تبلور فرهنگ غنی خوزستان در برپایی آیین‌های سنتی عزای حسینی

خوزستان، استانی با رنگین‌کمان اقوام است که در ایام پرحزن و اندوه محرم و صفر، در هر گوشه آن به شیوه و سبک خود به سوگواری و عزاداری سیدالشهدا امام‌حسین(ع) و یاران باوفایش می‌پردازند.

به گزارش ایرنا از خوزستان به عنوان دروازه تشیع نام برده می شود، استانی که در هر شهر آن مردمانی با فرهنگ غنی، به شیوه خود آیین عزاداری محرم و صفر را برگزار می کنند، برخی از این آیین ها با گذشت چند صدسال همچنان در میان مردم شهرستان های خوزستان رواج دارد و روی برخی دیگر از آیین ها خاک فراموشی پاشیده شده است.

نصب بیرق اول ماه محرم در شوشتر

کارشناس مردم ­شناس و ثبت آثار ناملموس اداره ­کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان درخصوص آیین های سنتی عزاداری شوشتر گفت: نصب بیرق، آیینی سنتی و مذهبی در اول محرم، مبنی بر اعلام عزای سرور سالار شهیدان امام حسین (ع) و در واقع پیشوازی است که هر ساله در شب اول ماه محرم در شوشتر برگزار می شود. گفته شده در دوره پهلوی اول به خاطر سخت‌گیری‌هایی که در برپایی آیین های مذهبی می‌شد، مردم شوشتر پرچم عزای امام حسین را آماده و به صورت مخفیانه در روستاهای اطراف و یا در صحرا به اهتزاز درآورده و دور آن به عزاداری مشغول می‌شدند.

منصوره رضوی افزود: این رسم با این شیوه و نحوه‌ی اجرا با گذشت زمان به فراموشی سپرده شد تا این که در سال ۱۳۸۵ هیات مذهبی طفلان مسلم شوشتر آن را دوباره احیا کرد. این پرچم که به ارتفاع حدود ۳۰ متر است هر ساله در حرمین شریفین متبرک شده و با فرارسیدن ماه محرم به نشانه‌ی آغاز در آیینی بر بلندایی نصب می‌شود.

وی یادآور شد: در اولین شب محرم پیرغلامان شوشتر به اعضای هیأت مذهبی طفلان مسلم پیراهن مشکی اهدا می‌کنند؛ هیأت به صورت سیاه‌پوش با شست و شوی گلاب و عطرآگین کردن پرچم به گلاب ناب، پرچم را روی شانه‌ها قرار داده و از مسجد ابریشم‌کار شوشتر همراه با دیگر هیأت‌های مذهبی با نوای موسیقی(سنج و دمام) به همراه سینه‌زنی و زنجیرزنی، با اسب های آذین‌بسته تا مقام امام‌زاده عبدا... این شهر حمل می‌کنند. در راه زنان و مردان با نوحه و مرثیه خوانی پرچم را تا محل نصب همراهی می‌کنند و پس از پایان ماه صفر پرچم را با آیین ویژه‌ایی پایین می‌آورند.

نصب بیرق اول محرم شوشتر در پنجم تیر ۹۵ به شماره ۱۹۹۵ در فهرست آثار ملی ناملموس کشور به ثبت رسید.

نمایش آیینی عَلَم‌داری

رضوی توضیح داد: عَلَم‌بازی«عَلَم‌داری» یا «علم‌گردانی» از جمله نمایش‌های آیینی و مذهبی است که در استان خوزستان در دهه‌ی اول محرم اجرا می شود، علم‌بازی، آیینی مردانه است و جزو مهم‌ترین بخش‌های مراسم محرم به شمار می‌َرود. علم ­هایی که به وسیله ­ی پارچه آذین­ بندی شده و در مراسم همراه با موسیقی محرم با سنج و دمام به حرکت در می­ آید.

وی افزود: تعداد زیادی از پارچه ­ها را که نذورات مردمی است بر روی علم ­های چوبی می ­نشانند و بنا به سلیقه علم‌آرایی انجام می‌شود. در برخی مناطق خوزستان برای هر علم پارچه‌ای به رنگ مخصوص و برای نیت خاصی در نظر گرفته می‌شود که تعیین کننده‌ی نام علم می‌باشد.

این کارشناس مردم شناس گفت: در شوشتر علم‌ها با توجه به رنگ پارچه‌ها سبز، سفید، سیاه، علم رنگی هر کدام منتسب به امامان تقسیم بندی می ­شوند. برخی از مردم که کار خیری مانند نامزدی در پیش دارند، برای تَبرک پارچه‌های لباس خود را به عنوان رخت عَلَم پیشکش می‌کنند. پس از اتمام دهه محرم عَلَم واچِنی کرده و پارچه را به شخصی که نذر داشته تحویل می‌دادند. افراد مختلفی در این آیین شرکت می کنند که هر کدام با عوان های خاص وظایفی را ایفا می­ کنند.

