خوزتوریسم

پژوهشی نو در شناسایی زمان و مکان شکل گیری ورزش مدرن"شنا"در ایران و خاورمیانه/

مسجد سلیمان خاستگاه ورزش مدرن شنا

پژوهشی نو در درباره شناسایی زمان و مکان شکل گیری ورزش مدرن شنا در ایران و خاورمیانه به همت فرشید خدادادیان و آرام عیدی پور انجام گرفته که در نوع خود شایسته تقدیر و قابل تامل است.

به گزارش روابط عمومی فدراسیون شنا، شیرجه و واترپلو؛ در چکیده این پژوهش آمده است:

مقطع زمان مشترکی که در تمامی متون و یادداشت های موجود ( اینترنتی) درباره تاریخ شنا ایران بیان می شود؛ سال۱۳۱۴ (۱۹۳۵میلادی) و البته در چند مورد معدود ۱۳۱۲خورشیدی (۱۹۳۳میلادی) است، اما در پژوهش انجام شده پیش رو به مستنداتی دست یافته ایم که این پیشینه و زمان آغازین را حداقل به یک دهه قبل و مدرنیزاسیون هم زمان با اکتشاف نفت در جنوب غرب ایران و شهرستان مسجد سلیمان،نخستین شرکت-شهر نفتی ایران و خاورمیانه، عقب می برد!

منابع تاریخی به این اشاره دارد که مسجد سلیمان، مهد ورزش ایران است و استخرهای شنای پانسیون خیام، پانسیون رازی و اسکاچ کرسنت در این شهر ایجاد شده بودند و اینکه؛ مسجد سلیمان در شنا و شیرجه سالها از تیم های رده بالای کشور بود که در این رشته ورزشکارانی در تیم های ملی داشت. مسجد سلیمان تا مدتها گوی سبقت را از سایر شهرها می ربود، بطوریکه در سال های نه چندان دور، قهرمانی این شهر در مسابقات قهرمان کشوری شنا، تیتر جلد مجله ی کیهان ورشی شد.

“جان ویلیامسون” در سال۱۹۲۶ از مسجدسلیمان(مناطق) و دیگر شهرهای نفتی تا آن روز ایجاد شده در خوزستان بازدید و در مورد خدمات رفاهی در مناطق با اشاره به وجود استخرهای شنا اشاره می کند که؛جمعا حدود ۱۰۰۰اروپایی در کمپانی نفت کار می کنند که ۳۵۰ نفر آنها در مسجد سلیمان، ۵۰۰نفر در آبادان تعداد ۷۰نفر در اهواز و گروه های کوچکتر آنها در جاهای دورافتاده در ایستگاه های پمپاژ و مناطق بیابانی هستند.او همچنین اشاره می کند که در آبادان، اهواز و مناطق(مسجدسلیمان) باشگاه‌ هایی وجود دارد.جادار، خوش ساخت و با چنین امکاناتی به عنوان سالن، اتاق بیلارد، اتاق کارت، اتاق مطالعه و معمولاً نیز سالن رقص مجهز صحنه و رختکن برای اجرای تئاتر.منظور ویلیامسون از اروپائیان در گزارش، بیشتر انگلیسی ها هستند.او همچنین اشاره می کند که در مسجد سلیمان مسابقات اسب دوانی هرسال ۳ یا ۴ مرتبه برگزار می شود.استخرهای شنا از سال های قبل در مسجد سلیمان ساخته شده و در آبادان نیز(در آن مقطع زمانی)در دست ساختمان است.او همچنین می افزاید؛در مسجدسلیمان هشت باشگاه برای تفریح و تجمع کارکنان اروپایی و ایرانی ساخته شده است که در ساخت، راحتی، تجهیزات استخر، نمایش سینماتوگراف کنسرت کنفرانس و غیره با بهترین باشگاه های لندن که برای همین منظور ساخته شده اتد برابری می کند.

در مجموع گزارش های این شاهدان عینی تبیین کننده ی این نکته مهم هست که پیشینه ی ورزش شنا در شکل مدرن آن در ایران بسیار قبل تر از تاریخ اشاره شده در متون منتشر شده تا امروز است.

علاوه بر این در نخستین شماره از دوره ی چهارم نشریه”نفت”، بولتن داخلی کمپانی انگلیس و ایران(پرشیا) در ژانویه۱۹۲۸ میلادی برابر با ۱۳۰۶ خورشیدی که طرح جلدی خاص و قابل توجه نیز دارد به برگزاری مسابقات شنا در کلوب آبی تمبی اشاره شده است.

نکته ی جالب در مورد استخرهای مسجد سلیمان این است که حداقل دو استخر تا حدود هشتاد سال بعد از احداث نیز با انجام تعمیرات و مراقب و نگهداری فعال بوده و مورد استفاده قرار می گرفتند که در نوع خود جالب و بدیع است.ابنیه ای که بخشی از “میراث صنعتی” نفت در نخستین شهر نفتی ایران و خاورمیانه محسوب می شوند و البته امروز نیز پس از بازسازی کامل و ایجاد سالن بزرگ مسقف در حال فعالیت هستند

با بررسی پیشینه ی تحقیق، گزارش های شاهدان عینی و همچنین اسناد و گزارش های مکتوبی که در این مقاله ی پژوهشی مورد بررسی و تحقیق قرار گرفت، باید اذعان نمود؛ پیشینه ی ورزش شنا بصورت مدرن در ایران و خارومیانه بسیار قبل تر از تاریخ ارائه شده ی قبلی؛ یعنی سال های ۱۳۱۲ تا ۱۳۱۴خورشیدی است و باید شکل گیری و ساخت ابنیه ی مربوط به این روزش مدرن را طی دهه ی اول شکل گیری و فعالیت صنعت نفت در میدان نفتون که بعدتر مسجد سلیمان نامیده شد، بدانیم

