رسانه تخصصی گردشگری و فرهنگی خوزستان

کول‌فرح خوزستان؛ جایی که سنگ‌ها قصه‌های هزارساله می‌گویند

تنگه کول‌فرح در خوزستان با سنگ‌نگاره‌های ایلامی چند هزارساله، جایی است که تاریخ و طبیعت در هم آمیخته‌اند و بازدیدکنندگان می‌توانند قدم‌به‌قدم با زندگی و آیین‌های مردمان باستانی آشنا شوند.

تنگه کول‌فرح، واقع در استان خوزستان و شمال‌شرقی شهر ایذه، یکی از منحصربه‌فردترین محوطه‌های باستانی و گردشگری ایران است. این تنگه تاریخی شامل سنگ‌نگاره‌های ایلامی است که با ظرافت و جزئیات دقیق روی صخره‌های عظیم حکاکی شده‌اند و زندگی، آیین‌ها و باورهای مردم هزاران سال پیش را به نمایش می‌گذارند. کول‌فرح علاوه بر ارزش تاریخی و فرهنگی، یک مقصد گردشگری طبیعی و فرهنگی نیز محسوب می‌شود، جایی که گردشگران می‌توانند ترکیبی از هنر، تاریخ و مناظر طبیعی را هم‌زمان تجربه کنند.

موقعیت جغرافیایی و دسترسی به کول‌فرح

تنگه کول‌فرح در فاصله حدود ۷ کیلومتری شمال‌شرقی شهر ایذه واقع شده است و دسترسی مناسبی از طریق جاده‌های آسفالته و مسیرهای خاکی دارد. ایذه، نزدیک‌ترین شهر به تنگه، امکانات اقامتی، رستوران و خدمات گردشگری متنوع ارائه می‌دهد. مسیر دسترسی به کول‌فرح از داخل شهر ایذه با تابلوهای راهنمای گردشگری مشخص شده و امکان عبور خودروهای سواری نیز وجود دارد.

این موقعیت جغرافیایی، تنگه را به ترکیبی ایده‌آل از گردشگری فرهنگی و طبیعت‌گردی تبدیل کرده است. در مسیر، گردشگران با مناظر کوهستانی، دشت‌های سرسبز و رودخانه‌های فصلی مواجه می‌شوند که تجربه سفر را جذاب‌تر و چشمگیرتر می‌کند.

تاریخچه و اهمیت فرهنگی کول‌فرح

سنگ‌نگاره‌های کول‌فرح متعلق به دوران ایلامیان هستند، تمدنی که در حدود سه هزار سال قبل از میلاد در جنوب‌غربی ایران شکوفا شد. این نگاره‌ها صحنه‌هایی از زندگی روزمره، مراسم آیینی، جشن‌ها، قربانی‌ها و صحنه‌های مذهبی را به تصویر می‌کشند.

نقش‌ها و تصاویر حکاکی شده در کول‌فرح نه تنها ارزش هنری و زیبایی‌شناسی دارند، بلکه اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار اجتماعی، باورهای مذهبی و مناسک مردم باستانی ارائه می‌کنند. برخی پژوهشگران این آثار را «موزه روباز سنگی» نامیده‌اند، زیرا بازدیدکننده می‌تواند فرهنگ، هنر و تاریخ چند هزار ساله را بدون محدودیت فضا مشاهده کند.

کول‌فرح علاوه بر ارزش ملی، ارزش جهانی نیز دارد و نقش مهمی در فهم تاریخ و تمدن ایران کهن ایفا می‌کند. این سایت تاریخی نشان‌دهنده هنر، معماری و مهارت‌های فرهنگی مردم ایلام است که توانسته‌اند تصاویر مفصل و پیچیده‌ای از زندگی اجتماعی و مذهبی خود را روی صخره‌ها ثبت کنند.

ترکیب طبیعت و تاریخ در گردشگری کول‌فرح

یکی از ویژگی‌های برجسته کول‌فرح، ترکیب منحصربه‌فرد آثار تاریخی با مناظر طبیعی است. تنگه در دل کوه‌های زاگرس واقع شده و محیطی آرام، پاک و خوشایند دارد. گردشگران می‌توانند در مسیر تنگه پیاده‌روی کنند، از مناظر صخره‌ای و دره‌های اطراف لذت ببرند و همزمان با مشاهده سنگ‌نگاره‌ها، تجربه‌ای چندبعدی از تاریخ و طبیعت کسب کنند.

این تجربه باعث می‌شود کول‌فرح برای گردشگران با سلایق مختلف جذاب باشد، چه علاقه‌مند به تاریخ و فرهنگ باشند و چه عاشق طبیعت و محیط‌های کوهستانی. همچنین وجود مسیرهای کوهستانی اطراف، امکان پیاده‌روی و کوه‌پیمایی سبک را برای گردشگران فراهم می‌کند.

