خوزتوریسم

یک دوستدار میراث‌ فرهنگی مطرح کرد

قنات‌ها میراث باغملک اما بی‌استفاده

یک دوستدار میراث‌ فرهنگی با بیان این‌که قنات‌های شهرستان باغملک قدمت دیرینه‌ای دارند گفت: قنات‌هایی که زیر شهر قرار گرفته‌اند میراث پنهان باغملک هستند اما متاسفانه بی‌استفاده مانده‌اند.

یونس شفیعی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به این‌که در گذشته قنات‌ها با نقشه مارپیچی در چهار جهت شهرستان باغملک آب را انتقال می‌دادند، اظهار کرد: در صورت پژوهش و تحقیق، مستندنگاری و تهیه فیلم مستند قنات‌های این شهرستان را می‌توان به عنوان میراث پنهان باغملک از گمنامی درآورد.

وی گفت: تنها موقعیت استراتژی تقسیم آب در کل استان خوزستان متعلق به شهرستان باغملک است.

او با بیان این‌که قنات‌های باغملک اصیل و قدیمی هستند یادآور شد: در گذشته آب‌های شمال باغملک را در این قنات‌ها تقسیم می‌کردند به طوری‌ که تمام آب‌های اطراف از زیر شهرستان عبور می‌کرد.

این دوستدار میراث فرهنگی با بیان این‌که قنات‌ها یکی از بکرترین موقعیت‌های گردشگری این شهرستان هستند گفت: پتانسیلی در قنات‌ها وجود دارد که می‌تواند عاملی برای تقویت گردشگری و طبیعت‌گردی باغملک باشد. بنابراین باید تلاش کرد تا این قنات‌ها به عنوان جاذبه‌ گردشگری شهرستان شناخته شوند.

شفیعی اضافه کرد: از پتانسیل‌های ویژه این قنات‌ها که برای شناسایی و حفاظت از آن‌ها نیز بسیار اهمیت دارد این است که می‌توانیم حوزه گردشگری را تقویت کنیم.

وی افزود: قنات‌ها می‌تواند به عنوان جاذبه گردشگری، گسترش گردشگری و طبیعت‌گردی و همچنین کسب درآمد در شهرستان مطرح شود.

براساس آمار وزارت جهاد کشاورزی ارغوانی، باغات باغملک، بختگان، شنگ، عروه و قلعه‌تل قنات‌های موجود در شهرستان باغملک هستند.

چرا «معین‌التجار» شوشتر بسته است؟

یک دوستدار میراث‌ فرهنگی می‌گوید: برخی از قسمت‌های بنای تاریخی «معین التجار» در شوشتر در حال مرمت است اما این‌که چرا این خانه‌ تاریخی با وجود ثبت ملی‌ بودن مدت‌هاست که در تعطیلی به سر می‌برد را کسی نمی‌داند.

ابوالفضل مهدی‌پور در گفت‌وگو با ایسنا، درباره وضعیت خانه تاریخی «معین‌التجار» شوشتر گفت: بنای «معین‌التجار» در شهرستان شوشتر یک بنای تاریخی و ثبت ملی‌شده‌ است و مدت‌هاست به روی بازدیدکننده‌ها و گردشگران بسته‌ است.

او با اشاره به این‌که بنای تاریخی «معین‌التجار» مالک خصوصی دارد خاطرنشان کرد: اداره میراث فرهنگی در مورد بناهایی مانند خانه «معین‌التجار» فقط می‌تواند به صورت مشارکتی برای تغییر کاربری اقدام کند. بنابراین خانه تاریخی «معین‌التجار» فقط در صورت مشارکت مالک تغییر کاربری می‌یابد.

این دوستدار میراث فرهنگی با بیان‌ این‌که در صورت رضایت مالک اداره میراث فرهنگی برای تغییر کاربری این خانه‌ تاریخی تصمیماتی گرفته می‌شود متذکر شد: افزون بر مرمت، تغییر کاربری و بهره‌برداری این بنا نیز نیازمند توجه و همکاری بیش‌تر مالک است. متاسفانه مالک این خانه تاریخی با اداره میراث فرهنگی همکاری محدودی دارد.

مهدی‌پور با اعتقاد به این‌که خانه تاریخی «معین‌التجار» می‌تواند به عنوان نماد خانه‌های تاریخی شوشتر معرفی شود اضافه کرد: اگر بخواهیم این بنای تاریخی به عنوان یکی از خانه‌های شاخص و قدیمی شوشتر به گردشگران بیش‌تر معرفی شود، با رضایت و همکاری مالک می‌توان آن را به یک سفره‌خانه سنتی یا چیزی مشابه آن تغییر کاربری داد.

خانه «معین‌التجار» مربوط به دوره قاجار و در شوشتر، انتهای خیابان امام شرقی، محله درب عباس، جنب مقام عباس واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۷۲۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. «معین‌التجار» از بازرگانان مشهور شوشتر بود که به دلیل اصالت بوشهری به معین‌التجار بوشهری نیز معروف بود. وی شرکتی به نام شرکت ناصری برای کشتی‌رانی در کارون تاسیس کرده و مجموعه‌ای از بناها در بندر ناصری (اهواز امروزی) بنا کرد.