علاقه مندان می توانند نسخه کامل این پژوهش که توسط فرشید خدادادیان – پژوهشگر تاریخ نفت و رئیس مرکز اسناد صنعت نفت ایران و آرام عیدی پور – شناگر و رکورد دار سابق شنای ایران و بازیکن و مربی سابق تیم ملی واترپولوی ایران انجام شده است از طریق فایل PDF دریافت کنند

شباهت های روایت اساطیری کشف آتش با احتمال اشاره به جریان خودجوش نفت و گاز  

✅ دهم بهمن ماه خورشیدی برابر با مهر روز از بهمن باستانی، در فرهنگ دیرپای فلات ایران جشن سده و سالروز پیدایش آتش  در این سرزمین آورده شده.
با بازخوانی تحلیلی روایت اساطیری این کشف، پرسش هایی در خصوص احتمال وجود جریان نفت و گاز ، در تشبیه مار تیره تن به ذهن متبادر می شود.
 اسطوره‌ها در حقیقت، آیینه‌هایی از تصاویر ورای هزاره‌ها را منعکس می‌کنند. آنجا که تاریخ و باستان‌شناسی خاموش می‌مانند، اسطوره‌ها به سخن درمی‌آیند و فرهنگ آدمیان را از دوردست‌ها به زمان ما انتقال می‌دهند و افکار بلند و منطق بسیار گسترده مردمانی ناشناخته ولی اندیشمند را در دسترس ما می‌گذارند.
«جان هنیلز» در همین رابطه می‌نویسد: ...آنچه اهمیت دارد، صحت تاریخی داستان نیست بلکه مفهومی است که برای معتقدان آنها در بر دارد. اسطوره‌ها تنها بیان تفکرات آدمی درباره مفهوم زندگی نیستند بلکه منشورهایی هستند که انسان طبق آنها زندگی می‌کند و می‌توانند توجیهی منطقی برای جامعه باشند.

شاید به همین دلیل، منطقی به نظر برسد که بگوییم اسطوره‌ها برای آنکه تاثیربخش باشند، اصطلاحات و صور خیالی را به کار می‌گیرند تا برای شنونده، جذاب و در عین حال پرمعنا باشند و به این ترتیب است که نمادها در اسطوره‌ها معنا پیدا می‌کنند و هر نماد، فارغ از توصیف و تعبیر غلوآمیز و افسانه‌ای خود، معنای خاصی را متجلی می‌کند و تطابق این نمادها با پدیده‌های مشابه امروزین، ما را به حقیقت‌یابی بسیاری از اساطیر، رهنمون خواهد بود!

روایت‌های اساطیری که شکل داستان دارند، معانی ارزشمندی را در خود نهفته‌اند و همین شکل‌روایی و تاثیرگذار، باعث شده تا روایات عرفانی ما نیز کمابیش به همان صورت مطرح شوند.

حضرت مولانا در همین رابطه می‌سراید: ای برادر قصه چون پیمانه‌ای است/ معنی اندر وی مثال دانه‌ای است/ دانه معنی بگیرد مرد عقل/ ننگرد پیمانه را گر گشت نقل. وقتی به اساطیر ایران باستان دقت می‌کنیم، متوجه می‌شویم که این اساطیر در دنیای پررازورمز فرهنگ ایرانی، جایگاهی والا را به خود اختصاص داده‌اند و آن‌گاه اهمیت شناخت این اساطیر برای شناخت آن فرهنگ غنی، بیشتر مشهود می‌گردد.

یکی از مهمترین روایت‌های اساطیری ما مربوط به «هوشنگ» سرسلسله پیشدادیان است که مهمترین کاری که به وی نسبت می‌دهند، همانا کشف آتش بوده است. آن‌گونه که منابع به ما می‌گویند، تاریخ اساطیری ایران با کیومرث آغاز می‌شود و سپس هوشنگ پیشدادی فرزند سیامک و نوه کیومرث روی کار می‌آید که به روایت‌های اساطیری بر دیو سیاه – که پدرش سیامک را از بین برده بود- پیروز می‌شود و با پیروزی وی بر دیو سیاه، کیومرث نیز پس از سی سال حکمرانی، قدرت را در اختیار هوشنگ قرار داده و سلسله پیشدادی با وی آغاز می‌شود.

لقب هوشنگ در اوستا، پرداته/ پراداته/ Paradata است. در خصوص این واژه در دانشنامه ایران باستان می‌خوانیم: پرذاته/ پیشداد. به معنی نخستین قانونگذار/ جزو نخست واژه «پر»: پیش، گذشته، مقدم/ و جزو دوم «ذاته» یا «داته»: قانون، داد. در وندیداد این کلمه به عنوان صفت و قانونگذار کهن یا پیشین، کسی که پیش از دیگران قانون و دادآور بوده و هوشنگ پیشداد به عنوان نخستین قانونگذار معرفی شده است.

این کلمه به عنوان نام خاص، عنوان سلسله‌ای از شاهان باستانی است که در داستان‌های ایرانی به پیشدادیان مشهور شده‌اند.

هوشنگ را فرمانروای هفت کشور دانسته‌اند که دیوان و جادوگران از مقابل او می‌گریزند و دیوهای مزن(= مازن/ مازندر) به دست او نابود می‌شوند و همان‌گونه که گفتیم، کشف آتش را به او نسبت می‌دهند.

در این رابطه در شاهنامه می‌خوانیم: ...یکی روز شاه‌ جهان سوی کوه/ گذر کرد و با چند کس هم‌گروه/ پدید آمد از دور چیزی دراز/ سیه‌رنگ و تیره‌تن و تیزتاز/ دو چشم از بر سر چو دو چشمه خون/ ز دود دهانش جهان تیره‌گون/ نگه کرد هوشنگ با هوش و سنگ/ گرفتش یکی سنگ و شد تیزچنگ/ به زور کیانی رهانید دست/ جهانسوز مار از جهانجوی جست/ برآمد به سنگی گران سنگ خرد/ همان و همین سنگ بشکست گرد/ فروغی پدید آمد از هر دو سنگ/ دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ... .