جاذبه‌های جانبی اطراف کول‌فرح

بازدید از کول‌فرح می‌تواند با تجربه سایر جاذبه‌های تاریخی و طبیعی اطراف منطقه ترکیب شود؛ از جمله تالاب میانگران که محیطی مناسب برای طبیعت‌گردی، پرنده‌نگری و عکاسی فراهم می‌کند، تپه‌های باستانی پرچستان و چغاکره که بقایای تمدن‌های کهن منطقه را به نمایش می‌گذارند و روستاهای اطراف ایذه که فرصت آشنایی با فرهنگ محلی و زندگی سنتی مردم خوزستان را ارائه می‌دهند. این تنوع جاذبه‌ها باعث می‌شود گردشگران با سلایق مختلف، چه علاقه‌مند به بازدید فرهنگی و تاریخی و چه دوستداران طبیعت، تجربه‌ای کامل و جامع از سفر به این منطقه داشته باشند.

تجربه گردشگری و فعالیت‌ها

بازدید از کول‌فرح تجربه‌ای چندبعدی و جامع است که گردشگران را همزمان با تاریخ، فرهنگ و طبیعت مواجه می‌کند. تماشای سنگ‌نگاره‌های ایلامی و درک آیین‌ها، مراسم و باورهای مردم باستانی، بخش اصلی بازدید فرهنگی را تشکیل می‌دهد، در حالی که پیاده‌روی در مسیرهای تنگه و لذت بردن از محیط کوهستانی و دره‌ها، تجربه‌ای آرام‌بخش و دلنشین ارائه می‌دهد، علاقه‌مندان به عکاسی نیز می‌توانند تصاویر بی‌نظیری از ترکیب آثار تاریخی و مناظر طبیعی ثبت کنند و دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تاریخ، باستان‌شناسی و مردم‌شناسی نیز از کول‌فرح به‌عنوان یک کلاس زنده میدانی بهره‌مند شوند و فرصت یادگیری عملی و نزدیک شدن به فرهنگ کهن منطقه را پیدا کنند.

امکانات گردشگری و نکات عملی

پارکینگ و دسترسی جاده‌ای: کول‌فرح دارای پارکینگ است و مسیر دسترسی مناسب خودروهای سواری دارد.

اقامت و پذیرایی: بهترین گزینه برای اقامت، شهر ایذه است که هتل و مهمان‌سرا دارد.

تجهیزات مورد نیاز: آب، خوراکی، کلاه آفتاب‌گیر و کفش مناسب پیاده‌روی توصیه می‌شود.

راهنمای محلی: استفاده از راهنمای محلی یا کتابچه‌های اطلاعاتی تجربه بازدید را غنی‌تر می‌کند.

حفاظت از آثار: بازدیدکنندگان باید از لمس یا آسیب رساندن به سنگ‌نگاره‌ها خودداری کنند.

مسیر سفر پیشنهادی و زمان‌بندی بازدید

برای بازدید کامل از کول‌فرح و جاذبه‌های اطراف، می‌توان یک برنامه دو روزه تنظیم کرد که روز اول با حرکت از ایذه به کول‌فرح آغاز می‌شود و شامل بازدید از سنگ‌نگاره‌ها، پیاده‌روی در مسیر تنگه، عکاسی و استراحت در محیط طبیعی است و در روز دوم به بازدید از تالاب میانگران، تپه‌های باستانی پرچستان و چغاکره و آشنایی با فرهنگ محلی روستاهای اطراف اختصاص داد. زمان‌بندی این برنامه به گونه‌ای است که صبح زود برای بازدید از تنگه، ظهر برای استراحت و صرف نهار و بعدازظهر برای بازدید از جاذبه‌های جانبی در نظر گرفته شده و به این ترتیب تجربه‌ای کامل و جامع از گردشگری فرهنگی و طبیعی را برای بازدیدکنندگان فراهم می‌کند.

ثبت جهانی و حفاظت

کول‌فرح در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و نیز در نوبت فهرست ثبت جهانی یونسکو قرار دارد. این امر اهمیت تاریخی، فرهنگی و گردشگری آن را تأیید می‌کند و باعث جذب گردشگران داخلی و بین‌المللی می‌شود. حفاظت از این محوطه برای نسل‌های آینده اهمیت بالایی دارد و مشارکت گردشگران در حفظ آن ضروری است.

حرف آخر

تنگه کول‌فرح یک مقصد گردشگری جامع و بی‌نظیر است که ترکیبی از تاریخ، هنر و طبیعت را به بازدیدکنندگان ارائه می‌دهد و تجربه‌ای فراموش‌نشدنی برای گردشگران داخلی و خارجی، علاقه‌مندان به تاریخ، طبیعت و عکاسی، و حتی پژوهشگران فراهم می‌کند. بازدیدکنندگان می‌توانند از سنگ‌نگاره‌های ایلامی با هزاران سال قدمت دیدن کنند، از چشم‌انداز طبیعی و محیط آرام لذت ببرند، تجربه‌ای آموزشی و فرهنگی کسب کنند و سفر خود را به بهترین شکل برنامه‌ریزی کنند. کول‌فرح نه تنها یک جاذبه گردشگری داخلی بلکه یک میراث فرهنگی و تاریخی با ارزش جهانی است که همه گردشگران باید آن را تجربه کنند

عکس:علی معرف/ایرنا

سازه‌های آبی باستانی شهر شوشتر میزبان هجدمین جشنواره هنرهای تجسمی

رئیس شورای سیاستگذاری هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر گفت:‌ این دوره از جشنواره که در جنوب کشور آغاز می‌شود، با سه کلیدواژه به مرحله اجرا رسیده است؛ نخست مفهوم آب و دوم هنر برای مردم و سوم نیز هنر یکپارچه. که این مفاهیم در ساختاری تازه در جشنواره به هم پیوند می‌خورند.