خانه «معین‌التجار» در شوشتر به صورت تک‌ایوانی و دوره‌ساز در ۲ طبقه ساخته شده، در و پنجره‌های چوبی و چند مورد ارسی داشته که اکنون بخشی از آنها سالم است. این بنا در سال‌های گذشته تفکیک و تبدیل به سه قسمت مجزا شد؛ بخش اصلی آن هم‌اکنون اختصاص به مدرسه غیرانتفاعی دارد و روبه‌روی این بنا طویل‌ترین ساباط شوشتر واقع است.

هشدار یک دوستدار میراث فرهنگی؛

میراث چند هزار ساله‌ حمیدیه در خطر نابودی

مسئول انجمن میراث فرهنگی حمیدیه می‌گوید: تثبیت‌کننده‌ رودخانه باستانی تیرا که در سایت گنجینه آب سازمان آب و برق استان خوزستان به ‌عنوان قدیمی‌ترین تثبیت‌کننده‌ رودخانه کشور معرفی شده در چند سال گذشته دست‌خوش تهدیدهای انسانی شده است.

احمد جعفری‌ماجد در گفت‌وگو با ایسنا، تصریح کرد: بخش عمده‌ای از این تهدیدها مربوط به فعالیت‌ شهرداری حمیدیه برای احداث پارک ساحلی است که متاسفانه به‌ دلیل عدم استعلام از اداره میراث فرهنگی حمیدیه و مطالعات تخصصی مربوطه اقدام به خاک‌ریزی و فعالیت ماشین‌آلات سنگین نموده که احتمالا باعث شده بخش‌هایی از این سازه‌ چند هزار ساله صدمه دیده باشد.

او با اشاره به این‌که اداره کل میراث فرهنگی استان خوزستان در حیطه وظایف شغلی خود حفاظت و نگه‌داری از تمامی آثار ارزشمند استان را باید انجام دهد تاکید کرد: لازم است پرونده چنین آثار ارزشمندی را در فهرست ثبت اضطراری قرار دهند زیرا چند سالی است که پرونده این سازه‌ها مورد اهمال قرار گرفته و این آثار که در خطر نابودی کامل هستند بدون توجه اداره کل میراث استان به این احتمال، به مرور درصد تخریب کامل آن‌ها بیشتر می‌شود.

وی یادآوری کرد: سازه‌های تاریخی حمیدیه با قدمت بیش از سه هزار سال در امتداد رودخانه کرخه بخش (نهر تیرا) از منطقه «خسرج» آغاز و تا ورودی منطقه «نصه» (کوی کارگران) ادامه پیدا می‌کند.

مسئول انجمن میراث فرهنگی حمیدیه اضافه کرد: این سازه‌ها بنا بر اعلام کارشناسان باستان‌شناسی از لحاظ سیستم آب‌رسانی و کنترل آب اهمیت ویژه و منحصربفردی دارند.

منطقه تاریخی تثبیت رودخانه «تیرا» به شماره ۷۹۳۰ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده‌ است.

جعفری‌ماجد با اشاره به این‌که احتمال می‌رود این سازه‌ها در دوران میسان که حدود ۳۷۲ سال پیش از میلاد مسیح روی کار آمده ساخته شده‌ باشند افزود: احتمالا شهر تاریخی نهر تیرا در امتداد این سازه‌ها احداث شده باشد.

او ادامه داد: با استفاده از این سازه‌ها آب مورد نیاز کشاورزی، آب مورد نیاز کوره‌های ضرب سکه، آب سوق نهر تیرا و آب شهری نهر تیرا با استفاده از سیستم تعبیه شده در تثبیت‌کننده آب به ‌صورت تحت فشار تامین می‌شده است.

این دوستدار میراث فرهنگی با بیان این‌که مردم محلی حمیدیه این سازه‌های آبی را «سنون» خطاب می‌کنند و مفرد آن را «سن» می‌گویند گفت: سازه‌های آبی حمیدیه شامل چندین سد برای بالا نگاه‌ داشتن آب بالاتر از سطح زمین، چندین پل‌بند که تنها آثاری از یکی باقی‌ مانده و تثبیت‌کننده رودخانه که برای انتقال و تقسیم آب مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

سازه‌ای که در رودخانه کرخه در شهرستان حمیدیه از دوره ساسانی تا امروز وجود دارد از آن به عنوان تثبیت‌کننده دیواره یا (اپی) نام می‌برند. سازه‌های آبی مربوط به دوره ساسانیان در ضلع غربی رودخانه کرخه در شهر حمیدیه واقع شده‌اند. طول دیواره سد تنظیمی تاریخی حمیدیه حدود ۱۱۰ متر به قطر ۲٫۵ متر و ارتفاع پنج متر است که در حاشیه رودخانه کرخه قرار گرفته و در امتداد دیواره این سازه ۲ سد و یک پل بند تاریخی متصل شده ‌است

مسجد جامع شوشتر

مسجد جامع شوشتر از قدیمی ترین مساجد کشور که بنای اولیه آن، از آثار قرون اولیه اسلامی است که بر طبق نوشته کتب تاریخی، در سال ۲۵۴ هـ . ق توسط المعتزبالله - خلیفه عباسی - بنیان نهاده شد و سال ها بعد توسط المسترشد بالله - خلیفه دیگر عباسی ( متوفی ۵۲۹ هـ. ق) به اتمام رسید .

بنای این مسجد در قرون بعدی، خاصه در دوره صفوی، تغییر اساسی یافته است . براساس شواهد موجود و منابع مکتوب، بنای اولیه مسجد به سبک منسوب به عربی مشتمل بر شبستانی در جانب قبله و شاید رواقی در اضلاع دیگر صحن بوده است .