با مقدمه قبلی، چنانچه نمادها را در روایات اساطیری مبین معانی واقعی بدانیم،‌ در اسطوره کشف آتش با ماری سیاه‌رنگ و تیره که دود از دهانش خارج می‌شده مواجه می‌شویم که هوشنگ، سنگی به سویش پرتاب می‌کند و بر اثر جرقه‌ای که از برخورد آن سنگ با سنگی دیگر ایجاد می‌شود، نهایتاً آتش فروزان می‌شود.

وقتی این نمادها را با بدیهیات ذهنی خود مطابقت می‌کنیم متوجه می‌شویم که برای فروزان‌شدن آتش، علاوه بر جرقه، به مکمل دیگری نیز نیاز بوده که سریع به جرقه واکنش نشان داده و شعله‌ور شود وگرنه جرقه به‌تنهایی نمی‌تواند شعله ایجاد کند و بهترین گزینه برای آن عنصر مکمل، همانا تصاعد گاز خواهد بود.

به این ترتیب آیا می‌توانیم احتمال دهیم که مار تیره تنی که دود از دهانش خارج می‌شده جریان سطحی نفتی بوده که گاز از آن متصاعد می‌شده؟!

شواهد متعددی در مناطق مختلف ایران و در دوران‌های مختلف در دست داریم که مبین تصاعد طبیعی نفت و گاز از دل زمین بوده است. عمده‌ترین این شواهد مربوط به مناطقی است که بعدها تبدیل به مناطق نفت‌خیز ایران شده‌اند و همچنین شواهد فراوانی از استفاده و کاربرد مشتقات طبیعی نفت و مشخصاً قیر طبیعی را نیز در تمدن عیلام مشاهده می‌کنیم.

شواهد تصاعد نفت و گاز در مازندران و حتی وجود منطقه‌ای به نام آتشکده در این خطه و همچنین وجود چشمه‌های خودجوش نفت و گاز در جنوب غربی ایران بهترین نمونه‌های تاییدکننده این امر هستند.

«رومن گیرشمن»‌ در تحقیقات خود پیرامون آتشکده‌ای در جنوب غرب ایران سوخت آن را از تصاعد گاز طبیعی می‌داند و منبع آتش لایزال آن را تصاعد طبیعی گاز می‌داند.

نحوه شکل‌گیری آتش با توصیفی که در اسطوره مار تیره‌تن می‌بینیم و مقایسه آن با جریان‌های طبیعی نفت و گاز در برخی مناطق ایران در ذهن پژوهنده، این مسأله را تداعی می‌کند که احتمال دهد آنچه هوشنگ را در کشف آتش یاری‌گر بوده همانا جریان طبیعی نفت و گاز از دل زمین و در منطقه‌ای کوهپایه‌ای بوده که به ماری سیاه و تیره‌تن تشبیه شده است!

شاید اگر روایت شاهنامه درخصوص هوشنگ این‌قدر کوتاه نبود می‌توانستیم بیشتر در خصوص اقدام وی در کشف آتش کنکاش کنیم. البته در فروردین‌یشت، آبان‌یشت، زامیاد و اردیبهشت‌یشت، از هوشنگ در کنار کیومرث نام برده شده و منابع عربی نیز وی را از اعقاب نوح پیامبر(س) می‌دانند.

اشاره نمادین به کاربردهای نفت و گاز، محدود به این مورد نبوده و در جاهای دیگر نیز به آن اشاره شده است؛ کما اینکه در داستان سیاوش نیز به استفاده از نفت در فراهم‌کردن آتش اشاره شده است.

بدون شک، سرزمین نفت‌خیز ایران، قرون و اعصار متمادی است که این ثروت خدادادی را در دل نهفته دارد و شاید بتوان ریشه‌های کاربرد و استفاده از این سیال ارزشمند را حتی در اساطیر ایرانی نیز مشاهده کرد.

منابع:

1 - جان هنیلز: شناخت اساطیر ایران
2 - ژاله آموزگار: تاریخ اساطیری ایران
3 - هاشم رضی: دانشنامه ایران باستان/ج یک
4 - شاهنامه (براساس نسخه مسکو زیرنظر برتلس)
5 - تاریخ تمدن عیلام/ دکتر یوسف مجیدزاده
6 - مقاله آتشکده جاویدان مازندران/ دکتر رضا جمالیان و واعظی/ روزنامه اعتماد ملی شماره 200
7 - رومن گیرشمن: ایران از آغاز تا اسلام

تصویر:نمایی از تشکوه در رامهرمز خوزستان 

🖌 فرشید خدادادیان 
مولف کتاب کاربردهای نفت و گاز در ایران باستان

میراث صنعتی چیست؟

گردشگرصنعتی کیست؟

✅ فرشید خدادادیان، #پژوهشگر و فعال حوزه ی میراث صنعتی در نخستین#وبینار آموزشی؛ «ظرفیت های میراث صنعتی برای توسعه#گردشگری» که به میزبانی #انجمن_میراث_صنعتی_ایران در شبکه اجتماعی #کلاب_هاوس و با حضور جمعی از فعالان حوزه گردشگری برگزار شد، با اشاره به تازگی مفهوم #میراث_صنعتی نسبت به سایر حوزه های میراثی در سطح کشور و حتی جهان تاکید کرد؛ نخستین ضرورت در این زمینه بازخوانی مکرر مفاهیم و تعاریف برای رسیدن به درک درست تر از موضوع و زمینه است.