به گزارش رسانه گردشگری و‌گردشگری خوزستان به نقل از ستاد خبری هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر، آیدین مهدی‌زاده (رئیس شورای سیاستگذاری و مدیر کل هنرهای تجسمی) گفت: از زمانی که آب به عنوان محور و موضوع جشنواره در نظر گرفته شد، ارتباط آن با زندگی روزمره مردم مورد توجه قرار گرفت. اینجا دو مفهوم آب و هنر برای مردم در شکل برگزاری کارگاه‌ها در بخش سرزمین من با تعاریف تازه‌ای برنامه‌ریزی شد.

او افزود: بخش سرزمین من مهمترین بخش جشنواره است که در سراسر کشور هنرهای تجسمی در مدت زمان جشنواره در مقابل دیدگان مردم قرار می‌گیرد و امسال با تفاوت‌های چشمگیری سرزمین من از ظرفیت‌های نهفته مردمی بهره می‌گیرد. استان‌های مختلف کشور ما واجد فرهنگ‌های بومی است که داستان آب در آنها به وفور وجود دارد. در بین داستان‌ها و آیین‌هایی که مردم نقاط مختلف کشور درباره آب دارند در بسیاری از فرهنگ‌های بومی ما شاهد عروسک‌های باران‌خواهی و آب هستیم که در واقع عروسک‌های شگون‌آور و بخت و یُمن و یا مسکات (mascot) هستند. کارگاه‌های ساخت و بازتولید این عروسک‌های باران‌خواهی یکی از مهمترین برنامه‌های سرزمین است که به صورت بلندمدت در کشور برگزار خواهد شد.
مهدی‌زاده گفت: این بخش از این جهت برای جشنواره مهم است که جشنواره به مثابه یک نهاد فرهنگی و هنری مسئولیت اجتماعی و مدنی دارد که با مطرح کردن موضوعات و معضلات جامعه به بهترین شکل ممکن می‌تواند آن را ادا کند. هنرمندان این بار در کسوت هنرمند، مربی با مردم کار می‌کنند و از دست‌های ناآموخته آنها بهره می‌برند و این عروسک‌ها را بازسازی می‌کنند و در یک نمایشگاه به نمایش می‌گذارند. در بخش آیینی هم با فیلم و عکس این بازسازی‌های آیینی را مستندسازی می‌کنند.
نکته دیگری که رئیس شورای سیاستگذاری جشنواره هنرهای تجسمی فجر به آن اشاره کرد حضور نهادهای مختلف است که همگی برای مطرح شدن موضوع آب در کنار جشنواره خواهند بود و افزود: ما در این دوره دنبال اثر فاخر نیستیم و می‌خواهیم اثرگذاری مفیدی در جامعه داشته باشیم.

با پیوستن بخش آب وزارت نیرو به عنوان مسئول اصلی آب در کشور و سازمان‌های غیردولتی و شهرداری‌ها و همینطور نهادهای فرهنگی مثل موزه ایران باستان، جشنواره با پشتوانه مدنی و اجتماعی قدرتمندی وارد کار می‌شود و به همین دلیل می‌توانیم بخش زیادی از دارایی‌های اجتماعی و فرهنگی را در زمینه هنر به موضوع آب اختصاص بدهیم و از این رهگذر آگاهی‌های کهن نیاکان و احترام به آب را برای خودمان یادآوری کنیم.