وی افزود: از جمله علم‌باز(حمل‌کننده عَلَم)، علم‌دار(در طی مسیر و برای رفع خستگی به نوبت به عَلَم‌باز کمک می‌کنند)، دولک‌گیر(دولک چوبی دو شاخه است حدود ۲ تا ۴ متر، دولک‌گیر وظیفه این را دارد که از افتادن علم بر زمین جلوگیری کند).

نمایش آیینی علم ­بازی(علم­ گردانی) در پنجم تیر ۹۸ به شماره ۱۹۹۳ در فهرست آثار ملی ناملموس کشور به ثبت رسید.

گزارش کامل در ادامه مطلب:

آیین نصب پرچم شب اول محرم در امامزاده عبدالله(ع) شوشتر

آیین نصب پرچم شب اول محرم در امامزاده عبدالله(ع) شوشتر شامگاه ۹ شهریورماه مصادف با شب یکم ماه محرم با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدعبدالنبی موسوی‌فرد نماینده ولی فقیه در خوزستان، غلامرضا شریعتی استاندار خوزستان،سید حکمت الله موسوی مدیر کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان خوزستان و جمعی از مسولین استان خوزستان و شهرستان شوشتر و عموم مردم برگزار شد؛ این آیین مذهبی ۵ تیرماه سال جاری، با شماره ۱۹۹۵ به ثبت ملی رسید.

عکس ها : ایکنا خبرگزاری بین المللی قران

یادداشتی از ابوالفضل مهدی پور به مناسبت روز جهانی عکاسی

‍ ۱۹ آگوست (۲۸ مرداد) در تقویم بسیاری از کشورهای جهان بعنوان روز جهانی عکاسی نامگذاری شده است.

در دنیایی که همه چیز خیلی زود فراموش می‌شود، عکس‌ها سندی هستند که با ثبت یک لحظه، راوی تاریخ می‌شوند. لحظه کوتاهی که در قاب کوچک عکاس‌ها ثبت می‌شود، آن‌قدر قدرتمند است که می‌تواند خشم، زیبایی، ظلم، امید و اندوه نهفته در درون خود را به چشم‌هایی که نظاره‌گر آن هستند، منتقل کنند.
به بیان ساده، عکاسی راهی برای کپی برداری از حقیقت است. در حالی که شما نمی توانید تغییری در واقعیت ایجاد کنید، می توانید از آن به بهترین شکل ممکن کپی برداری کنید و این روز مختص حرفه و افرادی است که با فشردن یک دکمه تصویری را خلق و ثبت می‌کنند که ممکن است، دنیایی را به تغییر بکشاند.
در ۲۸ مردادماه هر سال یاد هنرمندان بزرگی ( عکاسان هشت سال دفاع مقدس) که برای ثبت یک تصویر همه مخاطرات را به جان خریدند تا تصویری ماندگار به ثبت برسانند.هنرمندانی که با یک دست اسلحه و با یک دست دوربین، یادگارهای مستندی از جنگ ثبت کردند که تا ابد هنرشان به یادگار خواهد ماند.

۱۹ آگوست (۲۸ مرداد) را به تمام دوستان، همکاران و تمام علاقه مندان به هنرعکاسی تبریک عرض میکنم.


رسانه گردشگری و فرهنگی استان خوزستان

یازدهمین جشنواره رسانه‌های دیجیتال برگزیدگان خود را شناخت

در آیین اختتام یازدهمین جشنواره رسانه‌های دیجیتال به الزام توجه به اقتصاد فرهنگی و ویژگی‌های مثبت فضای پرداخته شد و در نهایت اسامی برگزیدگان این جشنواره اعلام شد.

به گزارش ایسنا، آیین اختتامیه یازدهمین جشنواره ملی رسانه‌های دیجیتال عصر سه‌شنبه 22 مرداد با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیر شورای عالی فضای مجازی، رئیس دفتر رئیس‌جمهوری و جمعی از مسئولان کشوری، توسعه دهندگان و ناشران دیجیتال و فعالان فضای مجازی با یک ساعت تاخیر در تالار وحدت برگزار شد.

عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ابتدای این برنامه بیان کرد: ما در یک دوره خاص تاریخی قرار داریم. ورود ما به مقطع انقلاب دیجیتال تعریف خود را پیدا کرده و نوع تصویری که ما از آن داریم بر نوع برخوردمان با آن اثر خواهد داشت. آیا عصر سایبری در ادامه عصر مدرن است؟ یا اینکه دوره جدیدی از جهان انسانی است؟ یعنی همان گونه که هر دوره ورق جدیدی از زندگی بشری بوده عصر سایبری هم ورق جدیدی از بشریت است یا اینکه بالاتر است؟

