پستی و بلندی‌های کشف نفت در ایران

داستان کشف نخستین میدان نفتی در منطقه خاورمیانه یعنی در مسجدسلیمان، در اوایل قرن بیستم، شاید برای افرادی ساده به نظر برسد، اما با فناوری، شرایط و امکانات آن روز، تکه‌‌ای از تاریخ این سرزمین را نشان می‌دهد که کاشفان اولیه نفت، چه مشکلاتی را پشت سر گذاشته‌اند.

همانگونه که می‌دانیم با شروع قرون جدید است که نه تنها ایران بلکه جهان به ارزش واقعی نفت پی می برند. غرب که به دنبال جانشینی برای ذغال‌سنگ بود تا انقلاب صنعتی خود را با سرعت بیشتری به پیش ببرد نقاط مختلفی از جهان را مورد گمانه‌زنی تحقیق و کاوش قرار داد و ایران نیز از این جمله بود. نخستین‌بار یک کارشناس زمین‌شناسی به نام و.ک. لوفتوس از جنوب غرب ایران دیدن کرد و نتیجه مشاهدات خود را در قالب مقاله‌ای در اروپا منتشر کرد. لوفتوس در مقاله خود با عنوان «درباره زمین‌شناسی نواحی مرزی ترکیه - ایران و نواحی مجاور آن» از مناطقی در جنوب غرب ایران یاد کرد که چشمه‌های خودجوش نفت و گاز در آن وجود دارند.

مقاله توصیفی لوفتوس بسیار مورد توجه غربی‌ها قرار گرفت و آنها را مترصد فرصتی قرار داد تا احتمال وجود نفت و گاز را در ایران بیازمایند. وی در گزارش منتشر شده در سال ۱۸۵۵ اظهار کرد که تنها چمشه قیر بررسی شده از سوی ایشان در کنار کوه‌های بختیاری و مسجد دور افتاده‌ای در نزدیکی کوه آسماری مسجد سلیمان قرار داشته است. در سال ۱۸۹۰ میلادی(۱۲۶۹ شمسی) امتیاز اکتشاف و استخراج کلیه معادن ایران از جمله نفت از سوی ناصرالدین شاه به یک انگلیسی به نام «بارون جولیوس رویتر» داده شد که به علت عدم موفقیت در اکتشاف نفت و مخالفت‌های داخلی و خارجی این قرارداد با شکست مواجه شده و طرف ایرانی مجبور به پرداخت غرامت سنگینی شد.

در سال ۱۹۰۱میلادی (۱۲۸۰ شمسی) طبق امتیاز نامه دیگری اجازه اکتشاف، استخراج ، تصفیه، حمل و نقل و فروش نفت و همچنین احداث خط لوله در تمام خاک ایران به‌جز پنج ایالت شمالی به یکی دیگر از اتباع انگلستان به نام «ویلیام ناکس دارسی» به مدت ۶۰ سال داده شد. از آن پس فعالیت‌ها برای اکتشاف و استخراج نفت در منطقه دور افتاده ای به‌نام چاه سرخ در حوالی کرمانشاه شروع شد که در تابستان ۱۹۰۳ حفاری‌ها در عمق ۵۰۷ متری به گاز نفت و سپس به نفت رسید. چند ماه بعد دومین چاه نیز در عمق مشابهی حفر شده و به نفت رسید. بهره برداری از این چاه‌ها با توجه به بازده کم روزانه حدود ۳۰ تن و هزینه‌های بالای حفاری و حمل نقل مقرون به صرفه تشخیص داده نشد، دارسی که سرمایه‌گذاری زیادی انجام داده بود و به نتیجه مطلوب نرسیده بود مجبور به همکاری با شرکت نفت برمه شد. که آن نیز یک شرکت انگلیسی بود. همکاری این دو گروه با هم منجر به ایجاد شرکت جدیدی بنام سندیکای امتیازات در سال ۱۹۰۵ شد.

جورج برنالد رینولدز زمین شناس معروف بعد از تحقیقات ابتدایی اعلام کرد که حفاری‌ها باید در منطقه مسجد سلیمان که دارای ساختار تاقدیسی است صورت گیرد. اما شرکت با تکرار اشتباه اولیه اقدام به حفاری دو حلقه چاه به عمق‌های ۶۶۱ و ۵۹۱ متر در منطقه رامهرمز کرد که هیچکدام به نفت نرسید. بعد از این اشتباه و عدم موفقیت، شرکت با ناامیدی تمام دستور توقف حفاری را صادر کرد اما رینولدز که به وجود نفت در مسجد سلیمان اطمینان داشت حفاری‌ها را به منطقه نفتون در مسجد سلیمان منتقل و از اجرای دستور خودداری کرد. در ۲۶ مه ۱۹۰۸ (پنجم خردادماه ۱۲۸۷) وقتی حفاری چاه در مسجد سلیمان به پایان رسید نفت به ارتفاع ۵۰ فوت در هوا فوران کرد که سطح تولید آن به ۲ هزار و ۳۰۰ بشکه در روز می رسید.

