتفع می شود و قیر باقی می­ ماند که آن را به صورت قطعات درمی­ آورند.(ج1، ص288)

http://www.petromuseum.ir/

میراث صنعت نفت در فهرست آثار ملی ایران

قدمت و ارزش‌های تاریخی، اجتماعی، فنی وفرهنگی آثار صنعت نفت، امروزه این آثار را به یکی از دارایی‌های مهم عرصه فرهنگی و تاریخی کشور تبدیل کرده است.

به گزارش پايگاه اطلاع رساني پتروميوزيم ، توجه به میراث صنعتی موضوعی جدید و در بیشتر کشورهای دنیا موضوعی رو به توسعه است. شکل‌گیری نهادهای بین‌المللی مرتبط با حفاظت از این میراث همچون TICCIH (کمیته بین‌المللی حفاظت از میراث صنعتی) بیانگر این علاقه رو به گسترش در مقیاس جهانی است. در ایران نیز این مسأله مورد توجه متخصصان، کارشناسان، و جامعه علمی و عمومی علاقمند به موضوع فرهنگ قرار گرفته است.
بخش مهمی از میراث صنعتی کشور ما را، با توجه به تاریخ و جایگاه آن، می‌توان متعلق به صنعت نفت دانست. این آثار گستره متنوعی از سازه‌ها و بناها شامل پالایشگاه‌ها، ساختمان‌های مسکونی، اداری، آموزشی و درمانی، شهرک‌ها، پمپ بنزین‌ها، تلبمه‌خانه‌های نفتی، پل‌ها و سایر گونه‌های سازه‌ای و ساختمانی را در بر می‌گیرد.
یکی از اهدافی که مدیریت موزه‌ها و مرکز اسناد صنعت نفت همواره پیگیر آن بوده، مسأله شناسایی، مستندنگاری و ثبت آثار باارزش صنعت نفت در فهرست آثار ملی کشور است تا زمینه حفاظت از این آثار بیش از پیش فراهم شود .
تا کنون این مدیریت تعداد قابل توجهی از آثار صنعت نفت را در میراث فرهنگی به ثبت رسانده. آثاری که در این فهرست ثبت می‌شوند مورد حمایت قانون قرار گرفته و هرگونه دخل و تصرف غیر علمی و غیرکارشناسی و بدون مجوزهای لازم از وزارت میراث فرهنگی ممنوع بوده و جرم تلقی می‌شود.
علاوه بر این، ثبت آثار سبب معرفی آنها در مقیاس ملی شده و باعث افزایش مخاطب و جذب بازدیدکننده و گردشگر از آثار و مناطقی که آثار در آن قرار گرفته خواهد شد. باید به این موضوع توجه داشت که امروزه یکی از گرایش‌های جدید در عرصه گردشگری، گردشگری صنعتی است، که ثبت، حفظ و معرفی آثار صنعت نفت تأثیر بسزایی در این زمینه خواهد داشت.
در مجموع تا کنون بيش از 120 اثر مربوط به صنعت نفت کشور در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده که مدیریت موزه‌ها و مرکز اسناد صنعت نفت نقش قابل توجهي در ثبت اين آثار داشته است . از نخستین آثار ثبت شده مربوط به صنعت نفت کشور چاه نمره یک مسجد سلیمان است که با شماره 3609 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. آخرین اثر صنعت نفت در این فهرست نیز پمپ بنزین سبزوار است که با شماره 32726 در مهرماه 1398 به ثبت رسیده است.   
 مجموعه بناهاي تاريخي درمحدوده پالايشگاه آبادان ، كاروانسراي شركت نفت ارومیه ،سينما نفت آبادان ، دانشكده نفت آبادان ، منازل شركت نفت آبادان ، برج آب 1و 2 آبادان ، بيمارستان امام خميني ( ره ) آبادان ،ساختمان آتش نشاني پالايشگاه آبادان ، منطقه انكس آبادان ، سينما شيرين آبادان ،خانه هاي بريم آبادان ،پايگاه مرکز انتقال نفت پاطاق کرمانشاه ،مهمانسراي شرکت نفت بابلسر،پل بهمنشيرآبادان ايستگاه هفت ،پمپ بنزين ري ،پل نمره يك مسجد سلیمان ،بيمارستان امام خميني مسجد سلیمان ،تلمبه خانه نفتي دارخوين ،کارخانه حلب سازی و حلب پر کنی پالایشگاه کرمانشاه ،جایگاه شرکتی 4سابق (234 اختصاصی فعلی) تهران ،جایگاه شرکتی شماره 6 تهران (پمپ بنزین)، آموزشگاه حرفه ای آبادان ،پمپ بنزین قدیم آبادان ،نیروگاه شماره 1 پالایشگاه نفت آبادان ،اسکله های 1 تا 11 پالایشگاه نفت آبادان و چرثقیل های گوگرد و اکوان ،کارخانه برق تمبی ، تاسیسات نفتی بی بیان مسجد سلیمان ،کارخانه تقطیر بی بیان مسجد سلیمان ،کنسولگری انگلیس (خانه باغ آقا) کرمان ،باشگاه ایران مسجد سلیمان وپمپ بنزین قدیمی سبزوار بخشي از اين اثار را شامل مي شود . 
در حال حاضر آثار باارزش دیگری مربوط به میراث صنعت نفت کشور توسط مدیریت موزه‌ها و مرکز اسناد صنعت نفت در مراحل مختلف شناسایی، مستندنگاری، تهیه پرونده و یا ارائه آن به وزارت میراث فرهنگی جهت بررسی و ثبت ملی قراردارد. 