با توجه به نوشته تذکره شوشتری، شبستان مسجد تیرپوش بوده تا اینکه در دوره صفوی - سال ۱۰۸۸ هـ. ق - به جهت فساد تیرهای چوبی، شبستان با طاق های آجری بر روی پایه های متشکل از قطعات سنگی پوشش یافته است

بنابراین، بنای کنونی مسجد، بیشتر از آثار دوره صفوی و بعد از آن است و از بنای اولیه آن ، غیر از نقشه ساختمانی، بقایای کتیبه بخشی از دیوار جانب قبله و دیوار شرقی بین گلدسته و منار و خود منار که در قرن هشتم هجری به بنای اولیه افزوده شده، چیز دیگری مشهود نیست.

بنای کنونی مسجد مشتمل بر شبستان بزرگ جانب جنوبی، صحن وسیع ، منار و گلدسته جانب شرقی است.

بخش اصلی مسجد یا شبستان ستوندار جنوبی به ابعاد ۴۰/۲۶×۳۹ متر دارای پوشش طاق و گنبد است که بر روی ۵۴ پایه و جرز استوار گردیده است . پایه ها، از بلوکه های سنگی کوچک با ابعاد استاندارد ساخته شده که دارای پایه و سرستون چهار ضلعی و ساقه ۸ ضلعی هستند .

زوایای سرستون ها به صورت مقرنس های ساده ای در آمده است . طاق های بالای ستون ها، مرتفع و دارای قوس شکسته هستند . بر روی طاق های مذکور، پوشش های گنبدی قرار گرفته است . در میانه ضلع جنوبی شبستان، محرابی با گچبری های به شیوه صفوی و در اضلاع دیگر شبستان، سنگ نوشته ها و کتیبه های گچبری و فرامینی نصب کرده اند که عمدتا مربوط به دوره صفویه هستند . ظاهرا قدیمی ترین این کتیبه ها، بخشی از کتیبه گچبری قرآنی است که در آن به خط کوفی تزیینی، بخشی از سوره یاسین را نگاشته اند .

در این بنا حدود ۱۹ کتیبه نصب کرده اند که عموما به بنای مسجد ارتباطی نداشته و بعضا از جای دیگری به این مکان منتقل شده اند. بر سردر خارجی شبستان که مزین به مقرنس و آجر کاری است، دو قطعه سنگ نوشته نصب شده که بر آنها آیا تی به تاریخ ۱۱۷۵ هـ. ق کتیبه شده است .

در ضلع شرقی صحن مسجد، در غرفه اختصاصی کوچکی، قبر مؤلف تذکره شوشتر : سیدعبدالله جزایری و پدرش سیدنورالدین - به ترتیب، متوفی ۱۱۷۳ و ۱۱۵۸ هـ. ق - قرار دارد . چسبیده به ضلع شرقی مسجد، بقایای مناره زیبایی از قرن هشتم هـ. ق دیده می شود که بخش زیادی از آن ویران شده است . این مناره دارای ساقه ای استوانه ای و مزین به آجر کاری است که در میان آجر کاری ها، کتیبه های زیبایی به خط بنایی از کاشی فیروزه ای رنگ با عبارات "لله "، "محمد" و"علی " نشانده اند .

تا اواسط قرن دوازدهم هجری، ۲۶ متر از ارتفاع مناره برجای بوده (امروزه تنها ۱۶ متر آن باقی است) و کتیبه تاریخی آن بر لوحی سنگی بر قسمت بالای مناره نصب بوده است.

براساس کتیبه مزبور، بانی مناره، سلطان اویس بن حسن ایلکانی است . مؤلف تذکره شوشتر، تاریخ کتیبه را ۸۲۲ هـ.ق خوانده ؛ اما از آنجا که سلطان اویس در سال ۷۷۶ هـ. ق درگذشته، یا در نوشتن و خواندن کتیبه قصوری رفته، یا کتیبه و تزیینات مناره از بازماندگان سلطان اویس بوده که کار وی را به اتمام رسانیده اند.

در میانه ساقه منار، میله ای آجری است که پله های درونی منار به دور آن قرار می گرفته اند . در نزدیکی این منار و بر بالای ضلع شرقی، گلدسته مانندی با پوشش کاشیکاری برجای مانده است .

این بنا در دوره های مختلف تعمیر و بازسازی و به شماره ۲۸۶به ثبت تاریخی رسیده است.

عکس:ایکنا/مونا صیافی زاده

معاون سابق گردشگری خوزستان مطرح کرد؛
ضرورت راه اندازی پایانه مرزی گردشگری و صنایع دستی برای توسعه شلمچه و چذابه

سالانه بیش از دو میلیون زائر اربعین، پایانه‌های مرزی شلمچه و چذابه را برای زیارت عتبات انتخاب می‌کنند؛ حضور دو میلیون زائر ایرانی علاوه بر زائران خارجی یکی از فرصت‌های خوزستان برای بهره‌مندی از فرصت‌های گردشگری و صنایع دستی است

برای بررسی فرصت‌های خلق شده در این حوزه با پیمان نبهانی معاون سابق گردشگری اداره کل میراث فرهنگی خوزستان به گفت‌وگو پرداختیم که متن آن در پی می‌آید.

شبستان: سالانه حدود دو میلیون زائر ایرانی و خارجی مرزهای خوزستان را برای زیارت اربعین انتخاب می‌کنند. چگونه می‌توان از ظرفیت این زائران برای توسعه گردشگری خوزستان استفاده کرد؟

نبهانی: هر مسافری که خوزستان را برای گذر انتخاب می‌کند در واقع یک گردشگر محسوب و سفیری برای معرفی جاذبه‌های استان خوزستان خواهد بود.