برای تبدیل این میدان نفتی به یکی از بزرگترین میادین نفتی جهان و بهره‌برداری از آن احتیاج به سرمایه‌گذاری زیادی بود که برای تأمین آن شرکت انگلیس- ایران در سال ۱۹۰۹ تأسیس شد. بعد از گذشت ۴۰ سال از حفر نخستین چاه در میدان نفتون که بعدها در سال ۱۹۳۰ به مسجد سلیمان تغییر نام داد، نخستین محموله نفتی ایران از بندر آبادان صادر شد. دارسی و شرکت نفتی انگلیس و ایران تا سال ۱۹۱۴ در ایران به فعالیت خود ادامه دادند تا اینکه با کاهش کمک‌های دولت انگلستان در این سال شرکت بنگال لنسر برای بهره‌بردار ی از منابع نفتی ایران وارد مسجد سلیمان شد که با هوشیاری وینستون چرچیل این مسئله بحرانی به پایان رسیده و طی قراردادی دولت انگلستان ۵۱ درصد سهام شرکت انگلیس- ایران را به دست گرفته و حق انتصاب دو عضو هیئت مدیره با حق وتو را برای خود محفوظ داشت. تا سال ۱۹۳۳ که قرارداد دارسی لغو شد جمعا ۵۶۱۴۷۰۰۰ تن متریک نفت صادر شد.

علی چاهخوزاده

روایت سفری به سرزمینی نه چندان دور؛

الماس کرناسیان در قلب دزفول

وقتی به دزفول سفر می‌کنید و وارد بافت تاریخی این شهرستان می‌شوید، حمام کرناسیان با بافت تاریخی و جذاب خود همچون الماسی در قلب این شهر می‌درخشد. این حمام به عنوان یک موزه مردم‌شناسی شناخته شده و با موقعیتی فوق‌العاده در نزدیکی رودخانه دز قرار دارد.

میراث‌آریا: در حمام تاریخی کرناسیان، احساسی از عجایب گذشته بر فراز ذهنمان می‌نشیند. هنگام ورود به این حمام تاریخی، نمایی سحرآمیز و آرامش‌بخش به چشم ما می‌خورد. طاق‌های چوبی در ورودی، با خطوط پیچیده و نقوش ظریف، درخشش و جذابیت خود را به ما نشان می‌دهند. رنگارنگی‌ها و جزئیات آجرکاری‌های ورودی، تاریخ در آنجا را به تصویر می‌کشد و بویی از گذشته را در هوا به احساس می‌آورد.

با قدم گذاشتن در این حمام تاریخی، به یک دنیای جدید وارد می‌شویم. معماری بی‌نظیر حمام، زیبایی و شکوه هنر ایرانی‌اسلامی را درخود جای داده است. با نگاهی به اطراف، زیبایی‌های معماری دزفول به خوبی مشهود می‌شوند. این حمام، با طراحی استثنایی و جزئیات دقیق، هنر و ظرافت خلقکاران را به نمایش می‌گذارد و هر بیننده‌ای را مبهوت می‌کند.

طول راهروی ورودی، مانند یک تونل زمان به گذشته می‌برد. با عبور از این تونل، به ناگهان از زمان حاضر به گذشته می‌رسیم. اینجا، ما با تصاویری از آداب و رسوم دزفول، صنایع دستی محلی و نمادهایی که به مشاغل اصیل این منطقه مرتبط هستند، مواجه می‌شویم. این مجموعه‌ای از آثار، یک گنجینه ارزشمند از تاریخ و فرهنگ دزفول را برایمان به ارمغان می‌آورد. با چرخش یک نگاه، می‌توانیم خودمان را در آغوش تاریخ گذشته فرو ببریم و ارتباطی عمیق با فرهنگ و زندگی مردمان این شهر را برقرار کنیم.

حمام تاریخی کرناسیان، جزو مهم‌ترین آثار تاریخی دزفول است. این مکان، یک فرصت بی‌نظیر برای آشنایی عموم مردم و گردشگران با تاریخ، فرهنگ و آداب و رسوم این شهر است. همچنین، به عنوان یک موزه مردم‌شناسی، ارزش فرهنگی و تمدنی عظیمی را به ما نشان می‌دهد.

حمام تاریخی کرناسیان در دوران زندیه ساخته شده و به مرور زمان به یکی از جاذبه‌های گردشگری مهم در دزفول تبدیل شده است. در اواخر جنگ هشت ساله تحمیلی، استفاده از حمام‌های عمومی کاهش یافت و این حمام نیز به تدریج تعطیل شد، اما ارزش تاریخی و فرهنگی آن در ذهن مردم همچنان حفظ شد.

امروزه، حمام تاریخی کرناسیان به عنوان یک موزه مردم‌شناسی شهره شده است. بازدیدکنندگان می‌توانند در این مکان تاریخی، به نمایشگاهی از آثار و اشیاء مرتبط با زندگی در دزفول در گذشته دسترسی پیدا کنند. این موزه، فرصتی منحصر به فرد برای آشنایی با سبک زندگی، آداب و رسوم و هنر محلی در دزفول فراهم می‌کند.

در سال ۱۳۸۲، اداره میراث فرهنگی دزفول و سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری در طول سه سال تصمیم به بهسازی و مرمت حمام کرناسیان گرفتند. این تلاش‌ها باعث شد که از سال ۱۳۸۵، حمام کرناسیان به عنوان یک موزه مردم‌شناسی در دزفول شناخته شود و توسط گردشگران بازدید شود.

این حمام در مرکز محله کرناسیان واقع شده است، که در شمالی‌ترین قسمت منطقه قدیمی شهر قرار دارد. این حمام به شماره ۸۳۷۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. حمام کرناسیان به همراه سایر بناهای باارزش مانند خانه‌ها و مساجد تاریخی و مقبره سید عبدالله داعی، یکی از شاعران و عرفای بزرگ دزفول، احاطه شده است و زیبایی آن را دو چندان کرده است.