✅ رییس مرکز اسناد #گنجینه های_تاریخی #صنعت_نفت در خصوص تعریف درست و علمی میراث صنعتی گفت؛ سازمان جهانی مرجع در این زمینه«کمیته بین المللی حفاظت از میراث صنعتی» است که به اختصار «تیکی» (TICCIH) نامیده می شود.
این کمیته در ییانیه ی موسوم به «منشور نیژنی تاگیل» که در گرد همایی اعضایش در ۱۷جولای۲۰۰۳ در #نیژنی_تاگیل مسکو به تصویب رساند، میراث صنعتی را اینگونه تعریف کرده است؛ میراث صنعتی شامل فرهنگ صنعت است.فرهنگی که دارای ارزش های علمی، معماری، اجتماعی، فنی و تاریخی باشد.این میراث موارد ذیل را در بر می گیرد؛ ساختمان ها و ماشین آلات، کارگاه ها، دودکش ها و واحد های تولیدی، معادن و سایت های پرداخت و پالایش مواد اولیه، انبارها و فروشگاه ها، مکان هایی که انرژی در آنها تولید، منتقل و مصرف می شود. حمل و نقل و تمام زیرساخت های آن و نیز تمام مکان هایی که به فعالیت های اجتماعی مرتبط با صنعت از جمله؛سکونت، مذهبی، تفریحی، ورزشی و آموزشی اختصاص داده شده اند.
✅ خدادادیان، با مبنا قرار دادن چنین تعریف جهانی از «میراث صنعتی» گفت: خوشبختانه ما در ایران و در شهرهای مختلف، مظاهر و مناظر متعدد و زیادی از میراث صنعتی در بخش های گوناگون صنعتی را داریم که ارزش و ظرفیت افزودن به لیست ملی و متعاقبا جهانی «میراث صنعتی» را دارند و علاقه مندان به بازدید و آشنایی با این موارد نیز در دو بخش گردشگر داخلی و گردشگر خارجی در حوزه گردشگری بازار هدف این حوزه بوده و باید با معرفی، آموزش، تبلیغات و در عین حال فرهنگ سازی به این حوزه ی میراثی سوق داده شوند.
✅ مجری طرح موزه های اکتشاف، حفاری و تولید صنعت نفت در پایان خاطرنشان کرد؛ صنعت نفت بعنوان مهمترین صنعت یک قرن اخیر ایران در این زمینه اقداماتی انجام و برنامه های زیادی نیز در دست مطالعه و اجرا دارد و امیدواریم گردشگران صنعتی داخلی و خارجی (البته پس از گشایش های سیاسی و کرونایی) از میراث صنعتی ایران در حوزه صنعت نفت بازدید داشته باشند

راه اندازی موزه گنجینه نفت مسجدسلیمان؛ یک ضرورت و مطالبه جدی مردم زادگاه نفت است

مسجدسلیمان علاوه بر ریشه داشتن در صنعت با بهره مندی از قدمتی چند هزار ساله ، قدمتی تاریخی دارد که گواه آن کشف اقلام قابل توجهی از گنجینه های تاریخی در جای جای این شهر و وجود آتشکده و نیایشگاه باستانی صفه ی سرمسجد در این شهر است . با همه این تفاسیر،مسجدسلیمان با بهره مندی از آب و هوایی معتدل در زمستان می تواند در زمانی که نیمه ی شمالی کشور درگیر سرمای سخت زمستان هستند به دلیل طبیعت بکر و زیبا به محلی برای تفریح و تفرج گردشگران مبدل شود . در کنار اینها باید وجود تأسیسات قدیمی ونخستین صنعت نفت را هم اضافه کرد که در قالب موزه گنجینه نفت می تواند نقشی تحول آفرین در اشتغال زایی،اقتصاد و توسعه ی این شهر ایفا کند .

مسجدسلیمان که بواسطه ی به ثمر رسیدن نخستین چاه نفت ایران و خاورمیانه در آن به زادگاه نفت ملقب گردیده طی سالیان طولانی از حیات ۱۱۳ ساله صنعت نفت همواره مورد توجه مرکز نشینان برای استفاده از تاریخش بوده اما بواسطه ی عدم برنامه ریزی ،طراحی و نظارت برنامه های جامع و تفضیلی شهری به چنان وضعیت اسفناکی از منظر معماری و ساخت و ساز شهری رسیده که چهره اش بیشتر به یک روستا شبیه است تا زادگاه نفت . به این معضل بزرگ می بایست بیکاری بیش از ۵۰ درصدی جوانان این شهر را بواسطه ی نبود صنایع مادر و مولد افزود .

از مشکلات و معضلات این نخستین شرکت-شهر ایران که بگذریم،مسجدسلیمان علاوه بر ریشه داشتن در صنعت، با بهره مندی از قدمتی چند هزار ساله ، قدمتی تاریخی دارد که گواه آن کشف اقلام قابل توجهی از گنجینه های تاریخی در جای جای این شهر و وجود آتشکده و نیایشگاه باستانی صفه ی سرمسجد در این شهر است . با همه این تفاسیر،مسجدسلیمان با بهره مندی از آب و هوایی و معتدل در زمستان می تواند در زمانی که نیمه ی شمالی کشور درگیر سرمای سخت زمستان هستند به دلیل طبیعت بکر و زیبا به محلی برای تفریح و تفرج گردشگران مبدل شود . در کنار اینها باید وجود تأسیسات قدیمی ونخستین صنعت نفت را هم اضافه کرد که در قالب موزه گنجینه نفت می تواند نقشی تحول آفرین در اشتغال زایی،اقتصاد و توسعه ی این شهر ایفا کند .

بی شک با راه اندازی موزه نفت ، صنعت توریسم در این منطقه رونقی می یابد که شاید دیگر حتی به اعتبارات تخصیصی وزارت نفت هم برای عمران و آبادانی اش نیازی نباشد . چرا که مقدمه ی حضور توریست خارجی وجود راه ارتباطی ایمن،فرودگاه،هتل و مراکز اقامتی حتی با استفاده از مدل خانه های بومی، راه اندازی بازارچه های صنایع دستی و غیره می باشد که وجود اینها همه نوید بخش بکارگیری جوانان،پسران و دختران جویای کار ؛ کاهش آمار بیکاری و توسعه ی اقتصادی،فرهنگی،اجتماعی این نخستین شهر نفتی ایران می باشد .