معرفی سایت های گردشگری طبیعی، مراکز خرید سوغات و صنایع دستی به‎همراه معرفی مناسب ظرفیت‌های مردم شناسی منطقه گذر و همچنین معرفی میراث عاشورایی مردم استان می‌تواند زائران را برای سفر مجدد به استان ترغیب کند.

البته هماهنگی های امنیتی و ایجاد زیرساخت های لازم در مسیر به تشکیل تصویری مناسب و ایجاد رغبت برای دعوت از دوستان از جمله راهکارهایی است که می تواند به رونق گردشگری کمک کند.

شبستان: پایانه‌های مرزی خوزستان علی‌رغم شباهت‌ها، ویژگی‌های منحصر به فرد خود را هم دارند. چگونه می‌توان این ویژگی‌ها را برجسته و زائران را به دو مرز هدایت و با توسعه گردشگری، جوامع محلی را توانمند کرد؟

نبهانی: ماسه زارهای ام الدبس در کنار حیات جانوری و گیاهی خاص خود و نزدیکی به تالاب از جمله جاذبه‌هایی است که در سفر به چذابه می‌توان از دیدن آنها لذت برد. یادمان شهدای چذابه، دهلاویه و فکه و پادگان میشداغ از جمله اماکنی هستند که حال و هوای عاشورای معاصر را به کربلای 14 قرن پیش پیوند می‌زند و خیلی از زائران حسینی به زیارت این یادمان‌ها علاقه نشان می دهند.

مضیف‌های ساخته شده از نی تالاب که گونه خاصی از زندگی جوامع انسانی پیرامون تالاب را بازگو می کند نیز توسط اهالی سوسنگرد و بستان و در بین مسیر منتهی به سمت پایانه چذابه ساخته شده ودر ایام اربعین پذیرای زائران و در بقیه ایام سال میزبان گردشگران است.

در شلمچه هم یادمان‌های شهدا به‌همراه روستاهای مسیر و آشپزی خاص و خوشمزه مردم خرمشهر و آبادان در کل سال میزبان گردشگران است. مراکز خرید و سرگرمی و تفریحی هم ازدیگر جاذبه‌های خرمشهر و آبادان است که در کنار اروند زیبایی‌های منتهی به مرز شلمچه را دوچندان می‌کند و به شرط معرفی آنها می‌تواند سالانه زائران کربلا را به سمت گردشگری در مناطق مرزی خوزستان هدایت کند.

شبستان: پیاده روی اربعین جزو گونه گردشگری مذهبی محسوب می‌شود؛ با استفاده از ظرفیت گردشگری مذهبی چگونه می‌توان سایر گونه‌های گردشگری خوزستان را تقویت کرد؟

نبهانی: با تولید محتوای مناسب و سهل الارسال به چند زبان و حفظ سطحی کیفی خدماتی که به زائران در ایام اربعین داده می‌شود در طول سال می‌توان بازاریابی لازم را برای جاذبه‌های گردشگری استان انجام داد البته توجه ویژه به تولید و فروش صنایع دستی و سوغات تاثیر بهتری خواهد داشت.

شبستان: زیارت اربعین و راهیان نور در سال‌های گذشته سبب حضور گردشگران زیادی در خوزستان شده‌اند و این عاملی برای توسعه زیرساخت‌های دولتی شد؛ چگونه می‌توان این ظرفیت را به سمت بخش خصوصی هدایت کرد تا عایدی مردم بیشتر شود؟

نبهانی: زیرساخت‌های ایجاد شده برای ارائه خدمت به زائران ایجاد شده و سطح کیفی آن بر اساس شاخص‌های آسایش گردشگر در سطح متوسطی قرار دارد. می‌توان این اقامتگاه‌ها و زائر سراها را به‌صورت پلکانی و با یارانه دولتی به بخش خصوصی واگذار کرد و فروش تضمینی را برای این مجموعه‌ها جاری کرد تا در یک دوره سرمایه گذاری کیفیت این خدمات و تعداد افرادی که از این خدمات به‌صورت غیر رایگان استفاده می‌کنند افزایش یابد.

راه اندازی و تجهیز این فضاها در قالب هاستل هتل، کارتینگ، موزه و میدان مسابقات تلویزیونی از جمله راهکارهای جذب گردشگر و مشتری به این مراکز است که باید به آنها توجه کرد.

شبستان: چگونه می‌توان در پایانه‌های مرزی یا استان‌های مرزی جاذبه ایجاد کرد تا میزان ماندگاری زائران در این مناطق بیشتر شود؟

نبهانی: یکی از روش‌های رایج در بهره مندی از فضای شهرهای مرزی برای رونق گردشگری در مرزها صدور مجوز تردد محدود افراد شناسایی شده به دوطرف مرز بدون ترتیبات اداری معمول و همچنین تعدیل محدوده تردد مجاز به سمت مرز برای بهبود وضعیت معیشت و صدور مجوز خرید و فروش کالا در دوطرف مرز همانند بانه و گناوه و...می تواند به جذب گردشگر به مرز، رونق تاسیسات اقامتی و پذیرایی را باعث شود.