او ادامه داد: آیا می‌توان جهان را به دو دوره «پیشاسایبر» و «پساسایبر» تقسیم کرد؟ امروز یک قیامت صغری و یک جهان تازه است. هر کدام از این تفسیرها نوع مواجهه ما را تغییر می‌دهد. به نظر می‌آید دیگر نمی‌توان عصر سایبری را در ادامه عصر مدرن دانست. علائمی وجود دارد که می‌گوید ما وارد جهان جدیدی شده‌ایم و اشیا معنای دیگری پیدا کرده‌اند و خود انسانی جایگاه جدیدی پیدا کرده است. اینکه خود سایبری چیست بحث زیادی دارد. رابطه انسان با جهان تغییر می‌کند و زمان و مکان دیگر خطی نیستند. در رابطه انسان با انسان تغییراتی زیادی در حال اتفاق است. امروز باید از تکه تکه‌ی هویت در جهان سایبری سخن گفت. کشف حریم‌های جدید و وسیع در حال اتفاق است. در رابطه انسان و حکومت نیز اتفاقات وسیع در حال اتفاق است. ما در حال ورود به مرحله‌های جدیدی از حکمرانی هستیم. در حال حاضر مجال تفکر برای دموکراسی مستقیم در حال شکل‌گیری است. همه این نکات به ما یاد می‌دهد که باید بدانیم عصر سایبری یک جهان جدید برای انسان است و به مسائل جدیدی برای مواجهه با آن نیاز است.

صالحی با بیان اینکه این اتفاق از انقلاب صنعتی بزرگ‌تر است، گفت: اگر در مواجهه با آن تاخیر زمانی داشته باشیم عقب ماندگی عظیمی خواهیم داشت ولی اگر به درستی برخورد کنیم عقب‌ماندگی‌های گذشته را هم می‌توانیم جبران کنیم. با این نگاه مسئله مجازی فضای سایبری مسئله کوچکی نیست. من به دو نکته از باب رویکردها در ارشاد اشاره می‌کنم؛ نکته اول این است که به نظر می‌رسد سازمان‌های دولتی ما باید پوست‌اندازی کند و خود را برای دوره جدید آماده کنند. به عنوان مثال ما به یک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دو نیاز داریم و سیاست‌های دهه ۶۰ دیگر پاسخگو نیست. باید تغییر جدی داشته باشیم. برنامه سه ساله‌ای با کمک‌مرکز فناوری اطلاعات تنظیم شده که پنج کار گروه خواهد داشت. یکی از اقدامات ساختاری آن، طراحی پلت فرمی برای ذی‌نفعان فعالان فضای مجازی برای نظارت و کنترل است. کار گروه‌های دیگر ارتقا محتوایی در فضای مجازی، کسب و کار فرهنگی، اطلاع رسانی و تبلیغات و... است.

همچنین ابوالحسن فیروزآبادی دبیر شورای عالی فضای مجازی با بیان اینکه در آغاز تغییر اصلی قرار داریم، اظهار کرد: در عصر جدید شاهد تحولاتی بزرگ و سریع هستیم، هر چه پیش می‌رویم سرعت این تحولات بیشتر می‌شود؛ زیرا در عصر فضای مجازی عقول به هم متصل می‌شوند. در این عصر آزاد کردن یک انرژی بزرگ وجود دارد. اگر این انرژی کنترل نشود یک تهدید برای ما خواهد بود، ضمن اینکه کنترل‌ناپذیر به نظر می‌آید و قواعد کمی برای کنترل دارد.

او ادامه داد: عصر جدید ویژگی‌های مختلفی دارد. شبکه‌ای بودن ارتباطات یکی از آن ویژگی‌هاست. نوعی بی‌مکانی و بی‌زمانی در این عصر وجود دارد که بی‌سابقه است و آثار و رویدادهایی که ثبت می‌شوند برای همیشه قابل دسترسی خواهند بود. اگر این پیشرفت را مدیریت نکنیم به مشکل مدیریت اجتماعی بر خواهیم خورد. امروز پاسداران هویت، همه فعالان مجازی هستند.

او بیان کرد که اجتماعی بودن از دیگر خصوصیات این فضا است. امروز ارتش‌های ما تنها آنهایی نیستند که سلاح در دست می‌گیرند، بلکه شامل آنهایی که در فضای نرم برنامه‌ریزی می‌کنند نیز است.

فیروزآبادی ادامه داد: خلق ارزش در این فضا با شاخص اقتصادی ایجاد می‌شود. دیگر نمی‌شود در حوزه سیاسی بود و به وجهه فرهنگی توجه نکرد. در آن صورت بخش زیادی از اقتصاد را از دست خواهیم داد. به زودی ۸۰ درصد استفاده از فضای مجازی توسط ویدیو خواهد بود. باید به اقتصاد دیجیتال در حوزه فرهنگ توجه شود. ما باید ضمن مقررات‌زدایی به دلیل پیچیدگی این فضا به مقررات‌گذاری‌های نوین با مشارکت مردم توجه کنیم. بخش خصوصی نیز باید همراه با بخش دولتی در اداره کشور همکاری داشته باشد. تقریبا برای این مسیر نقشه راهی به وجود آمده است.