حمام کرناسیان به این نام معروف شده است زیرا در گذشته، محله کرناسیان محل اسکان عشایری بود که از کوه‌های کرناس در شمال شهرستان دزفول به این منطقه مهاجرت می‌کردند. با گسترش شهر و توسعه شهرنشینی، این منطقه به محلی برای اسکان ثابت آنها تبدیل شد و این امر باعث شد که این منطقه به نام کرناسیان شناخته شود.

حمام کرناسیان یک حمام تاریخی با مساحت حدود ۸۸۰ مترمربع است. این حمام دارای یک سردری کوچک و زیبا با تزئینات ساده آجرکاری است. آن دارای دو قسمت مجزا برای زنان و مردان است، که هر کدام از این قسمت‌ها شامل فضاهایی با نام‌های دالان ورودی، سربینه و گرمخانه هستند.

میاندر، یک راهروی ارتباطی بین فضای سرد (سربینه) و فضای گرم (گرمخانه) است. این میاندر هم از به هدر رفتن گرمای موجود در گرمخانه جلوگیری می‌کند و هم از ورود مستقیم افراد به فضای بیرون و مواجهه با هوای سرد جلوگیری می‌کند.

برای ورود به قسمت زنانه حمام (به منظور حفظ حریم خصوصی)، از پشت‌بام و از طریق یک پلکانی وجود داشت، که ورودی آن در کوچه‌ای نزدیک قرار داشت.

دالان

دالان، یک حجره باز و مقدمه‌ای است که مسئولیت استقبال از مراجعه‌کنندگان را بر عهده دارد. در این حجره، آجرهای کف به صورت توخالی آراسته شده‌اند، به طوری که به عنوان قلک و محلی برای انداختن پول استفاده می‌شود. این جزئیات زیبا و منحصربه‌فرد، توجه من را به خود جلب می‌کند.

سربینه

بعد از عبور از دالان، وارد سربینه می‌شوم. سربینه، فضایی است که برای شستشوی پاها قبل و بعد از حمام، یک حوضی در وسط آن ساخته شده است. سقف سربینه به شکل گنبدی طراحی شده و یک دریچه در بالای آن قرار دارد که به منظور استفاده از نور طبیعی و تهویه فضاها ایجاد شده است. دریچه با استفاده از گلجام، یک درپوش کنترل شده، مسدود شده است.

حمام کرناسیان دارای دو قسمت جداگانه برای زنان و مردان است. در کنار این دو قسمت، آتشدان‌ها و مخازن آب سرد و گرم قرار دارند. آتشدان‌ها، از طریق گربه روها، که کانال‌هایی زیرزمینی هستند، گرمای لازم برای حمام را فراهم می‌کنند و همچنین موجب گرم شدن کف فضاهای داخلی می‌شوند.

گربه رو

گربه رو، یک کانال است که زیر گرمخانه ساخته شده و برای گرم کردن فضای داخلی حمام استفاده می‌شود. عرض آنها به اندازه عرض شانه یک انسان و ارتفاع آنها به اندازه یک نفر در حالت نشسته است. این طرح منحصر به فرد اجازه می‌دهد که مجراها به راحتی تمیز شوند و دود از آنها زده شود. این نحوه طراحی و ساخت گربه روها، نیاز به تمیز کردن و نگهداری آنها را به صورت منظم و آسان می‌کند.

دیوارها در سراسر فضاهای داخلی حمام کروناسیان، با مشعلدان‌هایی طراحی شده‌اند تا نوری روشن و دلنشین را به اطراف ارائه دهند. برای تأمین آب مورد نیاز در حمام، یک چاه در کنار ساختمان وجود داشته است. این چاه از طریق حفره‌هایی که شبیه به قنات‌ها هستند به رودخانه متصل شده است و سپس با استفاده از چرخ چاهی که توسط حرکت یک گاو به چرخش در می‌آید، آب را بالا می‌کشیدند. سپس آب از طریق کانال‌هایی با نام تن بوش‌ها که از سفال‌های خاص ساخته شده‌اند، به مخازن آب حمام منتقل می‌شد.

گاو چاه

گاو چاه حمام به دو دهلیز دارای شیبی حدود ۳۰ درجه و طول تقریبی هشت متر تقسیم می‌شد. این دهلیزها با یک طاق آجری پوشیده شده بودند که کارگر و گاو را از تابش آفتاب و باران محافظت می‌کردند. گاو درون این دهلیزها حرکت می‌کرد و آب را از چاه به بالا می‌کشید تا در طول بیشتری از روز بتوان به تأمین آب مصرفی حمام پرداخت.

مساحت حمام کروناسیان

در این حمام، بخش مردانه به ابعاد بزرگتری نسبت به بخش زنانه ساخته شده است. بخش مردانه به مساحت حدود ۶۶۰ مترمربع و بخش زنانه به مساحت حدود ۲۲۰ مترمربع طراحی شده است. این تفاوت در ابعاد، احتمالاً به دلیل نیاز بیشتر مردان به فضا و امکانات در این حمام است.