نظر به اینکه ساختمان موزه گنجینه نفت طی ۸ سال گذشته با پیگیری های فراوان مهندس قباد ناصری مدیرعامل پیشین و مهندس علیرضا هیهاوند مدیرعامل فعلی،مهندس مهرداد آقابیگی مدیریت و همکاران وی در مدیریت مهندسی و ساختمان ،ابوذر شجاعی رییس طرح موزه شرکت بهره برداری نفت و گاز مسجدسلیمان و دکتر فرشید خدادادیان  مجری طرح موزه نفت مسجدسلیمان در مدیریت موزه ها و‌مرکز اسناد وزارت نفت پیگیری و از حالت رکود و سکون خارج و با جدیت این عزیزان اینک ساختمان اصلی آن به اتمام رسیده است فرصت مغتنمی است تا وزارت نفت و در رأس آن جناب مهندس اوجی وزیر محترم نفت، اختصاص بودجه جهت تکمیل و راه اندازی این پروژه را بعنوان یک خواسته و مطالبه ی جدی از مردم زادگاه نفت محسوب کرده و با تخصیص اعتبار مناسب بر ضرورت تسریع در بهره برداری از آن تأکید نمایند .

البته با توجه به اتفاقات مختلف و تلخی که طی سالیان گذشته در مدیریت موزه ها و اسناد وزارت نفت رخ داده، افرادی دلسوز و شایسته که دغدغه شان حفظ سرمایه های این مملکت و به سرانجام رسیدن طرح های اثربخشی همچون طرح نیمه کاره موزه نفت مسجدسلیمان است را به کار بگمارند و مسئولیت ببخشند تا زمینه حفظ اموال عمومی ، کسب رضایت مندی و ثروت آفرینی برای این آب وخاک حاصل گردد .

دانوش صالحی – کارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعی و متخصص روابط عمومی

با تشکر از عکس های زیبا و هنرمندانه آقایان محمد باقری و علی کاظمی

تاکید بر تکمیل و افتتاح موزه نفت مسجدسلیمان

 تاکید بر تکمیل و افتتاح موزه نفت مسجدسلیمان در دیدار نماینده مردم مسجد سلیمان، لالی، هفتکل و اندیکا با وزیر نفت

✅ به گزارش پایگاه اطلاع رسانی روابط عمومی نماینده مردم شریف شهرستانهای مسجد سلیمان، لالی، هفتکل و اندیکا در مجلس شورای اسلامی، دکتر علیرضا ورناصری با مهندس جواد اوجی وزیر نفت دیدار و گفتگو  نمود.

✅ دکتر علیرضا ورناصری در خصوص مهمترین مسائل مطرح شده طی نشست خود با وزیر نفت گفت: طی این جلسه به طرح مواردی همچون ضرورت احیا وتوسعه مخزن نفت مسجدسلیمان، مسئولیت های اجتماعی وزارت نفت در مناطق نفت خیز و تکمیل طرح موزه بزرگ  نفت مسجدسلیمان  پرداخته شد.

✅ مهندس جواد اوجی،وزیر نفت نیز در این نشست ، ضمن تاکید بر لزوم توجه به برنامه های فنی و عملیاتی وزارت نفت، انجام خدمات عمرانی،فرهنگی و مسولیت های اجتماعی وزارت نفت در مسجدسلیمان را اولویت های وزارت نفت عنوان نمود

موزه ی نفت مسجدسلیمان و بررسی ساختمان آن از منظر معماری

درحالیکه برخی کشورها که در مقایسه با ایران فاقد پیشینه مهم نفتی می باشند، از ظرفیت نمایش آثار مرتبط با نفت در موزه ها بهره می برند، ایجاد موزه ی نفت در ایران ضروری به نظر می رسد. خوزستان بعد از افتخار به شهدا و ایثارگری مردمش در جنگ تحمیلی، می تواند یک نماد بین المللی هم داشته باشد و آن موزه های صنعت نفت است و مسجدسلیمان به عنوان مهد و خاستگاه صنعت نفت در خاورمیانه، بهترین و منطقی ترین مکان برای تأسیس چنین موزه ای است.

امروزه موزه ها نه تنها به عنوان محلی برای نگهداری اشیای قدیمی، که خود هویتی مستقل و نمادین داشته و به عنوان شاخصی برای نمایش توسعه­ ی فرهنگی و علمی جامعه مطرح می شوند. دیگر موزه ها صرفاً مکانی برای نمایش آثار تاریخی نیستند. گستره ای از علوم و فنون و هنرها در موزه امکان بروز و نمایش دارند و موزه در برقراری ارتباط موثر میان آثار ارائه شده و مخاطبان نقش انکار ناپذیری ایفا می کند. در دنیای امروز موزه ها علاوه بر نمایش اشیای تاریخی ، مجموعه هایی چند عملکردی محسوب می شوند که می توانند نماد یک شهر یا کشور باشند. وقتی در شهر نسبتاً ناشناخته بیلبائوی اسپانیا موزه ای با معماری خاص و توسط معماری بزرگ ساخته می شود، آوازه­ ی آن در جهان می پیچد و به نمادی برای اسپانیا تبدیل می شود.

یکی از انواع موزه ها، موزه های فنی و صنعتی می باشند که ساخته های فنی وصنعتی انسان را در زمینه های اختراعات ، اکتشافات، وسایل نقلیه، ماشین آلات و مانند آنها به نمایش می گذارند و موزه های صنعت نفت را می ­توان در این زمینه طبقه بندی نمود.

درحالی که برخی کشورها که در مقایسه با ایران فاقد پیشینه مهم نفتی می باشند، از ظرفیت نمایش آثار مرتبط با نفت در موزه ها بهره می برند، ایجاد موزه ی نفت در ایران ضروری به نظر می رسد. خوزستان بعد از افتخار به شهدا و ایثارگری مردمش در جنگ تحمیلی، می تواند یک نماد بین المللی هم داشته باشد و آن موزه های صنعت نفت است و مسجدسلیمان به عنوان مهد و خاستگاه صنعت نفت در خاورمیانه، بهترین و منطقی ترین مکان برای تأسیس چنین موزه ای است. طرح ساخت چنین موزه­ ای در اوایل دهه هشتاد تصویب شد و تکمیل آن به درازا انجامید و حال فاز نخست آن با محوریت پالایشگاه قدیمی نفت در منطقه بی بی یان مسجدسلیمان با پیشرفتی قابل ملاحظه چشم براه راه­ اندازی است. پروژه مسجدسلیمان که دارای بخش های مختلفی است، شامل یک ساختمان مرکزی موزه است که با تکمیل آن گام اساسی در راه اندازی کل طرح برداشته خواهد شد.