مدیرکل هنرهای تجسمی گفت: آب در دنیای امروز عملا گم‌شده مردم است. در بسیاری از شهرها و روستاها مردان و زنان سالخورده‌ای هستند که راز ساخت این عروسک‌ها و مسکات‌ها و آیین‌های آب را می‌دانند و این مردان و زنان سرمایه‌های اجتماعی مهمی هستند که در شهرهای مختلف کشور حضور دارند و میراث زنده آیین‌های مربوط به آب هستند.
مهدی‌زاده در ادامه با اشاره به تجربیات دوره‌های گذشته جشنواره تجسمی فجر بیان کرد: از دوره گذشته تجربه‌ای رقم خورد که در این دوره با پختگی به مرحله اجرا رسیده است و هویت خود را تثبیت می‌کند. مسئولیت مدنی و اجتماعی جشنواره به عنوان نهاد فرهنگی و هنری و به تبع آن مسئولیت اجتماعی هنرمندان فرصتی را ایجاد می‌کند تا موضوعات اجتماعی در محور جشنواره قرار بگیرد و جشنواره با تاثیرگذاری بیشتری جامعه هنری و اجتماع خودش را نمایش دهد و در یک بده بستان اجتماعی و فرهنگی که در یکسو هنر و در سوی دیگر کلیت جامعه با همه مسائل آن وجود دارد چهره متفاوتی از خود را ترسیم می‌کند و اینگونه جشنواره موجودیت و هویتی مستقل و فرهنگی پیدا می‌کند.
رئیس هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر گفت: زنگ آغاز جشنواره هنرهای تجسمی در کنار سازه‌های آبی باستانی شهر شوشتر نواخته می‌شود. زنگ آغاز به شکل نمادین شروع به کار جشنواره را اعلام می‌کند و استان‌ها هم کار کارگاه‌ها را آغاز می‌کنند.
در موزه امام علی نیز نمایشگاهی گسترده با موضوع آب در حال آماده‌سازی که اطلاعات تکمیلی متعاقبا اعلام خواهد شد.

هنر چوقا بافی

چوقا که با نام­ های عبای دهقانی و چوخا نیز شناخته می­ شود بالاپوشی است که مردان قوم بختیاری مانند پالتو بر روی پیراهن آستین­ بلند یا کت می ­پوشند. این بافته‌ی سنتی هنر دست زنان توانمند ایل بختیاری است و یکی از صنایع ­دستی شاخص استان خوزستان چهار­محال و ­بختیاری به شمار می­ رود.

این بافته به نوعی نماد و سمبل ایل محسوب می­ شود. شکل این قبا راسته و بدون آستین است و قد آن تا سر زانو­ها می­ رسد. جنس آن از پشم طبیعی گوسفند و به رنگ سیاه و سفید است.

چوقا که خطوط موازی مشکی بر زمینه سفید آن زیبایی منحصربه ­فردی به آن بخشیده از کهن ­ترین لباس ­های اقوام ایرانی است.

برخی از اهل فن وجود دو رنگ سیاه و سفید را در این تن ­پوش نمادی از خیر برای رنگ سفید و شر برای رنگ سیاه دانسته ­اند و از آنجا که خط ­های سفید از پایین به بالا می­ آیند و خط ­های سیاه از بالا به پایین می ­روند آن را بیانگر پیروزی خیر بر شر می­ دانند. برای بافت چوقا از دستگاه نساجی سنتی استفاده می­ شود.

بافت این تن­ پوش بدون هیچ الگو، مدل، طرح یا نقشه و تنها بر اساس حافظه‌ی ذهنی بافته می ­شود.

برای بافت یک چوقای متوسط، حدود یک کیلوگرم نخ پنبه ای و یک کیلوگرم خامه‌ی پشمی به کار می­ رود

. چوقا برای مردم بختیاری از جایگاه ویژه ­ایی برخوردار است، هر زمان فردی از دنیا برود در غم از دست­ دادن او مردان ایل چوقا از تن بیرون می­ کنند و به هنگام جشن، مراسم عروسی و رقص معروفِ دستمال مردان ایل با پوشیدن چوقا در مراسم حضور پیدا می ­کنند.

در ادبیات شفاهی قوم بختیاری به نمونه­ هایی از چوقا­بافی بر­می­ خوریم که خود نشان از اصالت و ریشه ­دار بودن این هنر اصیل دارد: "چوقا بعد بارون دی نی خُم" یعنی "چوقا پس از باران نمی­خواهم" که به معنی آن است به لطف بی­ه نگام نیازی ندارم

. واژه‌ی چوقا در بخشی از ترانه­ ها هم وجود دارد که بازتاب عشق به وطن است: "بختیاری زادیم چوقای موری به وروم" (من پسری از قوم بختیاری هستم که چوقا به تن دارم) "گربوه روز تفاق مرجون ایدم سی کشورم" (اگر دشمن قصد تجاوز به کشورم را داشته باشد جانم را هم فدا می­کنم).

چوقاهای بافته شده در استان خوزستان و چهار محال و بختیاری از بهترین نوع چوقاست که هر طایفه از ایل سعی دارد آن را به ­شکل مرغوب تری عرضه کند.

در حال حاضر بهترین نمونه‌ی چوخا متعلق به طایفه‌ی کیارسی کیومرثی (مورزی) است. چوقا با قدمت ۱۵۰ ساله در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

قابل ذکر است که روستای شوکل حاجی‌وند در اندیکا استان خوزستان به عنوان روستای ملی چوقابافی به ثبت رسیده است

.اغلب زنان روستای شوکل حاجیوند در شهرستان اندیکا به کار بافت چوقا مشغول هستند و بیشتر آنان فنون بافت این پوشش را نسل به نسل فراگرفته‌اند و به نسل‌های بعدی نیز منتقل کرده و می‌کنند.