منبع:p://www.petromuseum.ir/

"درخزینه- مسجد سلیمان"؛ نخستین راه آهن بین شهری ایران

زمانی که در خرداد ماه ۱۲۸۷ خورشیدی (می ۱۹۰۸ میلادی) زمین میدان نفتون با فوران نفت و گاز به ضربات مته حفاری "رینولدز" پاسخ داد، حفاري در چاه نفت شماره یک مسجد سليمان به پايان رسيد، و نفت به چرخه تولید وارد شد. این در حالی بود که تا یک ماه قبل از آن دارسی و شرکایش در نامه ای به رینولدز از او خواسته بودند ادامه کار دست بکشد.
اما ميدان نفتي کشف شده به عنوان يكي از بزرگترين ميادين نفتي برای بهره برداري به سرمایه هنگفتی نیاز داشت و بخشی از این سرمایه با تاسیس شركت نفت انگليس و ايران (Anglo Persian Oil Company) در سال ۱۹۰۹ مرتفع گردید. این شرکت در صدد بر آمد برای تامین نیازهای خود از جمله نيروی انسانی، خدمات و تجهیزات، مسیری را احداث نماید.

اغلب تجهیزات مورد نیاز نفت که از بریتانیا می آمد، از خرمشهر با كشتي هاي بخار (River Steamer) كه به آنها مَركب هم مي گفتند، به اهواز منتقل می شد. انگلیسی ها برای انتقال این تجهیزات به مسجد سلیمان، مسیر "درخزینه" و شاخه آبي گُرگُر را در رود کارون، انتخاب کردند. (درخزینه در حاشیه کارون و بین اهواز و شوشتر قرار دارد). از این رو، تجهيزات در بارانداز درخزينه، بوسيله دو جرثقيل بزرگ و كوچك که با بخار کار می کردند از لنج ها پياده شده و به وسیله گاري و حيوانات باركش با عبور از مناطق سخت و دشوار کوهستانی و رودخانه ها تا مسجد سليمان حمل مي شدند.

حمل تجهیزات سنگین با حجم زیاد و آن هم با عبور از راه های ناهموار و پر پیچ و خم و تپه ماهوره ها و عبور از رودخانه با دشواری بسیار انجام می پذیرفت و مستلزم زمان زیاد بود. ضمن این که در بین راه هم بعضا تلفات مالی و جانی رخ می داد. از این رو شرکت نفت انگلیس و ایران بر آن شد راهی ایجاد نماید تا این تجهیزات راحت تر و در زمان کمتر به مقصد حمل گردند به همین سبب به فکر احداث خط آهنی بین درخزینه تا میدان نفتون ( مسجدسلیمان ) افتاد.

بنابر این در سال ۱۳۰۰ خورشیدی (۱۹۲1میلادی) شرکت نفت ایران و انگلیس، عملیات احداث خط آهنی را از منطقه درخزینه تا مسجدسلیمان شروع و در سال ۱۳۰۲ خورشیدی (۱۲۹۳ میلادی) تکمیل کرد.
طول اين راه آهن ۵۷ كيلومتر و فاصله بين دو خط ۷۶ سانتيمتر بود. در واقع تا آن زمان هرگز راه آهنی با این طول مسیر در ایران ساخته نشده بود. پیش از این تنها خط آهن شهر ری در سال ۱۳۰۵ تاسیس شده بود که ۸۷۰۰ متر طول داشت و تهران را به شهر ری متصل می کرد. راه آهن سراسری ایران هم حدود ۱۵ سال بعد یعنی سال ۱۳۱۷ به بهره برداری رسید.