با ورود به موزه مسجدسلیمان، با ساختمانی بزرگ و منحصر بفرد روبه رو می­ شویم که طراحی آن در سال ۱۳۸۴ انجام و اجرای آن از آبان ماه سال ۱۳۸۶ شروع شد. این ساختمان با ۴۰۰۰ متر زیربنا در دو طبقه با اسکلت بتونی در منتهی الیه شمالی محوطه پالایشگاه قدیمی بی بیان و در ترازی بالاتر از سطح زمین بنا شده است. احداث پروژه کمترین تاثیر را بر جلوه های بصری منظر روزانه، عناصر محوطه و تجهیزات موزه فضای باز پالایشگاه دارد و ارتباط ساختمان با زمین، تنها محدود به ستون ها و ارتباطات عمودی است.

در طراحی موزه نفت مسجدسلیمان سعی شده است تا جلوه طرح معرف وحدت رویه تخصص های شهرسازی ، معماری و معماری منظر به همراه دیگر تخصص ها بویژه سازه و سیویل برای ارائه نوعی تشخص و تمایز در عین هماهنگی با طبیعت و محیط نیز باشد.

موزه از ۳ ساختمان اصلی و ۲ پل (کریدور) ارتباطی تشکیل شده است. ساختمان اول ورودی موزه، بخش اداری و خدماتی را شامل می شود. به عبارت دیگر در این بخش ورود بازدید کنندگان و جهانگردان، پذیرایی و استراحت مهمانان صورت می­گیرد. ساختمان دوم سالن آمفی تئاتر است و عهده دار انتقال اطلاعات بصورت مالتی مدیا می باشد. ساختمان سوم به گالری موزه اختصاص یافته و درآن بخشی از تجهیزات صنعت نفت که قابلیت انتقال و نمایش در درون سالن موزه را دارند، به نمایش گذاشته خواهد شد. در واقع در این بخش که سالن سخت افزاری موزه است، قطعات سبک و نیمه سبک مربوط به ادوار مختلف صنعت نفت قابلیت نمایش دارد. در انتهای گالری یک راهروی شیبدار بازدیدکنندگان را به محوطه پروژه انتقال می دهد تا در ادامه بازدید از ساختمان ، بازدید از محوطه موزه آغاز شود. در کنار سه ساختمان اصلی ذکر شده، بخش چهارمی هم وجود دارد که مربوط به موتورخانه و تأسیسات جانبی موزه است.

فرم و هویت ساختمان مذکور مطابق اعلام شرکت طراح، برگرفته از معماری ابنیه قدیمی صنعت نفت در مسجدسلیمان می باشد. این موضوع در مقایسه نمای طرح و بویژه سقف ساختمانهای موزه با خانه های قدیمی مسکونی کارگری شرکت نفت درمسجدسلیمان از جمله منازل موسوم به بیست فوتی ها نمود دارد. هرچند سقف سالن سمعی بصری و گالری با کوره های کارخانه قدیمی تقطیر بی بیان هم مشابهت دارد.

از دیگر ویژگی­ های این بنا، بدنه ترانسپارنت آن است. به نحوی که بازدید کننده می تواند محوطه موزه را که خود یک موزه روباز وسیع است، با نمایی دیدنی و جذاب از ترازی بالاتر از سطح زمین و از ورای دیواره شفاف آن مشاهده کند.

موزه­ ی اکتشاف، حفاری و تولید در مسجدسلیمان می­ تواند برای عموم مردم کشورمان و گردشگران خارجی جذاب باشد و جنبه آموزشی نیز داشته باشد، هرچند بازدیدکنندگان تخصصی مانند کارشناسان صنعت نفت و پژوهشگران و علاقمندان تاریخ نفت مخاطب ویژه ­ی آن خواهند بود.

در پایان لازم بذکر است که همواره مهم تر از ساختمان موزه، محتوای آن است که امید است با تجهیز اصولی، موزه ­ی نفت مسجدسلیمان در شمار موزه های غنی و معتبر صنعتی قرار گیرد.

فرید کاوش ( عضو انجمن دوست داران میراث فرهنگی مسجدسلیمان )

منابع:

article.tebyan.net

مهندسین مشاور سینام. فصلنامه معماری و ساختمان، شماره ۲۵

درخواست «انجمن دوستداران مسجدسلیمان»  از وزیر نفت و مقامات ارشد دولت سیزدهم برای تکمیل و افتتاح طرح موزه نفت شهر اولین ها 

انجمن دوستداران مسجدسلیمان قدیمی ترین انجمن مردم نهاد بنیانگذاری شده توسط چهره های شاخص علمی،فرهنگی و فعالان اجتماعی مدنی مسجدسلیمانی با ارسال نامه ای به وزیر جدید نفت و ارسال رونوشت برای معاون اول و معاون اقتصادی رییس جمهور و سایر مسولین خواستار توجه و تسریع در تکمیل و افتتاح پروژه ملی موزه های نفت مسجد سلیمان شدند.