عکس:مرضیه رزاززاده/ایمنا

"شیوند" خوزستان منطقه ای زیبا و بکر در دل کوههای منگشت

اهواز- ایرنا- آبشار شیوند بهشتی پنهان در پس کوه های منگشت که تاکنون بکر و دست نخورده باقی مانده است. روستاهای شیوند از سه روستای بزرگ شیوند، نوشیوند و پشت آسیاب به فاصله ۱ کیلومتر از یکدیگر و به شکل یک سه گوش قرار دارند، به گونه ای که رودخانه شیوند از میان این سه روستا رد می شود. آبشار 90 متری شیوند نیز از دل کوه ، فاصله ای حدود ۴ کیلومتر را می پیماید و به دریاچه سد کارون 3 می ریزد.

عکس : حمیدرضاترابی فرد

طبیعت روستای«مال آقا»

مال آقا روستایی در شهر قلعه تل از توابع شهرستان باغملک یکی از مناطق خوش آب و هوای خوزستان می‌ باشد. این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

این روستای گردشگری در منطقه ‌ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه‌ ای مواج و سرد از کنار آن می ‌گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است.

همه ساله خصوصاً در دو فصل بهار و تابستان ده ها هزار نفر از اقصی نقاط خوزستان و استان های همجوار برای گذراندن اوقات فراغت و سیاحت به این مکان خوش آب و هوا سفر می‌کنند. از جاذبه ‌های طبیعی این روستا می توان به آبشار زیبای شیوند، درختان انار، چنارهای سر به فلک کشیده و گیاهان محلی در حاشیه رودخانه را نام برد. همچنین می توان به آثار تاریخی این منطقه که شامل کتیبه ‌های سنگ نوشته به جا مانده از دوران مصریان ملقب به بردگپ (سنگ بزرگ) و همینطور آثار باقیمانده از خانه ‌های ساخته شده در دل کوه، اشاره کرد.

یکی دیگر از دیدنی ‌های این منطقه زیبا که به بهشت خوزستان شهرت دارد، یک سازه کهن آبیاری در کنار روستا است که در گویش محلی آن را “بیاره” و در اصطلاح علمی، فلوم (Flume) می‌نامند. این سازه سنتی برای انتقال آب از محل هایی که گسستگی در مسیر وجود داشته باشد ساخته می‌ شود. این سازه در فصول بهار و تابستان پوشیده از گیاه “پر سیاوش” می‌شود و منظره زیبایی به وجود می ‌آورد. علاقمندان دیدار این روستای زیبا از شهر باغملک که به سمت مال آقا حرکت می کنند با پشت سر گذاشتن شهر قلعه تل و طی حدود چهار کیلومتر راه با دیدن تپه ها و کوه ها و نسیم خنک کوهستان و جنگل های انبوه بلوط، گویی وارد دنیایی متفاوت شده اند. کمی جلوتر، روستای تمبی با قدمتی چند هزار ساله و بافتی زیبا در دل کوهستان در مقابل دیدگان گردشگران قد علم می کند

عکس: ایرنا

.

خادمی، پیشکسوت فرهنگی و اجتماعی کشور در گفت‌وگو با میراث‌آریا:

۸ هزار شاخه نرگس، هدیه سالانه مردم بهبهان به حرم رضوی است/ روایتی از سه دهه نذر فرهنگی برای حرم امام رضا(ع)

غلامرضا خادمی، چهره فرهنگی و اجتماعی شناخته‌شده بهبهان و از فعال‌ترین احیاگران نرگس‌زارهای کشور، امسال نیز همچون سه دهه گذشته ۸ هزار شاخه گل نرگس را به‌عنوان هدیه مردم این شهرستان به حرم امام رضا تقدیم کرد؛ آیینی ریشه‌دار که به گفته او برآمده از تاریخ محلی، باورهای دینی و هویت فرهنگی مردم بهبهان است و امروز به نمادی از دیپلماسی معنوی و سرمایه اجتماعی این خطه بدل شده است.

به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، غلامرضا خادمی، فرزند حاج خلیفه خادمی، متولد ۱۳۱۵ بهبهان، از جمله چهره‌هایی است که زیست فردی و اجتماعی‌اش با فرهنگ، مذهب و خدمت عمومی درهم تنیده شده است. او که دوران کودکی را در مکتب‌خانه گذرانده و سپس یک دهه در حوزه علمیه آیت‌الله مجتهدی به تحصیل علوم دینی پرداخته، پیش از انقلاب اسلامی و در دهه ۵۰ با اعتماد مستقیم مردم به عضویت انجمن شهر بهبهان درآمد.

خادمی در گفت‌وگو با میراث‌آریا تصریح کرد: مردم مرا می‌شناختند. هیچ‌گاه برای رای گرفتن تبلیغ نکردم. انتخاب من، انتخاب اعتماد بود.