در ایام نوروز، حمام تاریخی دزفول به یک مقصد پر از جذابیت برای بازدیدکنندگان تبدیل می‌شود. صبح و عصر، جمعیتی بین هفت تا ۱۰ هزار نفر از این مکان بازدید می‌کنند، که این تعداد قابل توجهی است. در این روزها، راهنماهای گردشگری حاضر هستند تا به بازدیدکنندگان درباره تاریخچه، آثار و وسایل موجود در این حمام تاریخی توضیح دهند.

در حمام دزفول، مجموعه‌ای از ماکت‌ها به صورت نمادین نمایش داده می‌شوند. این ماکت‌ها با استفاده از پوشش سنتی و ابزارها و وسایل قدیمی، آداب و رسوم مردم دزفول را در مراسم جشن ازدواج، نمایی از یک خانه سنتی دزفولی و مشاغلی اصیل مانند نمدمالی، آهنگری، مسگری، جاجیم‌بافی، کلاه مالی و دلوری را به تصویر می‌کشند.

همچنین، در این موزه قطعاتی از اسناد و مدارک قدیمی و صنایع‌دستی دزفول، وسایل استحمام مانند شانه و برس، ابزارها و ابزار آلات سنتی کشاورزان و صنعتگران دزفولی، قفل‌های قدیمی و اسکناس‌های باستانی قرار دارد. برخی از این اسکناس‌ها تصویری از پل باستانی و پل ۱۸۰۰ ساله دزفول را نمایش می‌دهند.

ساعات بازدید این حمام در طول سال از ساعت ۹ صبح تا ۱۳ ظهر و ۱۶ عصر تا ۲۰ شب است، اما در ایام نوروز، بازدید از صبح تا شب ادامه دارد تا به بازدیدکنندگان و مسافران فرصت بیشتری برای بازدید فراهم شود.

این مکان تاریخی همچنین میزبان برنامه‌های فرهنگی متنوعی است و در برخی از روزها جشن‌ها و نمایشگاه‌های فرهنگی و هنری برگزار می‌شود. در ایامی مانند نوروز، هنرمندان دزفول نیز آثار خود را در این حمام به نمایش می‌گذارند و این امکان را دارند تا آثار خود را به فروش برسانند.

به طور کلی، حمام تاریخی کرناسیان با معماری منحصر به فرد خود، طراحی زیبا، و آثار تاریخی و فرهنگی درون آن، یک تجربه توصیف‌ناپذیر را برای بازدیدکنندگان خلق می‌کند. با ورود به این حمام تاریخی، همچون یک مسافر در زمان، روایح و رنگ‌های گذشته را به تمام حواس خود درک می‌کنید و با تمام وجود به فرهنگ و تاریخ دزفول نفس می‌کشید.

موزه شوش در ایام نوروز ۱۴۰۳

موزه شوش در سال ۱۳۴۵، در جوار قلعه و محوطه باستانی شوش گشایش یافت. این موزه یکی از مهم‌ترین موزه‌های اشیای ایران باستان به‌شمار می‌رود و آثار باارزشی را از دوره‌های مختلف تاریخی در خود جای داده است. با قرارگیری بنا در میان باغی بزرگ، مجموعه موزه در ۶ تالار در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دارد. آثار به‌نمایش درآمده در موزه شوش حاصل حفاری‌های منطقه شوش و چغازنبیل است.

کاوش‌های باستان‌شناسی در دشت خوزستان، خصوصاً شوش علاوه بر دستیابی به بسیاری از ناشناخته‌های بشری، با کشف حجم عظیمی از آثار و اشیاء فرهنگی همراه بود. این امر علاوه بر پیشبرد امور پژوهشی و مطالعاتی، عاملی برای جذب سیاحان داخلی و خارجی به منطقه خوزستان و خصوصاً شهر شوش بوده است. بنابراین موزه شوش در سال ۱۳۴۵ ساخته شد. اشیاء به نمایش درآمده در موزه شوش، اشیاء به‌دست‌آمده از حفاری‌های منطقه بود. به لحاظ سنگینی و حجم بالای مجسمه‌ها، قبل از اجرای سقف موزه، احجام به‌وسیله جراثقال به محله‌ای موردنظر انتقال یافت. در سال ۱۳۵۲ ، طرح گسترش بنا از ضلع شرقی با احداث دو تالار قرینه مشابه آغاز شد. آثار به نمایش گذاشته‌شده در موزه شوش از دوره‌های پیش‌ازتاریخ تا قرن ششم هجری قمری را شامل می‌شود. این آثار عبارت‌اند از :مجسمه‌ها و سرستون‌ها، ته ستون مکشوفه از سر مسجد و بردنشانده مسجدسلیمان و آپادانای شوش، تابلوهای سفالی و سنگی و خمرهای سفالی، مجسمه‌های خدایان، تزیینات دیواری سفالی، چگونگی تدفین در دوره عیلامی همراه با وسایل متعلق به فرد متوفی، پاشنه در، آجر نوشته‌های مکشوفه از شوش و چغازنبیل، کپی سربازان گارد جاویدان و حیوانات خیالی)گریفون یا اسفنکس( به‌صورت آجرهای لعاب‌دار، خط نوشته‌های عیلامی، اکدی، پارسی باستان، آرامی، سریانی و پهلوی میانه، گوی‌های سفالی، گل‌میخ‌های تزئینی سفالی، کاسه‌های مکشوفه از حمیدیه مربوط به صابئین مندایی منقوش به اوراد مقدس، لوازم تزیینی، کپی از صحنه شکارگاه دیوارهای کاخ آپادانا بر روی پارچه نصب‌شده بر دیوار موزه.کاسه‌ها، پیه‌سوزها و تنگ‌های سفالی لعاب‌دار مربوط به قرون ۳ تا ۶ ه.ق مکشوفه از شوش، قمقمه‌ها و پیه‌سوزهای سفالی مکشوفه از شوشتر، صحنه‌های شکار به‌صورت گچ‌بری منسوب به بهرام پنجم بر روی دیوار موزه، چرخه‌ای سنگی ارابه، مفرغ‌های خوزستان شامل ظروف مختلف، سرنیزه، تبر، خنجر، شمشیر، بازوبند، ساق‌بند، قطعه‌های سرنیزه، روبین و ساغرهای تک دکمه‌ای، کاسه، خمره‌های نگهداری آب و ...