برای راه آهن درخزینه به مسجد سلیمان، ايستگاه هايی در طول مسیر با هدف و ماموریت خاصی تاسیس شد. از جمله ایستگاه های "۵ مايل"، "آبگاه"، "۱۶ مايل"، "۱۷ مایل"، "۲۲ مایل"، "۲۴ مايل"، "حاجی آباد"، "تمبی"، "مالکریم"، "گچ پلنت" و "ریل وی" که ایستگاه اصلی و پایانی بود. همچنین ایستگاهی در انتهای خط با نام ایستگاه انبار خوراکی و انبار باروتی وجود داشت.
قطار در این ایستگاه ها توقف می کرد و ذغال سنگ و آب مورد نياز خود را تامين و یا مسافرانی را هم پیاده و سوار می نمود. در ایستگاه تمبی، گوگرد مورد نیاز برای حمل به آبادان و یا به خارج از کشور بارگیری می شد.

در منطقه مالکریم هم یک ایستگاه سوزنبانی وجود داشت که به منظور تامین امنیت عبور دو قطار تاسیس شده بود. در ایستگاه گچ پلنت یک کارخانه تولید گچ وجود داشت که گچ تولیدی توسط قطار بارگیری و جهت استفاده به جاهای مختلف حمل می شد.
ایستگاه ریل وی در چشمه علي مسجد سليمان نيز به عنوان محوطه انبار تخلیه کالا و تجهیزات و تعميرگاه اين قطارها مورد استفاده قرار می گرفت و در نهایت ایستگاه پایانی که به انبار خوراکی و انبار باروتی معروف بود و برای تخلیه و یا بارگیری مواد غذایی و یا مهمات مورد نیاز عملیات انفجار برای جاده سازی استفاده می شد.

این خط آهن هشت لوکوموتیو داشت که در ابتدای کار با لوکوموتیو های سبک که از هیئت واگذاری و فروش ارتش در انبار ملزومات ایستگاه راه آهن کانتارا در مصر در اختیار گرفته بودند شروع به کار نمود. (این لوکوموتیو ها در جنگ جهانی اول مورد استفاده قرار گرفته بودند). در سال ۱۹۲۵ تعداد دو دستگاه لوکوموتیو مخزن دار مدل ۰.۶.۲ساخت شرکتkerr Stuart و ۲۵ واگن از بریتانیا به این خط انتقال داده شد. و در سال های بعد لوکوموتیو های جدیدتری به این خط اضافه شد. سوخت این لوکوموتیو ها در ابتدا نفت بود ولی کمی بعد به زغال سنگ تغییر پیدا کرد.

در طول مسیر راه آهن چندین پل کوچک و بزرگ وجود داشت که برخی آثار آنها هنوز باقی مانده است. از جمله چهار پل بزرگ وجود داشت که سه تای آن در تقاطع رودخانه تمبی که فلزی بودند و یکی دیگر با دهانه های هلالی بر روی رودخانه بهلول (بتوند) که تنها آثار ستون های بتنی و یا سنگی آن مشهود بوده و به یادگار مانده در برخی از نقاط نیز آثار شن ریزی مسیر خط آهن قابل مشاهده است. ولی به طور کل مسیر از بین رفته و یا بافت مسکونی پیدا کرده است.
بين سال هاي ۱۳۲۴د تا ۱۳۲۸ هجری شمسی این راه آهن در اوج فعالیت خود بخصوص در خلال سال ۱۳۲۶د ش ماهيانه حدود ۹۸۰۰ تن كالا را جابجا ‌کرد. در خلال اين سال‌ها، احداث جاده ماشين رو، بين مسجدسليمان و آبادان نیز که در برنامه کاری قرار داشت به بهره برداری رسید، چرا که استفاده از حمل و نقل جاده ای سریع تر و کم هزینه تر بود.
خط‌آهن درخزینه- مسجد سلیمان، طي عمر ۲۷ ساله خود، بيش از يك ميليون تن کالارا جابه‌جا کرد و طي سال‌هاي اوليه راه‌اندازي آن در مناطق نفتخيز، علاوه بر كالا، مواد غذایی، مسافران را هم نقل و انتقال می داد و طی سه دهه نقش بسیار مهمی برای صنعت نفت و توسعه حوزه مسجدسلیمان ایفا نمود.

تهیه نقشه مسیر راه آهن نفت "درخزینه- مسجدسلیمان"