البته راه اندازی پایانه مرزی گردشگری و صنایع دستی در مرزهای چذابه و شلمچه با حضور دفاتر خدمات مسافرتی و شرکت‌های حمل و نقل گردشگر مجوز دار و راه اندازی بازارچه دائمی سوغات و صنایع دستی در آنجا هم از راهکارهایی است که کلیات آن در هیات دولت تصویب شده است و امید است که با تصویب نهایی و ابلاغ و اجرا گردشگری را در این دومنطقه و استان رونق دهد.

منبع:خبرگزاری شبستان

مدیرکل میراث‌فرهنگی استان خوزستان تأکید کرد:

ضرورت وجود بهترین امکانات در بافت‌های تاریخی خوزستان

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان گفت: در تمام مجموعه بافت‌های تاریخی واقف بر این هستیم که باید در همه بافت‌های تاریخی استان بهترین امکانات استاندارد و روز زندگی و زیرساخت‌ها وجود داشته باشند.

به‌گزارش میراث‌آریا به نقل از روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان، محمدحسین ارسطوزاده روز سه‌شنبه 17 مردادماه 1402 با حضور در خبرگزاری ایسنا به‌مناسبت روز خبرنگار با اشاره به بناهایی که مخروبه‌اند و اغلب به عنوان زباله‌دانی و... مشاهده می‌شوند، اظهار کرد: این بناهای مخروبه با الگوهای معماری که متناسب با بافت ‌تاریخی آن‌هاست و از آن به عنوان ضوابط اختصاصی بافت ‌تاریخی یاد می‌شود، قابلیت احیا شدن را دارند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان ادامه داد: عقیده ما این است که این بناهای رها شده باید آباد شود و در راستای خدمت‌رسانی به بافت انجام وظیفه کنند؛ بنابراین هیچ دلیلی برای ‌این‌که در بافت ‌تاریخی، محلی متروکه یا مخروبه باشد و به حال خود رها شود وجود ندارد مگر این‌که معضل اصلی بافت تاریخی مالک‌ شخصی باشد چرا که بناهایی وجود دارند که به دلیل بلاتکلیفی بین وراث تخریب می‌شوند.

او اضافه کرد: بناها را می‌توان به نوعی حفاظت و مرمت کرد و پس از آن کاربری فرهنگی و گردشگری درستی برای آن‌ها درنظر بگیرد.

ارسطوزاده تأکید کرد: در تمام مجموعه بافت‌های تاریخی واقف بر این هستیم که باید در همه بافت‌های تاریخی استان بهترین امکانات استاندارد و روز زندگی و زیرساخت‌ها وجود داشته باشند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان با اشاره به این‌که دو رویکرد اساسی برای بافت ‌تاریخی وجود دارد توضیح داد: ابتدا باید زیرساخت‌های شهری و زندگی امروزی را تأمین، گسترش و به وجود آوریم تا سپس بهسازی محیطی و محوطه‌ها انجام شود. بنابراین برای بافت‌های تاریخی ابتدا باید فضای ‌شهری مناسب که در شأن ساکنان باشد ملاحظه شود تا پس از آن بافت ‌تاریخی به عنوان نقشی که در گردشگری و تفرج‌گاه دارد بتواند ایفای نقش کند.

او با تأکید بر این‌که باید زیرساخت‌های لازم ایجاد شود افزود: برای این‌که بنایی حفظ شود ما نمی‌گوییم که آن بنا بر سر مالک خصوصی تخریب شود و یا این‌که متروکه بماند چراکه متروکه و ویران شدن آثار تاریخی به هیچ عنوان مورد تأیید ما نیست.

ارسطوزاده با بیان این‌که در حوزه حفاظت از بناهای تاریخی دو تا سه روش وجود دارد ادامه داد: یک روش این است که برای بناهای ارزشمند اعتبارات مشارکتی وجود دارد که دولت بلاعوض برای مرمت اثر تاریخی هزینه می‌کند و مالکان شخصی در صورت ثبت‌ملی بودن بنا می‌توانند تقاضا کنند. مالک شخصی می‌تواند در سامانه ثبت‌نام کند و از اعتبارات و تسهیلاتی که شامل بافت‌های فرسوده و تاریخی است استفاده کند.

او ادامه داد: روش دیگر این است که مالک ‌شخصی با سرمایه‌گذار بخش ‌خصوصی برای تغییر کاربری بنای تاریخی مشارکت کند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان خاطرنشان کرد: بقا و حفاظت ارزش‌های میراث‌فرهنگی که در محل سکونت، معیشت و زندگی مردم هستند ارتباط مستقیمی با تعاملی که جامعه محلی با آن‌ها دارند برقرار می‌کند.

او با اشاره به این‌که میراث‌فرهنگی به‌ دلیل درآمیختگی با فرهنگ و نقش بستن در دل و جان مردم ارزشمند می‌شود، افزود: در همه کنوانسیون‌های ملی از قبیل آیین‌نامه‌ها، نظام‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها و حتی در کنوانسیون‌های بین‌المللی، جامعه محلی باید در کنار میراث‌فرهنگی و اثر تاریخی احساس خوشبختی کند.

درخواست مرمت «قلعه سلاسل» شوشتر براساس عکس‌های قدیمی

یک دوستدار میراث‌ فرهنگی با اشاره به اینکه تصاویر قدیمی از قلعه سلاسل شوشتر وجود دارد گفت: هدف ما این است که این قلعه را براساس همان عکس‌های قدیمی مرمت و بازسازی کنیم.