در  این نامه پس از تبریک انتصاب وزیر جدید نفت آمده است:
؛؛پروژه ملی موزه نفت مسجد سلیمان، زادگاه صنعت نفت ایران و خاورمیانه و شناسنامه و هویت کشور در این عرصه ،از دهه هشتاد آغاز و علیرغم میلیاردها ریال هزینه ، نه تنها پس از گذشت بیست سال به فرجام و افتتاح نرسید، بلکه ابنیه و تاسیسات ساخته و مرمت و بازسازی شده در پنج سایت انتخابی نیز در معرض آسیب و فرسایش قرار دارند و در حالی که از اواسط سال۱۳۹۸ و با انتخاب یکی از کارشناسان توانمند مسجدسلیمانی در ستاد وزارت نفت بعنوان مجری طرح موزه، تکمیل پروژه سرعت مناسبی گرفته بود، دستهای پنهان و سواستفاده کنندگان بیت المال در مسیر اجرا سنگ اندازی نموده و بجای آن ساخت موزه نفت در مناطق بی ارتباطی همچون «موزه نفت سبزوار» و «موزه نفت کرمان» پیگیری و افتتاح گردید!؟ پروژه های جعلی و مشکوکی که امروز بررسی هزینه کرد های در آنها توسط بازرسی وزارت نفت در حال پیگیری است؛؛
در ادامه این نامه و پس از تشریح برخی موانع اجرایی پروژه آمده است:
؛؛ مردم محروم، مظلوم و شهید و مجروح داده در ایام دفاع مقدس در  مسجد سلیمان،چشم انتظار عنایت و دستور قاطع حضرتعالی در خصوص تکمیل و افتتاح این پروژه که نقشی مهم در اقتصاد گردشگری شهرستان و استان خوزستان ایفا خواهد کرد،داشته و انتظار دارند با انتصاب فردی توانمند و  آشنا به موضوع ، این پروژه ملی را به فرجام نهایی برسانید،انشاالله؛؛
 
اسماعیل فرهادیان ،مهندس مخازن نفت و دبیر انجمن دوستداران مسجدسلیمان این نامه را امضا و رونوشت آنرا برای  دکتر مخبر،معاون  اول محترم رییس جمهور ، دکتر محسن رضایی معاون محترم اقتصادی رییس جمهور ،مهندس ضرغامی، وزیر محترم میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری، دکتر ورناصری نماینده محترم مردم شریف مسجدسلیمان،لالی،اندیکا و هفتکل در مجلس شورای اسلامی، فرماندار مسجدسلیمان و مدیرعامل مناطق نفت خیز جنوب نیز ارسال شده است

ایستگاه دوچرخه موزه کارآموزان آبادان

دوچرخه وسیله نقلیه‌ای ارزان، سالم و پاک بود که اغلب کارگران، کارشناسان، دانش‌آموزان، کارآموزان، مربیان، مدیران و کسبه از گذشته در آبادان برای تردد بین خانه و محل کار از آن استفاده می‌کردند.

در برخی موارد از سوی پالایشگاه آبادان که محل تردد بسیاری از ساکنان شهر بود، خریداری و در اختیار برخی از رده‌های شغلی قرار می‌گرفت.

این دوچرخه‌ها شماره و پلاک ویژه‌ای داشتند که مشخص می‌کرد مربوط به چه بخشی از شرکت نفت و پالایشگاه آبادان هستند.

از دهه 30 دوچرخه‌ای به نام هرکولس وارد ایران شد و اغلب مردم دوچرخه‌ها را با همین نام می‌شناختند.

در هر محیط کاری محلی به نام استند (stand) مسقف به پارک دوچرخه‌ها اختصاص داده می‌شد تا محلی امن برای قرارگیری در مقابل آفتاب سوزان آبادان و دیگر آسیب‌های احتمالی باشد.

این واحدهای نگهداری دوچرخه Bicycle Stand Unit به اشکال مختلف افقی، عمودی و مورب و از مصالح گوناگون مانند فلزات و بتن ساخته می‌شدند و بعضاً طراحی‌های ویژه و بی‌نظیری مانند نمونه ساخته شده در آموزشگاه فنی و حرفه‌ای آبادان داشتند.

موزه کارآموزان آبادان با جمع‌آوری دوچرخه‌های قدیمی این فضا را بازسازی کرده تا یادآور خاطرات شاگردانی باشد که در طول دوره آموزش خود برای رسیدن به این مکان در خیابان‌های این شهر صنعتی با رویای استخدام در پالایشگاه آبادان رکاب می‌زدند.

قدمت: ۱۳۴۲

محل نگهداری: موزه کارآموزان آبادان

پنجم خرداد ماه سالروز کشف اولین چاه نفت خاورمیانه

فیلم شبیه‌سازی شده از لحظه تاریخی کشف نفت در مسجدسلیمان

پنجم خرداد سالروز فوران نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان می‌باشد و این فیلم که توسط شرکت بریتیش پترولیوم ساخته شده لحظه کشف نفت در سال ۱۲۸۷ را نشان می دهد.

مسجدسلیمان در کشور به شهر اولین ها معروف است؛ روزگاری که بسیاری از شهرهای کشور فاقد امکانات مدرن بودند ،

ین شهر دارای فرودگاه، سوپرمارکت‌های لوکس، استخر،استادیوم ورزشی و ... بود؛ اما امروز این شهر دارای محرومیت هایی است که نیازمند توجه مسئولین است.

سالروز کشف نفت در مسجدسلیمان را گرامی باد

برای تماشای کلیپ روی تصویر زیر کلیک کنید

.

هفتکل، دومین شهر نفت خیز خاورمیانه

سیزدهم اردیبهشت یادآور حماسه ای دیگر در صنعت نفت/ هفتکل ۹۴ ساله شد

در جنوب شرقي مسجد سليمان «مهد صنعت نفت خاورميانه» ميدان نفتي ديگري وجود دارد به نام هفتکل که هرچند 20 سال پس از مسجد سليمان کشف شد، اما در مدت کوتاهي به بزرگترين توليدکننده در بين ميادين نفتي ايران تبديل شد و پس از مسجدسليمان، دومين شهر نفت خيز ايران و خاورميانه لقب گرفت. هفتکل و حومه آن البته پيش از پيدايش نفت نيز مورد توجه بود و يکي از جذاب ترين مناطق قشلاقي عشاير کوچ رو و قشقايي و بختياري محسوب مي شد. دشت هاي سرسبز اين منطقه در فصل زمستان و بهار آکنده از گل هاي وحشي است.