محمود واعظی رئیس دفتر ریاست جمهوری گفت: امروزه باید بیشتر به محتوا بپردازیم. در شرایط حاضر کشور باید از هر فرصتی برای عبور از این شرایط سخت استفاده کنیم. ما در جنگ اقتصادی هستیم و باید قدرت نرم خود را بالا ببریم. بعد از پایان جنگ شرایط قدرت در دنیا تغییر کرد و قدرت نظامی کنار رفت و قدرت نرم روی کار آمد که جایگاه کشورها را نشان می‌دهد. می‌توانیم با استفاده از ابزار مجازی قدرت خود را بالا ببریم. ما نمی‌توانیم در رابطه با فضای مجازی صحبت کنیم و مزایای آن را نادیده بگیریم. متاسفانه در کشور به مزایای فضای مجازی توجه کمتری شده و معایب آن پررنگ شده است. هر چه بیشتر به محتوای فرهنگی و دینی خود در فضای مجازی توجه کنیم قدرت بیشتری خواهیم داشت.

او ادامه داد: امروز در جنگ اقتصادی هستیم. می‌توانیم از فضای مجازی برای تقویت اقتصاد خود استفاده کنیم. اقتصاد دیجیتال میانبری برای اقتصاد بیمار ماست تا بسیاری از مسائل اقتصادی خود را حل کنیم و در بسیاری از بخش‌ها به خودکفایی برسیم. شخص رئیس جمهوری و اعضای دولت بر این باور هستند که نقش و جایگاه اقتصاد دیجیتال باید پیدا شود و فضا و بستر آن به وجود بیاید. بستر این کار آماده است. باید به کسب و کار در حوزه فرهنگ توجه بیشتری شود. ما در بخش فرهنگی محتوای غنی داریم ولی به خوبی از آن استفاده نمی‌کنیم‌. باید به بخش خصوصی اعتماد کنیم و با آنها همکاری کنیم‌. اگر از محتوای فرهنگی برای اقتصاد فرهنگی استفاده کنیم، می‌توانیم با اقتصاد فرهنگی برای خود فرهنگ درآمدزایی و اشتغال‌زایی کنیم. باید برای این کار فرهنگ سازی کرد و آموزش داد. معمولا در کشور حقوق تولید کنندگان محتوا رعایت نمی‌شود، به همین دلیل باید توجه بیشتری به تولید کنندگان محتوا نشان دهیم.

در این برنامه از محمدرضا بهمنی رییس مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دعوت شد تا درباره جشنواره رسانه‌های دیجیتال صحبت کند.

او گفت: امروز برگزیدگان دوره یازدهم معرفی خواهند شد. در این دوره تغییراتی نسبت به دوره های قبل وجود داشت. که یکی از آنها اجرا شده که موضوع محور شدن جشنواره بود. تغییر دوم که شبکه‌سازی بر محور جشنواره بود نیز در دست اجرا است. با ایجاد تغییر دوم‌جشنواره به یک رویداد جریان ساز تبدیل خواهد شد.

او در ادامه مطلبی را درباره این جشنواره قرائت کرد.

در پایان اسامی برگزیدگان این جشنواره اعلام شد:

اسامی برگزیدگان در لینک زیر

https://festival.saramad.ir/fa/news/64057/

رسانه گردشگری و فرهنگی استان خوزستان برگزیده یازدهمین جشنواره ملی رسانه های دیجیتال

هدف هایت را دنبال کن آنها خود راه را بلدند.

حدود یک سال پیش بود که با پیشنهاد و همکاری دوستان رسانه ای کشور و خوزستانرسانه گردشگری و فرهنگی استان خوزستان در قالب وبلاگ ، شبکه های اجتماعی و نگارش مقاله ،اطلاع رسانی دقیق خبرها و ایجاد محتوا با هدف معرفی بیشتر استان خوزستان در حوزه گردشگری و میراث فرهنگی خوزستان راه اندازی و طی فراخوانی رسانه در یازدهمین جشنواره ملی رسانه های دیجیتال دربخش اقوام و فرهنگ ملی و محلی کشور شرکت داده شد.
در این مدت با همه دشواریها،ناملایمتی ها روبه رو شدیم ولی چون هدف خود را مشخص کرده و به هدفمان ایمان داشتیم با امید به آینده به کار خود ادامه دادیم.

خدا را شاکرم که زحمات و تلاشهای دوستان و همکاران نتیجه داد و رسانه از بین ۱۵۰۱ اثر ارسال شده در بخش های مختلف جشنواره در بین ۶۰ اثر در بخش اقوام و فرهنگ ملی و محلی برگزیده به عنوان رسانه برتر و شایسته تقدیر انتخاب شد و طی دعوت رسمی مرکز رسانه های دیجیتال به عنوان مدیر رسانه گردشگری و فرهنگی استان خوزستان در اختتامیه شرکت کنم.