ابوالفضل‌ مهدی‌پور در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره پیگیری‌های مستمر دوستداران میراث‌ فرهنگی برای مرمت و بازسازی بخش‌هایی از این قلعه گفت: اقدامات لازم برای بازسازی، بهسازی و ترمیم بخش‌هایی از این قلعه مستلزم تخصیص اعتبار و مشارکت تمام مسؤولان ذی‌ربط در استان و کشور است.

او با اشاره به اهمیت قلعه تاریخی سلاسل و نیاز توجه به این کهن اثر تاریخی گفت: اگر از سوی مقامات بالاتر به دوستداران میراث ‌فرهنگی برای بازسازی قلعه دستورکاری اعلام شود با هماهنگی می‌توانیم کارهایی را برای قلعه انجام دهیم.

قلعه سلاسل شوشتر دژی است بسیار بزرگ که دارای حیاط‌های مفصل و متعدد و سربازخانه‌ها و طویله‌ها و حمام‌ها و شبستان‌ها و برج‌ها و باغچه‌ها و قورخانه و نقاره‌خانه و حرم‌خانه و آشپزخانه و قاپی‌های متعدد و حوض‌های بزرگ و حصار و خندق بوده ‌است. این قلعه به همراه ۱۵ اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (پنجم تیر ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی‌تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید.

مهدی‌پور با اشاره به این‌که این قلعه تاریخی همچون گذشته پابرجاست گفت: برای حفظ، حراست و مرمت آثار تاریخی حساسیت‌هایی وجود دارد.که مستلزم تایید کارشناسان داخلی و نیز کارشناسان یونسکو می باشد هر چند که در این چند سال به صورت دوره ای (مانند مرمت بخش هایی از ساختمان های داخلی قلعه سلاسل) این کار صورت گرفته است

این دوستدار میراث فرهنگی خاطرنشان کرد: با گذشت زمان همه‌ بناهای تاریخی فرسوده می‌شوند. بنابراین به صورت مستمر باید مرمت شوند.

منبع:ایسنای خوزستان

دبیر :شیما عباس زاده

دبیر: جلیل جعفری

خبرنگار: فاطمه فریح‌زاده

نشست بررسی نظام مسائل مرتبط با پایگاه های ملی و جهانی استان خوزستان

نشست بررسی نظام مسائل مرتبط با پایگاه های ملی و جهانی

قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی:

تاریخ خوزستان نمادی از «ایران فرهنگی» است/ برنامه‌ریزی برای تکمیل موزه منطقه‌ای خوزستان

نشست بررسی نظام مسائل مرتبط با پایگاه‌های میراث‌ملی و جهانی استان خوزستان با حضور علی دارابی قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی، عصر امروز سه‌شنبه ۱۰ مردادماه ۱۴۰۲ در سالن فجر وزارتخانه برگزار شد.

به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، در این نشست، مدیران ستادی وزارتخانه و مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خوزستان، معاون میراث فرهنگی استان و مدیران پایگاه‌های ملی و جهانی این استان حضور داشتند.

در این نشست ۳ ساعته، پس از استماع مسائل و ارزیابی عملکردها، برای حل مشکلات تصمیم‌گیری شد. انتقال تجارب و اقدامات نوآورانه و خلاقانه‌ای که پایگاه‌ها داشته‌اند، از دیگر اهداف این جلسه بود.

محمدحسین ارسطوزاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوزستان در این نشست یادآور شد: خوزستان به دلیل همجواری با تمدن بین‌النهرین، بهشت باستان‌شناسی است. این استان ۷ پایگاه میراث ملی و ۳ پایگاه میراث جهانی دارد.

برنامه‌ریزی برای تکمیل موزه منطقه‌ای خوزستان

دارابی در این نشست، خوزستان را مینیاتوری از ایران فرهنگی در ادوار مختلف تاریخ دانست که با توجه به اهمیت آن در حوزه میراث‌فرهنگی، این ظرفیت‌ها باید خوانش و معرفی شود.

قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور، ماهیت پایگاه‌های ملی و جهانی را در کنار پژوهش، مرمت و حفاظت، روایتگری و آموزش عنوان کرد.

دارابی، نظام‌نامه پایگاه‌ها را برنامه اقدام و عمل پایگاه‌ها عنوان کرد و اهمیت برنامه‌ریزی عملی و بازدیدهای میدانی برای رفع چالش‌ها را یادآور شد.

وی همچنین به تدوین طرح جامع آموزش برای پایگاه‌ها و تعجیل در اجرای آن تأکید کرد.

توجه به مسئولیت اجتماعی و شناسایی ظرفیت‌های استانی، تشکیل شورای عالی نظارت، معرفی بسته‌های سرمایه‌گذاری، انتخاب شعار مناسب، ارزشیابی مستمر مدیران، بازتعریف معیارها برای پایگاه‌های ملی و جهانی، تکمیل بانک اطلاعاتی و ارائه پیوست‌های فرهنگی و رسانه‌ای از دیگر نکات مورد اشاره قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور در این جلسه بود.

احصاء موضوعات مربوط به اراضی کشاورزی و آلاینده‌های همجوار پایگاه‌ها و پیگیری با دستگاه‌های مرتبط از جمله مصوبات این جلسه بود.