در سال 1345 هجری شمسی ساخت موزه شوش جهت نمایش آثار بدست آمده در طول قریب 160 سال کاوشهای باستانشناسی شوش درون باغ با صفایی با زیربنای 550 مترمربع به اتمام رسید و بعدها با اضافه کردن 2 سالن به 4 سالن قبلی به فعالیت خود ادامه داد. در سال 1359 با شروع جنگ تحمیلی موزه تعطیل می شود. در طی این مدت یکبار تعمیر و بطور غیررسمی به فعالیت ادامه داده ولی بعد از مدتی مجدداً تعطیل می گردد. تعمیرات کلی موزه وافزایش متراژ بنا ( اضافه شدن دو سالن جنبی ) از سال 1377 شروع شد و اینک موزه با اشیاء متنوعی از هزاره پنجم پیش از میلاد تا دوران قاجار و آجرنوشته ها در شش سالن آماده نمایش می باشد. باغ موزه شوش نیز با مساحتی معادل 8هزار متر مربع در جوار محوطه تاریخی شوش واقع شده است که پس از افتتاح موزه در خرداد ماه 1383 برای رفاه بیشتر بازدید کنندگان داخلی و خارجی نیاز به احیای کامل داشت . این پروژه با اعتباری معادل یک میلیارد و دویست میلیون ریال آغاز گردید که در سال 86 به طور رسمی افتتاح شد و اکنون به عنوان یکی از مهمترین موزه های روباز کشور منصوب می شود .
موزه شوش یکی از مهمترین موزه های ایران است. این موزه که در میان باغی بزرگ ساخته شده است، دارای شش تالار بزرگ است و آثار به نمایش درآمده در آن حاصل بخشی از حفاریهای منطقه شوش و چغازنبیل می باشد. آثار این موزه به دوره پیش از تمدن عیلام تا دوران پس از اسلام تعلق دارد.

عکس : سید حامد موسوی /ایسنا

بلیت موزه‌ها برای چه کسانی رایگان و نیم‌بهاست

وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی پس از افزایش نرخ ورودی موزه‌ها، گروه‌هایی را که مشمول بلیت رایگان و نیم‌بها می‌شوند، اعلام کرد.

به گزارش ایسنا، نرخ بلیت ورودی موزه‌ها، بناها و پایگاه‌های تاریخی تا پایان سال گذشته برای شهروندان ایرانی بین ۵ تا ۱۰ هزار تومان بود، که از اول فروردین‌ماه ۱۴۰۳ از ۲۰ تا ۵۰ هزار تومان افزایش یافته است. این بها برای اتباع خارجی نیز از ۵۰ و ۱۰۰ هزار تومان به ۲۵۰ و ۴۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.

تا پیش از این، افزایش و یا اصلاح بهای موزه‌ها و اماکن تاریخی به پیشنهاد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و با مصوبه هیأت وزیران اتفاق می‌افتاد، اما در این دوره، برای افزایش نرخ ورودی موزه‌ها هنوز مصوبه‌ای ارائه نشده است و نرخ‌نامه مشخصی وجود ندارد.

وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی درحالی که افزایش بهای موزه‌ها بدون تغییر در وضعیت خدمات رخ داده و با اعتراض‌هایی نیز مواجه شده است، گروه‌هایی را که مشمول بلیت «رایگان» و بازدید «نیم‌بها» می‌شوند اعلام کرد. در این دسته‌بندی خانواده‌هایی با ۵ فرزند و بیشتر از امتیاز «بازدید رایگان» اماکن تاریخی تحت پوشش این وزارتخانه بهره‌مند شده‌اند، درحالی‌که خانواده‌های دارای سه و چهار فرزند، مشمول «بلیت نیم‌بها» شده‌اند. در سال ۱۴۰۱ نیز در قالب «طرح جوانی»، برای خانواده‌ها و مادران دارای سه فرزند، امکان تماشای موزه‌های این وزارتخانه با بلیت نیم‌بها فراهم شده بود.