مفتخرم که در آیین اختتامیه با همکاران رسانه ای کل کشور دیدار و گفتگو داشته باشم و از نزدیک با تجربیات همکاران آشنا و طی جلساتی اعلام آمادگی همکاری در زمینه های مختلف رسانه ای داشته باشم و طی گفتگو با مسولین به زودی جلسه ای با حضور برگزیدگان برای نظرسنجی و گفتگو متقابل در مورد آثار برگزیده برگزار خواهد شد
در پایان از همه دوستان عزیز و همکاران گرامی که در این مدت به هر طریقی با رسانه ما برای رسیدن به هدف خود که همانا اعتلای نام خوزستان در کشور و جهان است کمک و همکاری کردند کمال تشکر را دارم و این تقدیر شایسته را با کمال احترام به همه دوستان و همکاران تقدیم میکنم و امیدوارم بتوانیم باز در این راه با تلاش و جدیت بیشتر گام برداریم

پ.ن:
یازدهمین دوره جشنواره رسانه‎های دیجیتال با حضور مهمان ویژه استاد الهی قمشه ای،محمود واعظی رئیس نهاد ریاست ‌جمهوری، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ابوالحسن فیروزآبادی دبیر شورای عالی فضای مجازی، جعفرپور رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی،جمعی از مدیران کشوری و منتخبان حوزه رسانه ای کشور سه‎شنبه شب (۲۲ مرداد ۹۸) در تالار وحدت تهران برگزار شد.

گزارش کامل در لینک زیر:

http://www.khouztourism.ir/post/348

ابوالفضل مهدی پور
مدیر رسانه گردشگری و فرهنگی استان خوزستان

نشریه تخصصی مدیریت شهری «شهرگاه
نشریه تخصصی مدیریت شهری «شهرگاه» که به صورت الکترونیک انتشار می‌یابد در هفتمین شماره خود به بررسی سیل پرداخته است. .

ویژه نامه شهرگاه هفتم با موضوع سیل فروردین امسال در خوزستان،لرستان،گلستان با تلاشهای همکاران خوبم .
آقای جلوه نژاد سردبیر ،
سرکارخانم مهشید بهزادی معاون سردبیر ،
سرکارخانم خانم نجلادرخشانی ،
ابوالفضل مهدی پور و دیگر همکاران از سراسر کشور منتشر شد.
.
در این شماره پس از طرح مسائل و ابهامات سیل گلستان، لرستان و خوزستان از منظر مدیریت شهری به این پدیده پرداخته شده و علل وقوع، نحوه برخورد و معضلات پس از واقعه در قالب اطلسی مورد بررسی قرار گرفته است.
. **شهرگاه رسیدن به چکیده‌ای صریح و شفاف برای بیان علل و ابعاد سیل را نخستین گام جهت تحلیل چنین حوادثی می‌داند و سعی دارد تا با استفاده از روزنامه‌نگاری داده (دیتاژورنالیسم) به این مهم دست یابد
.
.** نشریه «شهرگاه» توسط خبرگزاری ایمنا؛ نخستین خبرگزاری شهرو شهروندی ایران هر ماه منتشر می‌شود. .
با سپاس از همه کارشناسان ، همکاران خبرنگار ،دوستان خبرگزاری ایمنا و نشریه تخصصی شهرگاه .

دانلود نشریه:

https://www.imna.ir/d/2019/06/02/0/1575003.pdf

۹۸/۳/۱۴

نگاهی به درخت آسوریک (نخل) در کاوش‌های ‌باستان‌شناسی:
درخت خرما یکی از مقدس ترین و قدیمی‌ترین درختان میوه‌ی شناخته شده در زندگی انسان است. پیدایش خرما در جهان از دوران دوم زمین‌شناسی آغاز شده اما زمان پی بردن انسان به ارزشی غذایی آن به شش هزار سال پیش از میلاد می‌رسد. در حال حاضر خرما در هر پنج قاره دنیا و در بیش از 34 کشور کشت و مورد می‌باشد. بر اساس شواهد باستان شناسی قدمت کشت نخل در ایران به بیش از شش هزار سال پیش می‌رسد.

درخت خرما (آسوریک) يا به تعبيري نخل٬ و به گويش محلي جنوب مُخ "mox" و مو "mo" بدون شک٬ يکي از کهن‌ترين درختاني است که از ديرباز منبع قوت انسان‌هاي دوره‌ی باستان بوده است. مبدأ اصلي آن به درستي معلوم نيست؛ اما تاکنون دانشمندان نظريات مختلفي درباره‌ی منشأ آن ارائه کرده‌اند. عده‌اي سرزمين اوليه‌ی درخت خرما را آسيا و مشخصاً کرانه‌هاي خليج فارس دانسته‌اند. تعدادي خاستگاه اصلي آن را شمال آفريقا و شبه جزيره‌ی عربستان و بعضي سرزمين آن را شبه قاره‌ی هند و یا بلوچستان عنوان کرده‌اند.