به گفته اهالی بهبهان، کارنامه او طی دهه‌های متمادی، بر محور خدمت اجتماعی، فعالیت‌های فرهنگی و صیانت از میراث معنوی منطقه شکل گرفته است. خادمی افزون بر فعالیت‌های میدانی، مؤلف چند اثر در حوزه تاریخ مذهبی و روایت‌های آیینی منطقه است؛ از جمله کتاب‌های «حضرت زینب(س) قهرمان کربلا»، «بوی خوش کربلا»، «شفایافتگان امام‌زاده حیدر و برادرانش» و «جامع‌الاخبار». او برای نگارش این آثار، سفرهای پژوهشی متعددی به کربلا، مکه، سوریه و حتی لندن انجام داده و کوشیده است روایت‌های محلی را با اسناد و مشاهدات میدانی پیوند زند.

اما شاخص‌ترین وجه فعالیت فرهنگی او، آیین ۳۰ ساله اهدای گل نرگس به حرم امام رضا است.

خادمی در این‌باره گفت: هر سال ۸ هزار شاخه گل نرگس، هدیه مردم بهبهان به حرم امام رضا(ع) است. این سنت، ریشه در دعایی دارد که بنا بر نقل مطلع‌الشمس، امام رضا(ع) هنگام ورود به بهبهان فرمودند؛ اینکه پس از من در شهر شما گلی خواهد رویید که سال‌ها باقی می‌ماند. مردم رویش نرگس را اثر همان دعا می‌دانند.

او افزود: در سفرهای زیارتی به نجف و کربلا نیز هزاران شاخه نرگس بهبهان به حرم‌های مطهر برده می‌شد. این کار انتقال عطر هویت یک شهر است.

بهبهان از مهم‌ترین کانون‌های تولید نرگس در ایران به‌شمار می‌رود.

به گفته خادمی، سالانه حدود ۳۵ میلیون شاخه گل از ۲۲۰ هکتار نرگس‌زار این شهرستان برداشت می‌شود و خوزستان نیز با تولید سالانه حدود ۲۰۰ میلیون شاخه گل، سهم قابل‌توجهی در بازار ملی دارد. با این حال، بهبهان با وجود برخورداری از قدیمی‌ترین نرگس‌زار کشور، امروز دومین تولیدکننده نرگس است.

خادمی بخش مهمی از حیات خود را صرف احیای نرگس‌زارهای از میان‌رفته کرده است.

او درباره باغ سه‌هکتاری خود گفت: ۵۰ سال پیش این زمین بایر بود. با ۱۸ هزار تومان نخل کاشتم و پیازهای نرگس را به‌تدریج به یک میلیون رساندم. هر روز به دشت می‌رفتم و پیاز نرگس وحشی می‌آوردم. آن‌قدر کاشتم تا باغ شکل گرفت.

وی با اشاره به تخریب گسترده نرگس‌زارها در دهه ۵۰ افزود: با ورود ماشین‌آلات کشاورزی، بسیاری از پیازهای نرگس شخم زده و نابود شد تا گندم بکارند. نرگس‌زارها از بین رفت. من تلاش کردم این میراث را دوباره احیا کنم. پس از بازدید مسئولان، دستور احیای نرگس‌زارهای منابع طبیعی صادر شد.

خادمی همچنین به شهرت جهانی نرگس بهبهان اشاره کرد و گفت: حدود ۶۰ سال پیش، پیاز نرگس بهبهان به هلند برده شد و امروز در آن کشور نیز کشت می‌شود. در جشنواره گل سال ۱۹۹۲ هلند، نرگس بهبهان رتبه نخست را کسب کرد. نرگس هلندی عطر ندارد؛ اما نرگس بهبهان هویت عطری دارد.

او در ادامه با نقل خاطره‌ای از بازار گل تهران گفت: روزی فروشنده‌ای فریاد می‌زد نرگس شیراز. به او گفتم این نرگس بهبهان است. گفت تو خادمی نیستی؟ گفتم چرا. گفت گل‌های شما را با بقیه قاطی می‌کنم تا عطر بگیرد.

خادمی تاکید کرد: نرگس کازرون نیز در اصل از پیازهای نرگس بهبهان منشأ گرفته است، وقتی نرگس‌زارهای بهبهان آسیب دید، برخی کشاورزان از مناطق دیگر پیازها را بردند و در زمین‌های خود کاشتند. منشأ این نرگس‌ها بهبهان است.

مجتبی گهستونی

آرامگاه یعقوب لیث صفاری

آرامگاه یعقوب لیث صفاری، در روستای شاه‌آباد در ده کیلومتری شهرستان دزفول قرار دارد. یعقوب لیث در سال ۲۴۷ هجری قمری اولین شهریار ایرانی بعد از اسلام شد و سلسله صفاریان را بنیان گذاشت.
آرامگاه یعقوب لیث صفاری که امروز بارها بازسازی شده و بنای آن متعلق به دوران سلجوقیان تا قاجاریان می باشد. در واقع قدیمی ترین قسمت های آن متعلق به دوران سلجوقیان می باشد. گنبد این بنا دندانه دار می باشد.
گنبد مخروطی شکل آرامگاه از بهترین نوع گنبدهای مخروطی واقع در خوزستان است. این بنا تنها یک در ورودی دارد و برای ساخت آن از خشت خام استفاده شده است.

