خوزتوریسم
تفاوت تعزیه و شبیه خوانی
تفاوت تعزیه و شبیه خوانی به روایت حاج خلیل ضرغامپور کارگردان تئاتر و شبیه خوانی
تعزیه در لغت به معنای عزاداری و از ریشه واژه ی عزیه و عزا می آید و تمامی سوگواری ها و عزاداری ها از جمله سینه زنی، زنجیر زنی و مداحی و در سوگ نشستن عزیزان و از دست رفتگان و مرحومین از زیرمجموعه ی تعزیه و تعزیت می باشند و هر جا اجتماعی در سوگ اهل بیت و یا عزیزی برپاست آنجا محفل تعزیه است.
در شهرستان شوشتر (از توابع استان خوزستان) از دیرباز عزاداری و تعزیه خوانی در سوگ سیّد و سالار شهیدان برپا بوده و هست و بسیاری از نوحه ها و پامنبری های روضه ها از آوازهای سنتی و بومی محلی ۲۴ مقام یا مقوم این دیار کهن گرفته شده اند که معروفترین آن ها آواز شوشتری در دستگاه همایون می باشد.
همچنین از آوازهای معروف عزاداری و مراسمات تشییع می توان به آواز سوزناک مار رضایی (مادر رضا) از گوشه های شور عربی اشاره کرد که بسیارمورد استفاده ی مردم این خطه می باشد و هنرمندان شبیه خوان کهن دیار دارالمومنین شوشتر در مجالس شبیه خوانی خود بسیار از این آواز در کنار تعزیت که عامه ی مردم به آن گرایش دارند بهره می برند
ولی هنر شبیه خوانی که خود از شکل و ظاهر واژه ی آن پیداست به شبیه سازی می پردازد تا هرچه بیشتر به اصل و شکل واقعه نزدیک تر گردد .
این هنر ملی ایرانی که عامه برحسب عادت آن را به تعزیه می شناسند و به یک عادت ذهنی برای مردم تبدیل شده که بر زبان جاری می شود.
اصولا هنر شبیه خوانی خود از شاخه های تعزیه می باشد و نوعی هنرنمایشی مذهبی است که عزاداری به شکل نمایشی و تخصصی در آن اجرا می شود از شاخه های هنرهای نمایشی ایران زمین بوده که از دستگاههای موسیقی ایرانی ، سنت ها ، آیین ها ، آوازها و نواهای محلی مناطق و استانها ی مختلف نیز بسیار در آن استفاده می شود .
این هنر ملی و سنتی شبیه خوانی از سالیان دور داشته در این سرزمین وجود داشته و از میراث فرهنگی هنری ماندگار ما محسوب می گردد ، ولی در دوران رضا خان پهلوی شبیه خوانی روبه افول رفت تا جایی که به نابودی گرایید و بعد از آن دوران تاریک و سیاه که باعث شد شبیه خوان ها به روستاها و دهات پناه برده و در آنجا به عشق ائمه اطهار اجرا داشته باشند.
بعد از حکومت رضاشاه مجددا چراغ شبیه خوانی کم کم روشن گردید و بعد از انقلاب اسلامی به اوج خود رسیده و اکنون گروه ها و هیئت های زیادی در سراسر ایران زمین این هنر ملی مذهبی را زنده نگه داشته اند و هر ساله در ایام محرم و صفر، ماه مبارک رمضان و ایام فاطمیه و در برخی شهرها و روستاها درطول سال نیز در کنار عزاداری ها و تعزیت ها به اجرای مجالس شبیه خوانی می پردازند و به مدد این اجراها هر ساله جوانان و نوجوانان زیادی جذب این هنر ملی مذهبی ایرانی می شوند که بسی جای خرسندی دارد.
از دیگر خصیصه های شبیه خوانی، این هنر ملی مذهبی ایرانی که به گفته ی خیلی از بزرگان هنر تئاتر و نمایش خصوصا زنده یاد استاد بهرام بیضایی ، استاد لاله تقیان ، زنده یاد استاد دکتر جابرعناصری که اعتقاد داشتند شبیه خوانی خود هنر تئاتر است((فیلم مستند تعزیه به روایتی دیگر)) و همچنین استاد بیضایی می گوید (( شبیه خوانی بزرگترین هدیه شرق به غرب است...... کتاب نمایش در ایران)) و در مقابل باز بسیار بزرگانی هستند که هنر شبیه خوانی را اصلا نمایش یا تئاتر نمی دانند.
در ادامه ی این نظریه ها که هر کدام جای تامل دارند می توان به تعریف و فرمول اریک بنتلی ( نمایشنامه نویس،منتقد و مترجم بریتانیایی) از هنرهای نمایشی پرداخت که بسیار جالب است : A→B←G "آ" در نقش "ب" در حالی که "ج" آن را به تماشا می نشیند. این فرمول را می شود بهترین و کامل ترین فرمول هنرهای نمایشی دانست. که بر اساس آن می شود شبیه خوانی را با قاطعیت نمایش یا تئاتردانست.
این هنر نمایشی ملی مذهبی که در جهان تشیع خصوصا ایران اسلامی جایگاه ویژه ای دارد و ریشه و شاکله ی آن از نقالی و شاهنامه خوانی است و شیعیان به خوبی از این هنر اسلامی سنتی برای به نمایش درآوردن وقایع کربلا و شهدای بزرگوار آن بهره می برند. و موضوعات دیگری نیز به مدد این شیوه ی نمایشی به کرات تحت عنوان ((مجالس غریب)) اجرا می شود و فقط خاص عزاداری نیست و نمی شود آن را تعزیه دانست و مجالس شبیه خوانی شادی آور و مضحک و هر مجلس شبیه خوانی به غیر از مجالس شبیه خوانی با موضوع وقایع دلخراش عاشورا و وفات و شهادت دیگر اهل بیت ائمه دال بر این ادعاست.
حاج خلیل ضرغامپور
