امین زاده درویش: ضرورت توجه جدی به حفاظت و احیای میراث صنعت نفت در خوزستان

استان خوزستان را می‌توان به‌حق یکی از آینه‌های تمام‌نمای تاریخ ایران‌زمین دانست؛ سرزمینی که از کهن‌ترین نشانه‌های حضور انسان تا آثار برجسته‌ی تمدن ایلام، و همچنین یادگارهای ارزشمند دوره‌های هخامنشی، ساسانی و اسلامی را در خود جای داده است. این تنوع تاریخی، خوزستان را به یکی از غنی‌ترین مناطق کشور از نظر میراث فرهنگی تبدیل کرده است.
در کنار این میراث کهن، بخشی مهم و کمتر دیده‌شده از هویت تاریخی خوزستان به دوران معاصر و شکل‌گیری صنعت نفت بازمی‌گردد. ورود صنعت نفت به این منطقه، نه‌تنها تحولی اقتصادی، بلکه دگرگونی عمیقی در ساختار اجتماعی، شهری، معماری و شیوه‌ی زیست مردم ایجاد کرد. تأسیسات نفتی، پل‌ها، خطوط لوله، محوطه‌های صنعتی و سکونتگاه‌های وابسته به آن‌ها، امروز بخشی از میراث صنعتی خوزستان محسوب می‌شوند.
میراث صنعت نفت، صرفاً یادآور یک فعالیت اقتصادی نیست؛ بلکه سندی از ورود ایران به عصر صنعت، شکل‌گیری نیروی کار صنعتی و آغاز تحولات مدرن در جنوب کشور است. با این حال، بخش قابل توجهی از این آثار به دلیل فرسایش، بلایای طبیعی و نبود برنامه‌ی مشخص حفاظتی، در معرض آسیب و تخریب قرار دارند.
رخدادهایی مانند آسیب دیدن پل «سی‌میلی» در جریان سیل اخیر، بار دیگر ضرورت توجه جدی به حفاظت و احیای میراث صنعت نفت در خوزستان را برجسته می‌کند. بی‌توجهی به این میراث، به معنای نادیده گرفتن بخشی از تاریخ معاصر ایران و از دست رفتن فرصت‌های فرهنگی و پژوهشی ارزشمند است.
برای نخستین بار پس از چنین حادثه ای ، متولیان اصلی میراث صنعت نفت در خوزستان یعنی مدیرعامل شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب و مدیر شرکت نفت مسجدسلیمان شخصاً از نزدیک در محل پل حاضر شدند و با پیگیری نظر کارشناسان در صدد احیای این اثر ارزشمند میراث صنعت نفت بر آمدنداقدامی که هم قابل تقدیر و هم نویدبخش امید به حفاظت و احیای امیراث صنعت نفت در استان است.
حفظ و سامان‌دهی میراث صنعت نفت، در صورت برنامه‌ریزی منسجم و همکاری نهادهای مسئول، می‌تواند علاوه بر صیانت از حافظه‌ی تاریخی منطقه، زمینه‌ساز توسعه‌ی گردشگری صنعتی و تقویت هویت محلی در خوزستان باشد؛ امری که نیازمند نگاه بلندمدت به این سرمایه‌ی تاریخی است.

امین زاده درویش/باستان شناس و پژوهشگر میراث صنعتی

پایان غم انگیز مرگ پل سی میلی بعد از ۱۱۰سال خدمت | رویش زاگرس