هنر تذهیب ،«افطاری و فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی وابسته و جشن سده ثبت جهانی شد
هنر تذهیب به عنوان بیست و دومین عنصر میراث فرهنگی ناملموس ایران در هجدهمین نشست کمیته بینالدولی پاسداری از میراثفرهنگی ناملموس یونسکو در بوتسوانا ثبت شد.
هنر سنتی تذهیب
تذهیب از ریشۀ ذَهَب (به معنی طلا) گرفته شده است. تذهیب را زراندود یا طلاکاری نیز مینامند. دلیل این نامگذاری استفاده از محلولهای طلا (سایر رنگها و محلولهای براق و درخشان) برای طراحی نقوش تذهیب بوده است. اما لغت تذهیب را در اصطلاح میتوان به معنی آراستن نیز دانست. چرا که هدف اصلی هنر تذهیب، آراستن صفحات کتاب، قطعات خوشنویسی و حاشیه نقاشیها به ویژه صفحات قرآن کریم است.
این هنر قبل از اسلام نیز رواج داشت و در آن زمان زرنگاری نامیده میشد. پس از ظهور اسلام، در ایران برای تزئین قرآن استفاده میشد. قرآن های خوشنویسی و تذهیب قرون اولیه اسلامی مشابه نقاشیهای تزئینی دوره ساسانی است.
تذهیب دارای سبکهای مختلفی است. از جمله سبکهای تذهیب میتوان به سبک سلجوقی (مانوی)، سبک ایلخانی، سبک تیموری، سبک شیراز، سبک صفوی و سبک قاجار اشاره کرد. در عصر صفوی، اصفهان به مرکز هنر تذهیب و خوشنویسی تبدیل شد. در این مرکز با استفاده از رنگهای طلایی، لاجوردی، شنجرفی، سبز، زرد و سفید تغییرات زیبایی را در این هنر ایجاد کردند. ابزار آن شامل قلممو، خط کش، پرگار و مهره است.
هنر تذهیب مشترک با کشورهای آذربایجان، تاجیکستان، ترکیه و ازبکستان برای ثبت جهانی به یونسکو ارسال شده است.
«افطاری و فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی وابسته به آن
افطاری و فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی وابسته به آن به عنوان بیست و سومین عنصر میراث فرهنگی ناملموس ایران در هجدهمین نشست کمیته بینالدولی پاسداری از میراثفرهنگی ناملموس یونسکو در بوتسوانا ثبت شد.
به گزارش میراث آریا، افطاری و فعالیت های فرهنگی و اجتماعی وابسته به آن امروز چهارشنبه ۱۵ آذرماه ۱۴۰۲ در سومین روز از هجدهمین نشست کمیته بین الدولی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس ثبت جهانی شد.
افطاری و فعالیت های فرهنگی و اجتماعی وابسته به آن با مشارکت کشورهای ترکیه، آذربایجان و ازبکستان تهیه و تدوین شده است.
ماه رمضان که در میان ایرانیان به ماه میهمانی خدا شناخته می شود برای مسلمانان تنها یک آیین مذهبی نیست، یک فرهنگ است. «افطاری و فعالیت های فرهنگی و اجتماعی وابسته به آن» عنصری است که مسلمانان پس از غروب آفتاب ماه رمضان (ماه نهم قمری) و با اتمام آیین عبادی روزه، آیینی که در آن مسلمانان از خوردن و نوشیدن از سحرگاه تا غروب روزهای ماه رمضان پرهیز میکنند، برگزار میکنند.
افطاری و فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی وابسته آن که پس از سختی روزه داری برگزار می شود نقش بسیار موثری در ارتقای نشاط و شادابی مسلمانان در ایام ماه رمضان دارد. این عنصر که در سطح ملی برگزار میشود هم بهصورت خانوادگی و هم در گروه های اجتماعی بزرگتر در اماکن خصوصی، نیمه عمومی و عمومی از جمله مساجد، تکایا، حسینیه ها بازارها، میادین، رستورانها و سالنهای همایش برگزار می شود.
افطاری دارای نقش اجتماعی و فرهنگی بسیار مهمی در تمامی جوامع اسلامی، فارغ از جنسیت، قومیت، نژاد و جغرافیاست. این عنصر باعث انسجام اجتماعی، وفاق ملی، صلح، دوستی، شادی و توجه ویژه به فقرا و مساکین می شود در زمان برگزاری افطار علاوه بر خواندن نماز بهصورت فردی یا جمعی، فعالیتهای مهم دیگری همچون برگزاری مراسم دعا، خواندن و نواختن موسیقیهای مرتبط، خواندن قصههای اجتماعی و دینی برای کودکان، برپا کردن سفرههای افطار با غذاهای محلی و آیینی، بازیهای دست جمعی سنتی و معاصر، پختن غذاهایهای آیینی و محلی، مراسم آشتیکنان افراد قهرکرده، خواستگاری برای جوانان و غیره انجام میشود. یکی از مهمترین ویژگیهای این عنصر، اطعام، اهدای البسه و کمک مالی به مستمدان و فقراست.