نقشه این راه آهن با کوشش پرویز آریان فر، سرپرست طراحی و مهندسی برق، شاغل در مدیریت مهندسی و ساختمان، شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب و با همکاری ادارات روابط عمومی شرکت ملی مناطق نفتخیز و اداره مهندسی نقشه برداری، تهیه شده است.
در واقع تاریخچه تاسیس این خط آهن در حین مطالعه و انجام تحقیقات در تاریخ صنعت نفت، مورد توجه و ترسیم نقشه آن به عنوان نخستین ریل آهنی کشور، در دستور کار قرار گرفت؛ بویژه آن که این خط به سبب اکتشاف نفت در میدان نفتون (مسجدسلیمان) تاسیس شد و در زمان خود نقش بسیار مهمی در نقل و انتقال تجهیزات نفتی داشته است.
به این ترتیب با استفاده از عکس های هوایی ماهواره ای و مراجعه به برخی از همکاران بازنشسته صنعت نفت و ساکنان قدیمی منطقه، همچنین طی چندین مرحله مکاتبه با شرکت بی پی و بررسی اسناد و تصاویر باقی مانده از آن دوران، نسبت به مسیر یابی اقدام شد.
در نهایت پس از جمع آوری اطلاعات کافی و کامل، تعیین مسیر و با هماهنگی و همکاری ادارات روابط عمومی شرکت ملی مناطق نفتخیز و اداره مهندسی نقشه برداری و طی یک عملیات پیاده روی پنج روزه و تهیه مختصات و برداشت حدود 800 نقطه آن هم با استفاده از جی پی اس و دوربین عکاسی، نقشه برداری از این مسیر پایان یافت و پس از یک سال و اندی یک نقشه جامع و کامل و با گرافیکی زیبا از مسیر خط آهن شامل طول، محل و تعداد ایستگاه ها و محل پل ها تهیه شد.
این نقشه می تواند هم به عنوان یک مرجع تاریخی و هم به عنوان یادگاری از تاریخ این صنعت برای آیندگان و نسل جوانی که علاقه مند به کسب اطلاعات و آشنایی با تاریخ صنعت نفت قرار بگیرد و با مشاهده آن گذشته را مرور کرده، تلاش ها و زحماتی را که در این راه کشیده شده است، از نزدیک لمس کنند.

با سپاس از پرويز آريانفر

پايگاه اطلاع رساني پتروميوزيم

پ.ن:

محسنیان پژوهشگر حوزه راه آهن :

پژوهشگر تاریخ راه‌آهن ایران معتقد است با آنکه کلنگ احداث راه آهن سراسری ایران در ۲۶ مهرماه سال ۱۳۰۶ به زمین زده شده است اما مستندات تاریخی دقیقی وجود دارد که نشان می‌دهد مبدأ تاریخی راه آهن در ایران، ۹ خرداد ماه ۱۳۰۴ بوده است.

ورود راه‌آهن در ایران در سال ۱۲۶۷ خورشیدی (معادل ۱۸۸۸ میلادی) با مسیر تهران شاه عبدالعظیم در ری ساخته شده است، اما این راه‌آهن با طول ۸۷۰۰ متر بیشتر جنبه نمادین و محلی داشت، نه کشوری و حتی منطقه‌ای. پیش از سال ۱۳۰۴، در ایران حدود ۷۰۰ کیلومتر راه‌آهن ساخته شد که از جمله آنها می‌توان به مسیرهایی مانند تبریز-جلفا، زاهدان- میرجاوه، رشت - پیربازار، بوشهر- برازجان و درخزینه در نزدیکی شوشتر اشاره کرد، اما باید توجه داشت که این مسیرها کوتاه با عملکردی محلی داشته ونقش کشوری نداشتند، و سرمایه‌گذاری‌ همه آنها توسط خارجی ها انجام شده بود.

ود.

این پژوهشگر با تمرکز بر ساخت راه‌آهن سراسری که در ۲۳ مهر ۱۳۰۶ (۱۵ اکتبر ۱۹۲۷ میلادی) کلنگ‌زنی شد، اظهار کرد: این پروژه با هدف اتصال مرکز کشور به دریای آزاد و ایجاد شبکه حمل‌ونقل ملی، نقش مهمی در توسعه کشور داشت. اما به مستند معتقدم تاریخ شروع پروژه راه‌آهن سراسری نباید ۲۳ مهر ۱۳۰۶ در نظر گرفته شود، بلکه باید به تاریخ تصویب مصوبه مجلس در ۹ خرداد ۱۳۰۴ برگردد، زمانی که مجلس تصویب کرد مالیاتی ویژه بر قند، شکر و چای برای ساخت راه‌آهن وضع شود. این نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌های اولیه برای راه‌آهن در ایران از سال ۱۳۰۴ آغاز شده است

راه آهن سراسری ایران به دلیل اهمیت تاریخ‌اش در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

۹ خرداد ۱۴۰۴ به طور دقیق ۱۰۰ سال از آغاز ماجرای خط سراسری راه آهن ایران می‌گذرد.

منبع:ایسنا

میدان نفتی مسجد سلیمان - خوزستان

میدان نفتی مسجد سلیمان اولین و قدیمی‌ترین میدان نفتی در خاورمیانه، در شهرستان مسجد سلیمان و در استان خوزستان واقع است. این میدان در سال ۱۲۸۷ خورشیدی توسط یک شرکت انگلیسی کشف و کار خود را آغاز نمود. از سال ۱۹۰۸ تا سال ۱۹۲۸ میلادی، تمام نفت تولیدی ایران از میدان نفتی مسجدسلیمان استخراج می‌گردید