براي اينکه به اظهارات مبهم و مبتني بر حدس و گمان بسنده نکرده باشيم، بر اساس آثاري که از اين گياه در نقش‌ها و بناهاي دوره‌ی باستان و بعد از آن به دست آمده، نکاتي را يادآور مي‌شويم.
در بناي معبد خداي ماه در نزديکي اورِ عراق، از نخل استفاده شده است، که سابقه آن را حدود هفت هزار سال قبل تخمین زده‌اند. هم چنين در نقش‌هاي برجسته نينوا آثاري از درخت نخل مربوط به دوره آشوريان وجود دارد. در قانون‌نامه حَمورابي، ششمين پادشاه بابِل٬ چند ماده درباره نخل وجود دارد، که نشان مي‌دهد درخت نخل چه تأثيري بر زندگي مردم آن زمان داشته است. در ماده‌ی ٥٩ اين قانون آمده است: هرکس نخل خرما را قطع کند، بايد ٢٢٥ گرم نقره جريمه بپردازد. در ماده ٦٠ نيز مقررات بين کارگر و مالک نخلستان وضع شده است:
کارگر نخلستان بايد زمين را با استفاده از پاجوش‌ها بکارد و براي مدت ٤ سال آنها را آبياري کند و سپس، در طول سال پنجم که درختان خرما به بار مي‌نشينند، محصول آن را به طور مساوي بين خود تقسيم کنند.

تأثير نخل در ميان مردم دنياي باستان به قدري بوده که کاخ‌ها، معابد، و حتي تخت‌هاي سلطنتي را در دوره‌ی سومريان و بابليان به وسيله برگ هاي آن تزئين مي‌کرده اند. سرستون‌های تالاری بزرگ در مجموعه بناهای باشکوه کَرَنک مصر به شکل برگ خرما تراشیده شده است.
از هزاران سال پيش تاکنون، به دليل تأثير نخل در زندگي بشر، اين گياه از اهميت و قداست ويژه‌اي برخوردار بوده است. مردم ادوار مختلف تمدن بين النهرين، هريک به‌گونه‌اي در نشان دادن اهميت نخل، آيين‌ها و مراسم و اعتقادات نيکي داشته‌اند: سومريان نخل را مقدس مي‌شمرده‌اند و آن را مایه‌ی برکت مي‌دانسته‌اند؛ در نزد کلدانيان نخل الهه‌ی خاصي داشته است؛ بابليان خداي مخصوصي براي نخل داشته‌اند؛ آشوريان از خرما به‌عنوان شيريني در مجالس شادي استفاده مي‌کرده‌اند؛ هندوها نيز شرط برکت را در خاندان عروس و داماد، وجود خرما مي‌دانسته‌اند؛ عرب‌ها خرما را تنها ماده‌ی تغذيه‌ی عموم برمي‌شمرده‌اند، و آن را «شجرۀالحياة» می‌نامیدند و بر این اساس منشأ آن را آدمي مي‌دانستند. ايرانيان، به خصوص مردم جنوب٬ نخل را تنها ميراث پس از خود مي‌دانند و آن را «شجره‌ی وفاداري» می‌نامند.
در ايران بر اساس شواهد باستان شناختي، نزديک به شش هزار سال پيش کشت نخل وجود داشته است. می‌توان گفت؛ کاشت نخل در ایران از دوران باستان شروع شده و به پیش از سلسله‌ی هخامنشی مربوط می‌شود. از دیر باز درخت نخل و میوه ی آن تاثیر بسزایی در زندگی مردم جنوب ایران داشته است. در میان یافته‌های ارزشمند باستان‌شناسان در شهر سوخته، سفالینه‌ای وجود دارد که در آن بزی در پنج حرکت به سمت درختی می‌جهد و برگ‌های آن را می‌خورد. گفته می‌شود این سفالینه که هم‌اکنون به‌عنوان نخستین پویانمایی جهان در دنیا مطرح شده‌است، در حقیقت پویانمایی داستان منظوم کهن درخت آسوریک (نخل) و بز است.

در دوره‌ی عيلاميان، در نزديکي شهر شوش، بر اساس نقوش، مهرها و کتیبه‌های مکشوفه می‌توان گفت نخلستان‌هاي بسياري در این منطقه وجود داشته است. وجود نقش‌ نخل بر روي مهرهاي عیلامی، هخامنشی و مسکوکات عبرانیان قدیم نشان از اهميت و قداست اين گياه نزد مردم آن دوره دارد، همچنین در منظومه‌ی درخت آسوريک که به پهلوي و از زمان ساسانيان به جاي مانده است، در مناظره‌ای میان بز و نخل، خرما فواید خود را برمی‌شمارد. ایرانیان در جشن‌ها و تشریفات ویژه‌ی نوروز از درخت خرما و میوه‌ی آن استفاده می‌کرده‌اند.درخت نخل علاوه بر میوه‌ی متنوع و خوش طعمش کاربردهای فراوانی در زندگی روزمره‌ی انسان‌ها، اعم از: استفاده در تولید داروهای گیاهی، ساخت وسایل کاربردی و اشیاء تزیینی دارد. همچنین نخل و فراورده‌های آن در وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منطقه موثر بوده و بخش اعظمی از آداب، رسوم و آئین‌های محلی و بومی منطقه را به خود اختصاص می‌دهد. امرار و معاش اکثر ساکنان روستاهای جنوب کشور از طریق تولیدات درخت نخل می‌باشد.