همچنین مقرر شد برای تکمیل و افتتاح موزه منطقه‌ای خوزستان طی یک سال آتی، تلاش و برنامه‌ریزی شود

ایلنا از خوزستان گزارش می‌دهد:

زنگ خطر در یک قدمی محوطه باستانی اشکفت سلمان/ شهرداری ایذه نگاه سودجویانه به محوطه‌های باستانی را تغییر دهد

در پی انتشار مناقصه جاده سلامت در نزدیکی حریم اشکفت سلمان توسط شهرداری ایذه، یکبار دیگر زنگ خطر جدی برای یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی در استان خوزستان به صدا درآمده است.

به گزارش خبرنگار ایلنا از خوزستان، محوطه تاریخی اشکفت سلمان یک محوطه باستانی متعلق به ۳۲۰۰ سال پیش است که به‌عنوان یک نیایشگاه توسط عیلامی‌ها بنا شده و به واسطه نقوش حکاکی شده و مباحث مهم مطروحه در نگارکندهای این نیایشگاه، از آثار مهم در تاریخ ایران و جهان محسوب می‌شود.

این محوطه باستانی طی سالیان متوالی به دلیل مداخلات بی‌شمار و تعرضات افراد و دولت‌ها، بارها در معرض خطر واقع شده و به نگرانی‌های مردم ایذه و دوستداران میراث فرهنگی در استان خوزستان دامن زده است.

احداث چاه عمیق و نگرانی از خشک شدن چشمه باستانی اشکفت، موضوع واگذاری محوطه تنگ آبزا برای احداث میدان تیراندازی، مداخلات و ساخت و سازهای غیرکارشناسانه شهرداری ایذه در محوطه اصلی معبد که در تعارض با استانداردهای میراث جهانی است، احداث ستون‌های یک ساختمان تجاری در محوطه یک بلوار تنگ «پیاده رو بی‌بی مریم» و مخدوش کردن حریم منظری اشکفت سلمان توسط شهرداری ایذه که بارها توسط دوستداران میراث فرهنگی درخواست برچیده شدن آن‌ها مطرح اما عملی نشده است، بخش ناچیزی از نگرانی‌های موجود پیرامون این محوطه باستانی است.

در تازه‌ترین اخبار و حواشی پیرامون این اثر در آستانه ثبت جهانی، شهرداری ایذه با انتشار یک مناقصه عمومی، قصد ساخت جاده پیاده‌رو تا نزدیکی حریم اصلی را دارد و هنوز توجیه قابل قبولی توسط شهرداری ایذه برای این اقدام غیرکارشناسانه مطرح نشده است.

بهنام رضایی مالمیر (کارشناس فرهنگی و دانش آموخته تاریخ ایران) می‌گوید: حرکت خزنده شهرداری به سمت محوطه و کشیده شدن این جاده تا نزدیکی عرصه، بدون تردید در آینده‌ای نزدیک، سلامت این اثر منحصر به فرد را به خطر خواهد انداخت. هنوز بر ما روشن نشده است که چه توجیهی وجود دارد که شهرداری ایذه در شهری با یک محیط کاملا طبیعی دست به تخریب کوه و درخت و محیط بکر اطراف شهر بزند تا به قول خودش یک جاده را احداث کند که بدون شک این جاده به همین جا ختم نخواهد شد و پلن‌های دیگری نیز به دنبال خواهد داشت.

رضایی مالمیر می‌افزاید: اگر قصد مدیران شهرداری ایذه، واقعا آبادانی و فعالیت فرهنگی است، چرا به ساماندهی محوطه‌های دیگری مانند عمارت اتابکان، عمارت نورآباد و یا احداث پارک تخصصی برای کودکان محروم ایذه‌ای نمی‌پردازند و اگر جز این موضوع، بحث دیگری را دنبال می‌کنند که قطعا پروژه، یک پروژه هزینه بردار بدون توجیه فرهنگی-اقتصادی است و باید جلوی این کار گرفته شود. شما اگر سری به عمارت اتابکان بزنید به واسطه کم‌کاری‌های شهرداری ایذه و رها کردن آن، محوطه به یک زباله‌دان تبدیل و حتی یک سطل زباله جاگذاری نشده است. تقاضای ما از مدیران شهرداری این است که نگاه سودجویانه خود را به محوطه‌های تاریخی را تغییر دهند.

او با تاکید بر آنکه اینگونه فعالیت‌های غیر کارشناسانه کاملا در تضاد با موضوع ثبت جهانی و منافع مردمی است و می‌تواند شرایط را برای تکمیل پرونده ثبت جهانی به مخاطره جدی بیندازد، می‌افزاید: تزریق بتن به طبیعت بکر حاشیه شهری، تغییر چهره شهر زنده ایذه و تبدیل آن به یک محیط تصنعی و تماما فیزیکی، نصب المان‌های بدون هویت در میادین شهری، ساخت و سازهای بدون نگاه فرهنگی، بزودی شهر زیبا و طبیعت محور ایذه را به یک محیط غیر قابل تحمل تبدیل خواهد کرد و این بسیار دردآور است، مگر اینکه در نگاه مدیران حوزه شهری تغییری ایجاد شود که با توجه به شرایط موجود بعید می‌دانم.

این کارشناس فرهنگی می‌گوید: از دارایی‌های اصلی شهر ایذه همین چند اثر تاریخی و طبیعی است که زمینه ورود گردشگر را برای مردم و یک شهر بدون پشتوانه اقتصادی تاکنون به ارمغان آورده است. این اقدام شهرداری ایذه به جای کمک به رشد شهری و توسعه عمرانی، دشمنی آشکار با طبیعت و میراث فرهنگی است. اگر شهرداری ایذه می‌خواهد حسن نیت خود را به مردم و دوستداران میراث فرهنگی نشان دهد، ستون‌های بتنی خود که مانند خاری در چشم اشکفت سلمان فرورفته‌اند را بردارد. وگرنه اگر شهرداری ایذه بخواهد با همین روند جلو برود، دیر یا زود باید منتظر راه اندازی یک چال تعویض روغنی در دهانه اصلی معبد اشکفت سلمان باشیم.