گروه‌هایی که اکنون مشمول «بازدید رایگان» موزه‌ها و اماکن تحت پوشش وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی می‌شوند به این ترتیب اعلام شده‌اند:

۱ ـ خانواده‌های دارای ۵ فرزند و بیشتر

۲ ـ کودکان و نوجوانان تا ۱۲ سال

۳ـ پیشکسوتان، استادکاران و هنرمندان میراث فرهنگی، صنایع دستی و راهنمایان گردشگری

۴ ـ پژوهشگران و محققان

۵ ـ افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی

۶ ـ تمام دانش‌آموزان، دانشجویان، معلمان و اساتید (فقط) در ایام دهه فجر و روزهای دانش‌آموز، دانشجو و معلم

۷ ـ اشخاصی که به منظور فرایض و آیین‌های دینی در ساعات مقرر وارد مساجد و اماکن متبرکه می‌شوند

۸ ـ مدعوین و مهمانان رسمی دولت

۹ ـ کارکنان سایر دستگاه‌های اجرایی

۱۰ ـ کارکنان وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و سازمان‌های وابسته به همراه خانواده آنها

گروه‌هایی که از «بلیت نیم‌بها»ی موزه‌های وزارت میراث بهره‌مند می‌شوند نیز به این ترتیب اعلام شده‌اند:

۱ ـ خانواده‌های دارای سه و چهار فرزند

۲ ـ دانش‌آموزان و دانشجویان به صورت انفرادی و گروهی به همراه معلمان و سرپرستان

۳ ـ خبرنگاران

۴ ـ بازنشستگان به همراه افراد تحت تکفل

دژ محمدعلی‌خان سردشت دزفول

دژ محمد علی خان دزفول قلعه ای طبیعی بوده که در بخش سردشت در شمال شهرستان دزفول واقع شده است. برای رفتن به این محل زیبا در جاده ی سردشت بعد از روستای گوروی (توت علیا) از جاده ی اصلی به سمت چپ در مسیر احمد فداله منحرف شده و بعد از گذشتن از روستای لب سفید و روستای بوالحسن، وسیله ی نقلیه را متوقف نموده و حدود یک و نیم ساعت پیاده روی و کوهپیمایی بایستی نمود. دژ محمد علی خان یکی از محل های مناسب جهت برگزاری گلگشت های پاییز و زمستانه می باشد و تا اوایل بهار نیز می توان به آن سفر نمود. با وجود طبیعت زیبا و چشم نواز منطقه، آبشار دژ به آن منطقه زیبایی دوچندانی داده است.
گروه های کوهنوردی و طبیعت گردی زیادی هر ساله برنامه هایی برای رفتن به این محل برگزار می نمایند و بهتر است برای بازدید از این منطقه با این گروه ها همراه شد. مردم محلی به این دژ، “ممدلی خان” یا علیمردان خان نیز می گویند. در طول مسیر این دژ آبشار زیبایی خودنمایی می کند که از دو قسمت تشکیل شده و اطراف آن را درخت “مورد” پوشانیده است علاوه بر آن پوشش گیاهی منطقه با تغییر فصل ها عوض شده و می توان در هر فصل، حسی متفاوت از سفر به این منطقه تجربه نمود. همچنین در مسیر درختان انجیر ، بُنه و بلوط نیز به چشم می خورد.مناطق طبیعی دزفول در شمال خوزستان ظرفیت مناسبی برای توسعه و رونق صنعت گردشگری استان خوزستان هستند.

آنچه می توان علاوه بر زیبایی منحصر به فرد دژ و مسیر سر سبز کوهستانی و زندگی ساده و بی آلایش عشایر منطقه به آن اشاره کرد، آرامشی است که نشانه ی بکر و دست نخورده بودن این منطقه است و همین موضوع این مکان را تبدیل به محیطی آرام برای دوستداران طبیعت و گردشگران کرده است و می توان با سفر به این منطقه هفته ای شاد و سرشار از انرژی را برای خود و خانواده به ارمغان آورد.

عکس:ایسنا/محمد مهوی املی

گردشگری آبی خرمشهر در ساحل خلیج فارس

در سفر به خوزستان، آب و گردشگری آبی یکی از اصلی‌ترین مقاصد گردشری است. اسکله‌های گردشگری دریایی بندر خرمشهر، از جمله این مراکز پربازدید است. بر اساس آمارهای رسمی از آغاز طرح نوروزی (۲۴ اسفندماه) تاکنون ۱۶هزار و ۳۶۹ نفر از اسکله‌های گردشگری دریایی بندر خرمشهر بازدید کرده‌اند.

زیبایی‌های جاده‌ای خوزستان از اهواز تا دهدز

استان خوزستان را اقلیم چهارفصل می‌دانند. سرزمینی که در هر فصل و زمانی، دارای جذابیت خاصی است. یکی از قشنگی‌های خوزستان که در هر بار مسافرت به این استان شما را شگفت زده خواهد کرد، تصاویر متنوع جاده‌ای است. شکل‌گیری ابرهای در حال حرکت، کوه‌های با پوشش گیاهی متنوع، رود، دشت، باران، بلوط و خورشید با رنگ‌های خاص و .... برای دیدن خوزستان، جاذبه‌های جاده‌ای را جدی‌تر نگاه کنید.

v

مهر گزارش می‌دهد؛

«چغازنبیل» بزرگترین اثر معماری شناخته شده از تمدن ایلام میانه

شوش- محوطه میراث جهانی چغازنبیل (شهر اونتاش) شهری آئینی بوده که در حال حاضر بزرگترین اثر معماری شناخته شده از تمدن ایلام میانه است.

خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها: در فاصله سال‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۰ میلادی با توجه به فعالیت‌های گسترده شرکت‌های نفتی خارجی در منطقه و بررسی‌های زمین‌شناسی که توسط کارشناسان این شرکت‌ها صورت می‌گرفته یکی از کارشناسان شرکت نفت در محوطه چغازنبیل، آجرنوشت‌هایی می‌یابد و آن را به هیئت باستان‌شناسی مستقر در شوش به سرپرستی دومکنم تحویل می‌دهد.