طبق روایات موجود بیشترین گیاهی که در قران کریم از آن یاد شده درخت نخل می‌باشد که این مسأله نشاندهنده‌ی اهمیت آن در دین اسلام و زندگی انسان می‌باشد. کلمه‌ی نخل، جمع آن نخیل و نخله در بیست آیه‌ی قرآن آمده است. بجز کلمه‌ی نخل نام نوعی خاص از درخت خرما به نام لِينَةٍ در سوره‌ی حشرآیه‌ی 5 آمده است.

"مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ." (حشر/5)
درخت نخل مانند انسان بوده و از دو جفت نر و ماده تشکیل شده و واحد شمارش آن مانند انسان نفر می‌باشد. درخت نخل در ۱۶ سالگی بالغ می‌شود و ثمر می‌دهد و در پیری، دندان نخل که "تَوَخْتَکْ" نامیده می‌شود، می‌ریزد.
اگر هنگام جابجایی سر نخل صدمه ببیند خشک می‌شود٬چون در سر نخل ماده‌ای وجود دارد به نام "کَچ" که همانند مغز آدمی است. نام دیگر کچ "پنیر نخل" است که در واقع ماده‌ی اولیه‌ی تشکیل تنه و برگ‌های نخل پیش از مرحله‌ی چوبی شدن می‌باشد. درخت نخل مثل آدم‌ها در آب خفه می‌شود و اگر آب از سر نخل بگذرد مرگ درخت نخل حتمی است. سر هر درختی را اگر قطع کنند بیشتر شاخ و برگ می‌دهد به جز درخت نخل که اگر سر این درخت را قطع کنند خشک می‌شود و می‌میرد مثل انسان. اگر چوب نخل را بسوزانیم هیچ زغالی ندارد، مثل آدمی. عمر درخت نخل تا صد و گاهی تا صد و بیست نیز می‌رسد. و از همه اینها جالب‌تر اینکه نخل‌ها عاشق همدیگر می‌شوند و این هم صفات انسانهاست.
اصمعی گوید: «شخصی از یمامه برای من حکایت کرد و گفت طربستانی بود که همه ساله حمل نیکو آوردی، دوسال بگذشت و حمل نیاورد. مردی بیاوردم که به علم نخل مخبر بود. بدید و بگفت این نخل راهیچ علت نمی‌یابم که مانع حمل افتد. آن که بر بالای نخل دیگر رفت ونظر بر چپ و راست کرد و در جوار آن نخلی بود. گفت این نخل بر آن عاشق است باید که با تلقیح از آن، این نخل را بارور کنم و در آن سال، آن را از این نخل گشن دادیم، حمل بسیار نیکو آورد».

تکثیر این درخت بوسیله‌ی هسته‌ی خرما یا بوسیله‌ی جابجا کردن پاجوش‌ها (جوانه‌های خرما) صورت می‌گیرد. بهترین وسیله‌ی تکثیر خرما همان جابجا کردن پاجوش یا درخت کوچکی است که اطراف درخت نخل مادر تولید می‌شود. بهترین فصل تکثیر، تابستان و ماه‌های تیر و مرداد است. طریقه‌ی باروری این درخت بدین‌صورت است که به ازاء هر اصله درخت ماده ، 15 اصله پایه‌ی نر در نظر گرفته می‌شود و خوشه‌ها را از درخت نر درمی‌آورند و درختان ماده را باور می‌کنند که در اصطلاح محلی به این عمل ایوار می‌گویند. درخت خرما دارای انواع مختلف می‌باشد و بعضی معتقدند به چهارصد نوع می‌رسد.
نخل درختی است که یک‌سال تمام می‌تواند هزینه‌ی زندگی یک کشاورز را تامین کند. در تابستان از میوه‌ی تازه‌ی آن؛ رطب و در زمستان از خرمای آن استفاده می‌کنند. در سایه‌اش می‌خوابند و از الیاف و برگ‌ها و ساقه‌های آن خانه و منزل به صورت لهر (Lahar) و سرگ (Serg) ساخته و از فرآورده‌های آن قند خرما، شیره‌ی خرما، سرکه و الکل به دست می‌آورند. هسته‌ی خرما مصرف غذایی برای دام‌ها دارد و از برگ آن برای بافتن زیراندازی به نام تک (Tak) استفاده می شود و از خوشه‌ی خرما که به پنگ (Pang) معروف است سبد و دیگر محصولات حصیری مانند کنتله (Kantela) بادبزن، سرجهله، جارو و طناب حصیری درست می کنند. از سیس خرما (Sis) که همان الیاف وسط شاخه‌ها هستند، جهت شستن ظرف و بافتن طناب محکمی به نام پوران (Powran) برای بالا رفتن از درخت استفاده می‌شود.
خاورمیانه بزرگترین تولید کننده‌ی خرما در جهان است و پس از عراق، عربستان سعودي و مصر، ایران در مقام چهارم تولید این ماده‌ی غذایی در این ناحیه قرار دارد. بر اساس آمار منتشر شده بیش از 2 درصد از اراضی قابل کشت کشور یعنی چیزي در حدود 218000 هکتار به نخلستان‌ها تعلق داشته و در هر هکتار رقمی در حدود 150 اصله درخت موجود است.
بنابراین درخت نخل با توجه به قدمت و قداست آن، یکی از میراث ناملموس ارزشمند سرزمین ما محسوب شده و می‌توان آیین و رسوم مربوط به کاشت، نگهداری، تکثیر و برداشت محصول آن را در فهرست آثار ملی کشور ثبت نمود و همچنین با توجه به پیشینه و ویژگی‌های عنوان شده ار این درخت باستانی و مقدس، اختصاص یک روز از تقویم ملی کشور به درخت نخل ضرورری می‌باشد.