عکس: علیرضا محمدی - ایسنا خوزستان

ژئومیتولوژی؛ روایت علمی اسطوره‌های کهن

ژئومیتولوژی دانشی میان‌رشته‌ای است که بررسی می‌کند چگونه پدیده‌های واقعی زمین‌شناختی و ژئومورفولوژیک در قالب داستان‌ها و باورهای کهن بازتاب یافته‌اند. از زلزله و سیلاب گرفته تا تغییر مسیر رودخانه‌ها و فرونشست زمین، همه در روایت‌های اسطوره‌ای حضور دارند. به بیان ساده، ژئومیتولوژی ترجمه علمیِ زبان اسطوره‌هاست.

علی حبیب‌نژاد، دکترای زمین‌شناسی و راهنمای تور در یادداشتی نوشت: انسان پیش از آن‌که زبان علم را بیاموزد، طبیعت را روایت می‌کرد. زلزله‌ها، سیلاب‌ها، فروریزش‌ها و نابودی شهرها در قالب اسطوره و افسانه به نسل‌های بعد منتقل می‌شدند. همین‌جاست که «ژئومیتولوژی» معنا پیدا می‌کند؛ دانشی که اسطوره‌ها را نه خیال‌پردازی، بلکه حافظه زمین می‌داند.

ژئومیتولوژی دانشی میان‌رشته‌ای است که بررسی می‌کند چگونه پدیده‌های واقعی زمین‌شناختی و ژئومورفولوژیک در قالب داستان‌ها و باورهای کهن بازتاب یافته‌اند. از زلزله و سیلاب گرفته تا تغییر مسیر رودخانه‌ها و فرونشست زمین، همه در روایت‌های اسطوره‌ای حضور دارند. به بیان ساده، ژئومیتولوژی ترجمه علمیِ زبان اسطوره‌هاست.

زاگرس؛ کوه‌هایی که داستان می‌سازند

رشته‌کوه زاگرس یکی از فعال‌ترین پهنه‌های زمین‌ساختی جهان است. زلزله‌های مکرر، چین‌خوردگی‌ها، گسل‌های فعال و زمین‌لغزش‌ها بخشی از زیست طبیعی این منطقه‌اند.

در اسطوره‌های ایرانی و محلی زاگرس، این پویایی طبیعی در قالب تصویرهایی چون: شکافتن کوه‌ها، خشمگین شدن زمین و فرو رفتن شهرها بازتاب یافته است. ژئومیتولوژی این روایت‌ها را بازتاب فرهنگیِ تکتونیک فعال زاگرس می‌داند؛ تجربه‌هایی واقعی که مردم با زبان داستان ثبت کرده‌اند.

خوزستان؛ سرزمین اسطوره‌های آب

اگر زاگرس سرچشمه لرزش‌هاست، خوزستان محل بروز پیامدهای آن است. این سرزمین قرن‌ها با رودخانه‌های بزرگ همچون کارون، کرخه و دز زیسته و از آن‌ها بهره برده و آسیب دیده است.

سیلاب‌های بزرگ، تغییر مسیر رودخانه‌ها و رسوب‌گذاری‌های گسترده، در حافظه فرهنگی مردم خوزستان به شکل روایت‌هایی درآمده که در آن: آب نیرویی مقدس است و رودخانه هم نعمت است و هم تهدید. لذا طغیان آب نشانه خشم یا هشدار طبیعت تلقی می‌شود. امروزه علم ژئومورفولوژی بسیاری از این تجربه‌ها را تأیید می‌کند.

در دوره‌ای که با بحران آب، زلزله و تغییر اقلیم روبه‌رو هستیم، ژئومیتولوژی یادآوری می‌کند که نیاکان ما زمین را می‌فهمیدند؛ فقط زبان علم نداشتند. این دانش می‌تواند پلی میان علم امروز و خرد کهن باشد؛ پلی که فهم ما از محیط را عمیق‌تر و ریشه‌دارتر می‌کند.

ژئومیتولوژی نشان می‌دهد زمین، پیش از آن‌که در کتاب‌ها ثبت شود، در داستان‌ها سخن گفته است. زاگرس و خوزستان، با ترکیب کم‌نظیر پویایی طبیعی و غنای فرهنگی، از غنی‌ترین بسترهای ژئومیتولوژی در ایران‌اند؛ جایی که علم و اسطوره به هم می‌رسند.

علی حبیب نژاد

گزارش :مجتبی گهستونی/میراث آریا

آبشار آرپناه لالی

آبشارهای آرپناه یا آبشارهای کسد در ۴۵ کیلومتری شمال شرقی شهرستان لالی قرار دارد و از مکان‌های دیدنی و توریستی شهرستان لالی است که دارای باغ‌ها و درخت‌های سرسبز است. چشمه بزرگی که از دل کوه سرازیر می‌شود در مسیر خود به شکل آبشار درآمده است که با طی مسیری طولانی و پیوستن به آب چشمه تلوک(بی بی ترخان) و چشمه آب شور(سور) در پایین دست به رود کارون می‌ریزد. قرار گرفتن این مکان در بین کوه‌ها و وجود خود آبشار باعث خنکی نسبی این مکان در تابستان‌ها شده است.