روشهای قدیمی برای آگاهی از وقت شرعی غروب و زمان افطار، شبیه روشهای اعلام سحر بوده است. در گذشته اعلام وقت سحر و بیدارکردن مردم به شیوههای گوناگون مانند دوره گردی مؤذنان و جارچیان در خیابان ها، برافروختن فانوس در گلدسته ها، طبل و شیپور نواختن، کوبیدن در خانه ها، شلیک توپ و زدن بوق حمامها بوده است. با پیشرفت ابزارها و وسایل اطلاعرسانی هر دوره، تغییر کرده و جای خود را به رادیو، تلویزیون و پخش اذان از بلندگوهای مساجد داده است. مردم هر منطقه از ایران با توجه به خاستگاه اعتقادی و آیینی خود آداب و رسوم خاص منطقه خود را انجام می دهند.
در بسیاری از شهرها به هنگام افطار مغازهها تعطیل شده و خیابانها خلوت میشود، در برخی مساجد نماز جماعت بلافاصله پس از اذان مغرب و با سرعت خوانده میشود و در برخی پس از صرف افطار اقامه شده و بعد از آن برنامههای سخنرانی و مناجات برگزار میشود. در شبهای تابستان، مردم پس از افطار به برنامههای مختلفی مانند خرید و شب نشینی میپردازند و تعطیلی هنگام افطار را با فعالیتهای تا نزدیک سحر جبران میکنند. برنامههای متعدد ورزشی مانند جام رمضان نیز پس از افطار برگزار میگردد. امروزه سریالهای متعدد تلوزیونی با محتوایی که تلاش میشود ارتباطی به معنویت داشته باشد جایگزین بخشی از این فعالیتها شده است.
شب میلاد امام حسن (ع) و ایام شهادت امام علی (ع) نیز در سراسر مناطق شیعهنشین با برنامههای خاص مولودی و عزاداری از بقیه روزها ممتاز میشود. افطاری دادن و کمک به نیازمندان و ایتام در این روزها پررنگتر انجام میشود.
اذان مؤذن زاده اردبیلی، دعای سحر و مناجات ربنا به هنگام افطار از نواهای ماندگار این ایام اند.
جشن سده
جشن سده نیز به عنوان بیست و چهارمین عنصر میراث فرهنگی ناملموس ایران در هجدهمین نشست کمیته بینالدولی پاسداری از میراثفرهنگی ناملموس یونسکو در بوتسوانا ثبت شد..
جشن سده با مشارکت کشور تاجیکستان تهیه و تدوین شده است.
جشن سده، جشنی ایرانی است که در آغاز شامگاه ۱۰ بهمن برگزار میشود. این جشن بیش از هزاران سال قدمت دارد (از زمان پیدایش آتش) و از کهنترین جشنهای ایرانی بهشمار میرود. «سده» بهعنوان یک میراث ایرانی است و اعضای جوامع را بدون توجه به سن، جنسیت و موقعیت اجتماعی گرد هم میآورد.
جشن، جشن همکاری و همبستگی مردمان است. مردم از هر قومیت و هر مذهبی در این جشن باستانی شرکت می کنند. این جشن با برگزاری مراسم روشن کردن آتش و حلقه زدن به دور آن، برگزاری مراسم مذهبی، قصه خوانی، شاهنامه خوانی، آواز و موسیقی، میزبانی و پذیرایی از میهمانان با غذاها و نان های خاص و آیینی، شیرینی و میوه و تنقلات همراه است.
اعتقاد کشاورزان بر این است که در روز دهم بهمن، روزی که ۵۰ روز و ۵۰ شب تا بهار باقی مانده است، زمینهای کشاورزی برای کشت بهاری بعدی خود آماده میشوند و مردم پایان سردترین روزهای زمستانی را جشن میگیرند.
هجدهمین جلسه کمیته بین دولتی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس از ۱۳ تا ۱۸ آذرماه ۱۴۰۲ در در شهر کاسان جمهوری بوتسوانا در حال برگزاری است
از ایران ۳ پرونده برای ثبت جهانی در هجدهمین نشست کمیته بینالدولی پاسداری از میراثفرهنگی ناملموس بررسی میشود که شامل افطار و مراسم اجتماعی- فرهنگی آن (مشترک با آذربایجان، ترکیه و ازبکستان)، هنر تذهیب (مشترک با آذربایجان، تاجیکستان، ترکیه و ازبکستان) و جشن سده (مشترک با تاجیکستان) است.
خوزتوریسم