خواندن این آجرنوشته امکان شناخت یکی از شهرهای ایلامی به نام دوراونتاش را فراهم می‌کند. پس از دومکنم، گیرشمن باستان‌شناس فرانسوی حفاری‌های چغازنبیل را ادامه می‌دهد. از سال ۱۳۷۸ خورشیدی، کاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناسی این محوطه به سرپرستی دکتر بهزاد مفیدی ادامه یافت.

معنای چغازنبیل

محوطه میراث جهانی چغازنبیل (شهر اونتاش) شهری آئینی بوده که در حال حاضر بزرگترین اثر معماری شناخته شده از تمدن ایلام میانه است. این اثر در قرن سیزده قبل از میلاد به دستور پادشاه مقتدر این سلسله، اونتاش نپیریشا ساخته شده و به خدایان بزرگ ایلامی، نپیریشا و اینشوشیناک به صورت وقف اهدا می‌شود.

باستان‌شناسان برای این مجموعه تاریخی، عملکرد دفاعی قائل نشده‌اند. ذیقَورَّت با تشدید بر روی حروف «ق و ر» کلمه‌ای اکدی است. در ایران تلفظ این کلمه از گزارش‌های گیرشمن گرفته شده و عموماً زیگورات نوشته شده و به معنای بلند و برافراشته ساختن است.

واژه چغازنبیل نیز متشکل از دو جز «چغا» به معنای تپه (همچون چغامیش، چغاگاوانه و غیره) و زنبیل به معنای سبد است. گویا قبل از حفاری معبد، ویرانه‌های تپه مانند آن، یک زنبیل واژگون را تداعی می‌کرده است.

زیگورات چغازنبیل در استان خوزستان و در فاصله ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شوش و ۲۰ کیلومتری هفت‌تپه قرار دارد. معبد ایلامی چغازنبیل بر روی تپه‌ای خاکی و در ساحل رودخانه دز از شعب رود کارون در استان خوزستان واقع شده است.

این معبد توسط اونتاشگال پادشاه ایلامی‌ها در سال ۱۲۵۰ قبل از میلاد ساخته شده و آن را به خدای اینشوشینک اختصاص داده است. بنای معبد چند طبقه و ارتفاع آن حدود ۲۵ متر است. این بنا از خشت خام ساخته شده و روکشی از آجر دارد. در اطراف معبد تعدادی لوح گلی و چندین مجسمه از انسان و حیوان به دست آمده است.

معماری زیگورات چغازنبیل

نیایشگاه زیگورات چغازنبیل در شهر دوراونتاش حدوداً به طول ۱۰۰۰ و عرض ۱۳۰۰ متر از سه حصار تو در تو از جنس خشت تشکیل شد. در میان حصار اول معبد اصلی که زیگورات نامیده می‌شد قرار گرفته است؛ در حصار دوم کاخ‌ها و معابد کوچک و در حصار سوم تصفیه خانه چغازنبیل، کاخ‌ها و آرامگاه‌های زیرزمینی سلطنتی قرار دارند.

مصالح اصلی به کار برده شده در اثر باستانی زیگورات دوراونتاش (چغازنبیل) خشت و گل است. همچنین برای محافظت از فرسایش خشت‌های به‌کار رفته در بنا از پوشش آجری استفاده زیادی شده است.

نمای زیگورات با استفاده از هزاران آجر پخته و کتیبه‌دار تزئین شده است؛ آجرهای لعاب‌دار، ملات قیر، اندودهای گچی، تزئینات شیشه‌ای و گل میخ‌های سفالی از مصالح به کار رفته در این بنا هستند.

دروازه‌های ورودی بنای زیگورات دوراونتاش (چغازنبیل) توسط مجسمه‌هایی به شکل گاوهای نر از جنس سفال لعاب کاری شده محافظت می‌شدند. همچنین در نزدیکی معابد هیشمیتیک و روهوراتیر کوره‌ای وجود دارد که برای پخت سفال‌ها از آن استفاده می‌کردند. مجموعه باستانی زیگورات چغازنبیل در ۵ طبقه ساخته شده بود، اما در حال حاضر تنها دو طبقه از آن باقی مانده است. زیگورات با اضلاع ۱۰۵× ۱۰۵ متر و ارتفاع تقریبی ۵۳ متر از سطح زمین ساخته شده بود.

اما امروزه تنها ۲۵ متر از آن باقی مانده است. ساخت طبقات زیگورات چغازنبیل به نحوی است که ۵ طبقه آن به موازات یکدیگر و از سطح زمین ساخته شده‌اند. داخل همه طبقات زیگورات از خشت پر شده است؛ به جز طبقات اول و پنجم که توخالی و دارای فضایی اتاق مانند هستند. بافت داخلی دیوارها متشکل از خشت و نمای بیرونی آن با آجر احداث شده است.

بعضی از آجرهای استفاده شده در چغازنبیل لعاب‌کاری شده‌اند و بعضی نیز تزئیناتی همانند گل‌میخ دارند که در نوع خود از جمله کهن‌ترین کاشی‌های دنیا محسوب می‌شوند. سرتاسر نمای زیگورات، از آجرهایی به خط میخی ایلامی تزئین شده که نمایانگر نام سازنده بنا و هدف از ساخت آن است.