عکاس: مهناز دژبان - ایسنا خوزستان

زیگورات چغازنبیل

حوطه میراث جهانی چغازنبیل شهری آیینی بوده که در حال حاضر بزرگ‌ترین اثر معماری شناخته شده از تمدن ایلام میانه است. این اثر در قرن ۱۳ قبل از میلاد به دستور پادشاه مقتدر این سلسله، اونتاش نپیریشا ساخته شده و به خدایان بزرگ ایلامی، نپیریشا و اینشوشیناک به صورت وقف اهدا می‌شود.

«زیگورات چغازنبیل» یکی از آثار به جای مانده از تمدن ایلام است که در کنار شهر شوش، هزاران سال ایستاده است. در فاصله سال‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۰ میلادی با توجه به فعالیت‌های گسترده شرکت‌های نفتی خارجی در منطقه و بررسی‌های زمین‌شناسی که از سوی کارشناسان این شرکت‌ها صورت می‌گرفته یکی از کارشناسان شرکت نفت در محوطه چغازنبیل، آجرنوشت‌هایی می‌یابد و آن را به هیئت باستان‌شناسی مستقر در شوش به سرپرستی دومکنم تحویل می‌دهد.
خواندن این آجرنوشته امکان شناخت یکی از شهر‌های ایلامی به نام دوراونتاش را فراهم می‌کند. پس از دومکنم، گیرشمن، باستان‌شناس فرانسوی حفاری‌های چغازنبیل را ادامه می‌دهد. از سال ۱۳۷۸ خورشیدی، کاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناسی این محوطه به سرپرستی دکتر بهزاد مفیدی ادامه یافت.
باستان‌شناسان برای این مجموعه تاریخی، عملکرد دفاعی قائل نشده‌اند. ذیقورت با تشدید روی حروف «ق و ر» کلمه‌ای اکدی است. در ایران تلفظ این کلمه از گزارش‌های گیرشمن گرفته شده و عموماً زیگورات نوشته شده و به معنای بلند و برافراشته ساختن است. با نزدیک شدن به نوروز، فصل سفر و گردشگری در ایران، مسئولان و مدیران سایت‌های تاریخی و فرهنگی کشور در تلاش هستند تا با بهبود خدمات و امکانات، تجربه بهتری را برای گردشگران داخلی و خارجی فراهم کنند.
در این راستا، مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه از نصب دکل موقت مخابراتی همراه اول در محوطه باستانی چغازنبیل خبر داد. این اقدام با هدف تقویت اینترنت و بهبود ارتباطات مخابراتی برای گردشگران نوروزی انجام شده است. مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه، می‌گوید: «با همکاری اداره مخابرات شهرستان شوش، یک دستگاه تقویت‌کننده آنتن همراه اول در محوطه چغازنبیل نصب شده است. این اقدام با رعایت مسائل حفاظتی و با هدف بهینه‌سازی خدمات‌رسانی به گردشگران انجام شده است.»
عاطفه رشنویی با اشاره به اهمیت دسترسی به اینترنت در دنیای امروز ادامه می‌دهد: «امروزه دستیابی همزمان به اطلاعات تحت وب و اشتراک‌گذاری تصاویر با دوستان و آشنایان از مهم‌ترین تفریحات گردشگران در سفر به مکان‌های تاریخی محسوب می‌شود. نصب‌و‌راه‌اندازی این دکل با هدف افزایش پهنای باند و ظرفیت شبکه ارتباطات مخابراتی در راستای ارائه خدمات مطلوب و با کیفیت به گردشگران نوروزی و پایداری ارتباطات در محوطه تاریخی چغازنبیل بوده است.»
وی با تأکید بر نقش مؤثر طرح‌های مخابراتی در ارائه خدمات به گردشگران تصریح می‌کند: «تهیه بستر و ایجاد زیرساخت‌های مخابراتی و اینترنت از اهداف اصلی پایگاه میراث‌جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه است. این اقدامات نه تنها رضایت گردشگران را به همراه دارد، بلکه به معرفی بهتر این سایت تاریخی به جهانیان کمک می‌کند.»
چغازنبیل، یکی از باشکوه‌ترین آثار تاریخی ایران و جهان، در استان خوزستان واقع شده است. این محوطه باستانی که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده، بازمانده شهر دوراونتاش، پایتخت ایلام باستان، است. زیگورات چغازنبیل به عنوان یکی از نخستین نمونه‌های معماری مذهبی در جهان، هر ساله هزاران گردشگر را به خود جذب می‌کند.

با توجه به اهمیت این سایت تاریخی، ارائه خدمات مناسب به بازدیدکنندگان از اولویت‌های مسئولان این پایگاه است.

منبع: روزنامه جوان