مهدی فرجی (مدیر پایگاه میراث فرهنگی آیاپیر) نیز می‌گوید: شهرداری ایذه پیش از انتشار مناقصه، باید از پایگاه میراث فرهنگی استعلام می‌گرفت و نظر معاونت میراث فرهنگی استان را کاملا در اولویت قرار می‌داد. در صورت ادامه این روند، تخلف است و نظر نهایی با پایگاه است.

برزو شیخ زاده (رئیس شورای شهر ایذه) هم با ابراز بی‌اطلاعی از این مناقصه، به ایلنا می‌گوید: در جریان جزئیات این موضوع نیستم؛ اجازه دهید تا موضوع را پیگیری کنم.

به مناسبت پنجم تیر ماه سالوزثبت جهانی سازه های آبی تاریخی شوشنر

شوشتر ؛ پایتخت سازه های آبی تاریخی جهان

در خطه جنوب کشور گنجینه‌پنهانی به نام استان خوزستان وجود دارد که در درون خود شهرها و روستاهایی با قدمت تاریخی و کهن پروانده است و هر کدام از آن‌ها قدمت و تاریخی پرشکوه این خطه را بازگو میکنند.

کهن شهر باستانی شوشتر یکی از شهرهای باستانی است که از زمان ساسانیان تا ابتدای پهلوی در اغلب دوره‌های تاریخی مرکز استان خوزستان بوده‌است.

شوشتر شهری است که نبض کارون در دستش است. آنجا که طغیان می‌کند، آرامش می‌کند تا مایه آرامش باشد نه ویرانگری ؛ راز طبیعت در این سرزمین بر مردمانش پوشیده نیست.

شوشتر پر از داستانهای تاریخیست است؛ تاریخی که با افزایش عمرشهر، قیمتش نیز افزون می‌شود. رنگ قدیمی بودن را نمی‌شود از شوشتر گرفت. بوی تاریخ می‌دهد و رنگش رمزآلود است.شهری که گویی تاریخش را هنوز سر به مهر در سینه دارد

اگر هر یک از شهرهای بزرگ ایران، روزگاری ـ کوتاه و یا بلند ـ پایتخت سیاسی، اقتصادی و مذهبی ایران بوده اند، شوشتر را شاید بتوان پایتخت آب ایران و حتی جهان دانست. شوشتر در دامن آبی کارون و متأثر از مسیرهای آبی خوزستان شکل می گیرد و به نوبه خود بر این مسیرها تأثیرات تازه ای می گذارد. رشد و توسعه شهر به علوم و قواعد هیدرولیک بستگی تام و از طرفی به آزمون های تازه ای در این زمینه دست پیدا کرده است

شوشتر تجربه کم نظیری از توافق انسان ، رودخانه و تقابل قدرت شگفتی آفرین اراده انسانی با نیروهای سرکش طبیعت است.

معماری سازه های آبی شوشتر را می‌توان یکی از عجایب تاریخ دانست در آن دوران ساخت چنین آثاری با ابزارهای ساده، نیاز به دانش بسیار بالایی داشت

.سازه هایی آبی شوشتر براساس نقش آب و هنر نیاکان ما با استفاده از معماری خاص طراحی شده است و همه این سازه ها چون یک منظومه آبی با هم قرن هاست در ارتباط هستند.

سازه های آبی شوشتر نشان دهنده این موضوع هستند که چقدر اقوام باستانی ایران، به سیستم توزیع آب و البته صرفه‌جویی در مصرف آن اهمیت می‌دادند. معماری و مقاومت این بنا در طی این سال‌ها، یکی از ویژگی‌های بارز و منحصربه‌فرد آن است

یر همین اساس پایگاه سازه‌های آبی فعالیت‌های پژوهشی پیرامون این سازه‌ها را آغاز کرد و در ابتدا پرونده مجموعه آسیاب‌های شوشتر که سال‌ها در فهرست پیشنهادی ثبت جهانی ایران قرار داشت تهیه شد اما به پیشنهاد و نظر کارشناسان میراث جهانی یونسکو مبنی بر اینکه محوطه آسیاب‌ها تنها بخشی از مجموعه به‌ هم پیوسته سازه‌های آبی در شوشتر است تهیه پرونده منظومه آبی‌ ـ‌ تاریخی شوشتر در دستور کار قرار گرفت

این پرونده پس از تکمیل و رقابت موفقیت‌آمیز در مقایسه با آثار پیشنهادی دیگر از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور به عنوان دهمین اثر ایران به کمیته میراث جهانی یونسکو ارایه شد. سرانجام در نشست سالانه اعضای این کمیته در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (‎پنج تیر ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا این پرونده با احراز معیارهای یک، ۲ و پنج با عنوان سیستم آبی‌ـ‌تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید تا با این آثار گرانبها که یادگار نیاکان ما برای بهره برداری از آب می باشد بهتر معرفی شود

به امید حفاظت و نگه داری بیشتر از این اثار ارزشمند

نگارش: ابوالفضل مهدی پور