رودزرد از کنار آن عبور مي کند و زمين هاي اطراف آن هنوز نيز زير کشف برنج مي رود. آب رودخانه هاي فصلي آن در بيشتر فصل هاي سال چرخ آسياب هاي آبي را به حرکت درمي آورد و آثار به جاي مانده از سدهاي سنگي با ملات هاي آهکي حکايت از دانش آبخيزداري از گذشته هاي دور در اين منطقه دارد. هرچند اين منطقه با کشف نفت شهرت يافت، اما قبل از آن نيز به عنوان منطقه قشلاقي مورد توجه بوده است. «کل» در گويش محلي به علامت و نشانه اي که با سنگ چين کردن مشخص مي شود، اطلاق مي شود. درباره هفتکل در جلسه سوم جغرافياي مفصل ايران آمده است: شرکت نفت انگليس و ايران توجه خود را به معادن مسجد سليمان محدود نساخت، بلکه به اکتشاف و کاوش در جزيره قشم، دهلران و چند نقطه ديگر از جمله هفتکل که 35 مايلي جنوب شرقي مسجد سليمان واقع است، اقدام کرد و در سال 1928 ميلادي به حوزه نفتي عظيمي دست يافت که داراي مخازن طبيعي قابل توجهي بود.

نکته جالب توجه در خصوص هفتکل اينکه از نظر مختصات فني نيز سازند و مخزن نفتي هفتکل هم نام کوه سر به فلک کشيده اي به نام «آسماري» است که در مسير مسجد سليمان به هفتکل واقع است. سازند آسماري يکي از عظيم ترين قشرها يا کوهان هاي نفتي در ايران است و علت نامگذاري اين سازند به آسماري، نوع سنگي است که براي نخستين بار در ايران در اين کوه ديده شده است. پس از نصب تجهيزات صنعتي و عملياتي هفتکل براي سال ها بزرگترين توليدکننده نفت در ايران بود و از 25 حلقه چاه آن هر ساله ميليون ها تن نفت استخراج مي شد.

94 سال از زمانی که دومین بار نفت در خاورمیانه در منطقه هفتکل فوران کرد میگذرد و سیزدهم اردیبهشت ماه، حماسه‌ای دیگر در صنعت نفت ایران که مرهون تلاشگران غیور آن برای حفظ و صیانت از منابع ملی ایران است، رقم خورد.اکتشاف نفت در هفتکل این شهر را به دومین شهر نفتی خاورمیانه و سرزمین کهن ایران تبدیل کرد تا این ماده سیاه رنگی که لقب طلای سیاه به خود گرفت به پیشرفت ایران در عرصه های اقتصادی کمک چشمگیری کند.این چنین که در تاریخ آمده است، ویلیام ناکس دارسی و گروه رینولدز پس از دو سال حفاری در حوالی هفتکل، به این نتیجه رسیدند که در این نقطه نمی‌توانند به نفت برسند و سرمایه شرکت که از انگلیس تأمین میشد تا در ایران به نفت دست یابند، به علت طولانی شدن دوره عملیات، حفاری در هفتکل به پایان رسید و حفاری در مسجدسلیمان را مهیا ساختند که پس از یک سال جستجو در منطقه نفتون مسجد سلیمان، نخستین چاه نفت در ایران و خاورمیانه را اکتشاف کردند.ویلیام ناکس دارسی و گروه رینولدز پس از حدود20 سال دوباره به هفتکل بازگشتند و جستجوی خود را در منطقه طوف سفید و فلوتین ادامه دادند و در سیزدهم اردیبهشت 1306 طلای سیاه شروع به فوران کرد و بدین طریق هفتکل به عنوان دومین شهر نفتخیز خاورمیانه نام گرفت.این اتفاق که دومین اکتشاف نفت در خاورمیانه به شمار می‌رفت، به حیات اقتصادی و اجتماعی ایران را دگرگون کرد، اما خود نیز هنوز پس از 94 سال قدمت، در آرزوی احداث یک دفتر نفتی یا پالایشگاه نفتی و حتی یک بیمارستان است!میدان نفتی هفتکل، سال‌ها بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت ایران بود که از 15 حلقه چاه نفت حفاری شده تا سال 1342، سالانه 9/5 میلیون بشکه نفت، صادر میکرد اما هم اکنون با 45 چاه نفتی در هفتکل و نفت سفید که تعداد زیادی از آنها (به دلیل شرایط تحریم کشور) غیرفعال هستند، روزانه قریب به 45 هزار بشکه نفت از میدان نفتی هفتکل تولید و صادر می‌شود.هفتکل اگر چه 20 سال پس از مسجد سليمان کشف شد، اما در مدت کوتاهی به بزرگترين توليدکننده در بين ميادين نفتی ايران تبديل شد. ناگفته نماند که هفتکل پيش از پيدايش نفت نيز مورد توجه بوده و يکي از جذاب ترين مناطق قشلاقي عشاير کوچ رو و قشقايی و بختياری محسوب میشد که دشت های سرسبز اين منطقه در فصل های زمستان و بهار آکنده از گل های وحشی بوده است.

هم اکنون نيز توليد نفت در ميدان نفتي هفتکل که زيرمجموعه شرکت بهره برداري نفت و گاز مسجد سليمان است با استفاده از روش تزريق گاز ادامه دارد و نام آن همچنان در صنعت نفت ايران زنده است. امروز هفتکل با ساکنان مهربان و خونگرم، منطقه اي است که با ديدن آن مي توان سير تاريخ صنعت نفت را از آغاز تاکنون مشاهده کرد و حتي اگر روزي ذخيره نفتي نداشته باشد، مي تواند به عنوان موزه اي از تجهيزات و تاريخ صنعت نفت- که شايد درآمدزايي آن کمتر از نفت نباشد- همچنان مطرح باقي بماند.

منابع:علی عوض نژاد /خبرگزاری ندای هفتکل

تاليف: فرشيد خداداديان/ مجله مشعل