در سمت شمال غرب و جنوب غرب زیگورات دو سکو به شکل دایره قابل مشاهده است که نظرات گوناگونی در ارتباط با کاربری آن‌ها وجود دارد؛ برخی از باستان‌شناسان بر این باورند که این سکوها در آن دوران محل پیشگویی و ستاره‌شناسی، ساعت خورشیدی و یا قربانگاه بوده است.

تصفیه خانه چغازنبیل

برخورداری از تصفیه خانه یکی دیگر از ویژگی‌های منحصر به فرد بنای تاریخی زیگورات چغازنبیل است. تصفیه خانه چغازنبیل یکی از قدیمی‌ترین تصفیه خانه‌های دنیا بشمار می‌رود که در نوع خود برای آن دوره بی‌نظیر است.

با وجود اینکه رودخانه دز تنها سه کیلومتر از معبد فاصله دارد، منبع اصلی تأمین آب این تصفیه خانه رودخانه کرخه بود که توسط یک کانال ۴۵ کیلومتری به چغازنبیل می‌رسید. علت اصلی تأمین نشدن آب از رودخانه دز فاصله زیاد ارتفاع چغازنبیل از سطح رودخانه دز است.

همچنین از دیدگاه باستان‌شناسان مجموعه چغازنبیل که از سه بنا تشکیل شده، شامل رصدخانه خورشیدی یا تقویم آفتابی برای محاسبه گردش خورشید و سال‌شمار بوده است. همچنین از رصدخانه زیگورات چغازنبیل برای استخراج تقویم و شناسایی روزهای ابتدایی و میانی هر فصل سال یا اعتدالین بهاری و پاییزی و انقلاب‌های تابستانی و زمستانی استفاده می‌کردند.

در معماری باستان طرح خاص این طاق‌نماها (که از چند قوس پشت سر هم که به ترتیب کوچک می‌شوند) از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بود. این طرح خاص در معماری ایران باستان ابتدا برای رصد خورشید ساخته می‌شد اما پس از مدتی در دروازه ورودی بناها به عنوان تزئین مورد استفاده قرار می‌گرفت.

آجرهای سازنده خورشیدسنج‌های چغازنبیل که با طرح خاص به شکل هشت ضلعی هستند مختص رصد خورشید احداث شده‌اند. نوشته‌های روی این آجرها به وضوح نشان‌دهنده این واقعیت هستند که سازه مدور کاربری رصدخانه داشته است.

روی این آجرها نوشته شده است: «من اونتاش گال، پسر هومنانومنا، شاه انزال و شوش، بنای محترمی در اینجا ساختم؛ یک سیان کوک. در سال‌ها و روزهای پرشمار پادشاهی طولانی به دست آوردم. من یک شونشوایرپی برای خدای گال و اینشوشیناک (سیان کوک) بنا نهادم.»

معنی دو کلمه اصلی «سیان کوک» و «شونشووایرپی» تا کنون مشخص نشده اما به گفته باستان شناسان به احتمال زیاد مفهوم رصد گاه و رصد خانه را می‌رساند.

همان‌طور که در طرح خورشیدسنج‌ها دیده می‌شود، تغییرات زاویه مابین کناره‌های خورشیدسنج‌ها با تغییرات زاویه طلوع خورشید در ابتدای هر یک از فصول سال برابر است. طراحی این خورشیدسنج‌ها به صورتی است که زمان طلوع یا غروب خورشید با تماشای سایه‌های ایجاد شده از آن، ابتدا یا وسط هر یک از فصل‌ها را می‌توان تشخیص داد.

پذیرایی از مهمانان نوروزی در کهن شهر شوشتر

در نوروز امسال ، مسافران زیادی برای بازدید از جاذبه های گردشگری شوشتر به خوزستان سفر کرده اند.

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای استان خوزستان، از جمله اماکن مهم و دیدنی این شهرستان سازه‌های آبی - تاریخی و جهانی شامل آسیاب‌های آبی، بندمیزان، قلعه سلاسل، نهر دستکند گرگر، پل بند شادروان، مجموعه ثبت جهانی سرای افضل، مقام امام‌زاده عبدالله، مقام صاحب الزمان و رودخانه کارون است.

با توجه به در نظر گرفتن تمهیدات و زیرساخت‌های گردشگری امسال تعداد قابل توجهی از مسافران نوروزی به این شهرستان سفر کرده اند.

چهار اقامتگاه سنتی یا بوتیک هتل، سه هتل مدرن، یک مهمانپذیر، خانه مسافر و ۳۵ مدرسه برای اسکان مهمانان نوروزی در شوشتر آماده سازی شدند.

شهرستان شوشتر در نوروز ۱۴۰۲ میزبان پنج میلیون مسافر بود که به عنوان پرطرفدارترین مقصد گردشگران در خوزستان معرفی شد.

شوشتر با دارا بودن ۱۴ اثر ثبت جهانی و بیشترین تعداد آثار ثبت ملی در خوزستان، وجود طبیعت و مراتع سرسبز و باغات، همواره از مقاصد جذاب مسافران و گردشگران داخلی و خارجی به شمار می‌رود.

برای دیدن گزارش روی تصویر زیر کلیک کنید

دهکده زراس

دهکده توریستی زراس در نزدیکی دهدز یکی از جاذبه های گردشگری استان خوزستان است که در فصل بهار با طبیعتی زیبا و چشم نواز پذیرای گردشگران است. این منطقه در ۲۵۰ کیلومتری شمال شرقی اهواز و ۳۹ کیلومتری سد کارون ۳ قرار دارد.