منابع مطالعاتی:
- درویش منش، کژال ، بررسی نقوش گیاهی مشترك درآثارمنقوش حسنلو، زیویه، قلایچی، ربط 2 و ارتباط آنها با هنر آشور، نشریه هنرهای زیبا - هنرهای تجسمی، دوره 21، شماره 2، تابستان 1395.
- سلامي، عبدالنبي، خرما در فرهنگ مردم خِشت و دلوار، نشریه‌ی گویش شناسی، شماره‌ی 1.
- دانشنامه‌ی جهان اسلام (www.rch.ac.ir)
- ممبینی، مهتاب و شافعی، آزاده، نقش گیاهان اساطیری و مقدس در هنر ساسانی (با تأ يكد بر نقوش برجسته، فلزکاری و گچ بری(، نشریه‌ی جلوه‌ی هنر، شماره 14، 1394.
- K. J. Roach, The Elamite Cylinder Seal Corpus, c.3500 – 1000 BC, 2008.

با سپاس ویژه از خانم نجلا درخشانی

(کارشناسی ارشد مرمت و احیاء بناها و بافتهای تاریخی)

مقاله مدارس و کتابخانه هاي شوشتر در دوره قاجار

در شهر شوشتر، بسیاری از بازرگانان و تجار در ساخت امکان فرهنگی، پیشگام بودند. از جملهآنها محمد تقی خان کلانتر را میتوان نام برد؛ که در دوره حکومت فتحعلی خان فرزند واخوشتی در ساخت مدرسه برای سید نعمت الله جزایری پیش قدم بوده است. همچنین عالمان دینی نیز در احداث و توسعه کتابخانههای شوشتر اهتمام داشتهاند. به عنوان نمونهکتابخانه خاندان شرف الدین شوشتری، کتابخانه سید میر عبدالوهاب مرعشی، کتابخانه ساداتشوشتر، کتابخانه سید نعمت الله جزایری، کتابخانه شیخ جعفر شوشتری را میتوان ذکر کرد.

برای دانلود روی تصویر زیر کلیک کنید.

بررسی تأثیر تجارت و بازرگانی در حیات اقتصادی شوشتر در دوره قاجاریه

در دوره قاجاریه، اوضاع اجتماعی و تأمین امنیت در شوشتر، غیرقابل تحمل شده بود.
بازرگانان و تاجران شوشتری مجبور بودهاند، برای حفظ موقعیت اقتصادی و سرمایه خودبه دیگر شهرهای ایران مانند اهواز )ناصری(، تهران و حتی کشورهای دیگر از جمله هندوستان و عراق مهاجرت نمایند. آنها در شهرهای مختلف هندوستان همانندکلکته،بمبی، آگره...حیدرآباد و عراق.بصره و بغداد و.به تجارت و داد و ستد میپرداختند.

برای دانلود مقاله روی تصویر زیر کلیک کنید

مقاله معرفی مسجد جامع شوشتر به بررسی تطبیقی مسجد جامع و مساجد هم عصر آن

در گذشته، در همه ادیان و مذاهب و در همه آبادی ها و شهرهای کهن، شاخص ترین ساختمان، نیایشگاه بوده است که نمایانگر آن مذهب در آن شهر یا آبادی بوده که از همه اندام های دیگر شهری نمایان تر و چشمگیرتر است. پس از اسلام هم مهمترین ساختمان شهر مسجدها بودند. مسجد مرکز ثقل بنای شهرها در دوره اسلامی بود و معماری آن متناسب با شرایط اقلیمی، مصالح در دسترس و تحت تاثیر سنن و خصوصات محلی ساکنان هر منطقه شکل می گرفت.
در این مقاله سعی بر این است که پس از معرفی مسجد جامع شوشتر به بررسی تطبیقی مسجد جامع و مساجد هم عصر آن پرداخته شود.

برای دانلود روی تصویر زیر کلیک کنید.