خوزتوریسم

خانه‌ای با ۵۰۰۰ شی تاریخی در خوزستان

خلیل دحیمی، موزه‌دارِ محلی ساکن شهرستان حمیدیه از توابع استان خوزستان در مدت ۳۸ سال گذشته نزدیک به ۵۰۰۰ ابزار قدیمی و تاریخی از مناطق مختلف این استان جمع آوری کرده و اکنون حدود ۶ سال است که واحدی مسکونی را به مکانی برای دیدن این اشیا اختصاص داده و می‌گوید که این ابزار و وسایل بخش بزرگی از فرهنگ و سنت مردم استان خوزستان را در خود دارد، آثاری که برخی از آن‌ها به هزار سال قبل برمی‌گردد. آثار قدیمی و تاریخی جمع‌آوری شده در این خانه مربوط به زندگی روزمره، کار، کشاورزی، فرش‌های دست‌باف، لباس‌ها و زیورآلات خانم‌ها و نیز شمشیرهای برجامانده از گذشتگان استان خوزستان است.

با توجه به سخنان نماینده شوش در انتقاد به میراث‌فرهنگی؛

*نسل آینده باید با آگاهی و شناخت کم‌کاری نسل برنامه‌ریزان شهری امروز و دیروز شوش را جبران کنند*

*برخی نمایندگان مجلس دوست دارند کم کاری خود و همکارانشان را گردن میراث‌فرهنگی بیندازند*

*برخی عادت دارند با پافشاری مردم و میراث را مقابل هم بگذارند*

*مجتبی گهستونی*

در این نوشتار قصد دارم که گریزی به سخنان یک نماینده مجلس بزنم که البته ایشان و برخی از دیگر همکارانش در مجلس گاهی برای اینکه از مسئولیت محوله بر دوش خود فرار کنند مسئولیت را متوجه دیگران می‌کنند.
اخیرا مصاحبه‌ای از نماینده شوش در مجلس خواندم و گفته بود که وزارت میراث‌فرهنگی و گردشگری در شهرستان شوش آن هم با دو اثر جهانی هیچ کار ماندگار و ارزشمندی در حوزه میراثی و گردشگری انجام نداده است.
قبل از اینکه به ذکر چند نکته بپردازم ابتدا بخشی از سخنان این نماینده که نکات خاصی در آن وجود دارد را بخوانید. البته قصد من تعریف از وزرات میراث‌فرهنگی نیست بلکه هدف یادآوری وظیفه فراموش شده نمایندگان است.
ایشان در سخنان بعدی خود یادآور شده بود که نیایشگاه چغازنبیل یک اثر باستانی آن‌هم جهانی است که این روزها به علت بی‌توجهی و نبود امکانات در اطراف آن در بیابان رها شده است.
و البته باز تاکید می‌کند که وقتی اعضای کمیسیون اجتماعی مجلس در بازدید از آثار تاریخی شهرستان شوش به خصوص موزه هفت‌تپه تعجب کردند که این مکان‌های ارزشمند چرا باید چنین وضعیتی داشته باشند. چرا وزارت میراث‌فرهنگی توجهی ویژه‌ای به این مکان‌های ارزشمند نکرده است.
ایشان حتی یادآور می‌شود که ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های شهرستان شوش برای مردم ایران به خوبی معرفی نشده است. چرا باید این شهر جهانی آن هم با قدمت بسیار بالا از داشتن جشنواره یا همایش کشوری یا بین‌المللی محروم باشد؟ پیشرفت شهرستان شوش در حوزه اشتغالزایی میراث‌فرهنگی و گردشگری قفل شده است.
اگر چه ایشان به طرح توسعه حرم حضرت دانیال نبی(ع) اشاره می‌کند و خواستار در نظر گرفتن اعتبارات ویژه از سوی وزارت میراث‌فرهنگی برای طرح توسعه حرم می‎شود اما باید به ایشان یادآور شوم که سالانه مبالغ هنگفتی از وجوهات نقدی و غیر نقدی مردم تحویل حرم می‌شود و سازمان اوقاف و امور خیریه آن را برداشت می‌کند. آیا بهتر نیست نماینده محترم از سازمان متولی جویای طرح توسعه حرم شوند.
ضرورت دارد که به این نماینده و سایر همکارانش یادآور شوم که حفاظت از آثاری که فخر بشریت است خود سر آمد وظایف میراث‌فرهنگی است که علی رغم همه ناملایمات همچنان با ایستادگی کارشناسان در پایگاه‌های میراث جهانی ادامه یافته و میابد، چه نماینده مجلس در تمام ادوار پیگیر حقوق بر باد رفته ایشان باشد چه نباشد.
قطعا برنامه‌ریزی برای توسعه شهرستان بر اساس ظرفیت‌های میراث جهانی وظیفه شورای برنامه‌ریزی شهرستان و پیگیری شخص نماینده است. موضوعی که بارها در جلسات کارشناسی به آن تاکید شده است. آیا ایشان تاکنون طرحی که اجرایی باشد و مخاطره‌ایی برای میراث جهانی نداشته باشد ارائه داده‌اند؟
ایشان و سایر همکاران خود کدام شورای مشورتی را از ابتدای جلوس بر صندلی نمایندگی برای اعتلا و توسعه پایدار شوش بر مبنای داشته‌های فرهنگی‌اش تشکیل داده است؟
متولیان برنامه‌ریز شهرستان شوش تاکنون چه آمایشی از ظرفیت‌های شوش داشته‌اند که حوزه فرهنگ در آن برجسته دیده شده باشد؟ بر اساس کدام آمایش تصمیم دارند شهرک صنعتی شماره ۲ شوش را بر روی طاقدیس سردار آباد که نشانه مسلط محیطی و از دلایل مکان‌یابی «شهر اونتاش ناپیریشا» و «زیگورات چغازنبیل» است بسازند و پافشاری و اصرار بی‌حد می‌کنند؟
آقای نماینده، مگر با اصرار بی‌حد مجوز ساخت «پل نظام مافی» را در یک سال گذشته نگرفته‎اید. مگر نمی‌گفتید گرفتن حق مردم فریاد نمی زدید؟ مگر از گره ترافیکی نمی گفتید. مگر از دسترسی نامناسب به تنها بیمارستان شهر (که خود جای هزار اما و اگر تخصصی دارد) حرف نمی‌زدید، پس چرا با گذشت یکسال از دریافت مجوز نهایی میراث‌فرهنگی آن هم با گمانه‌زنی محل پایه‌ها هنوز هیچ اقدامی صورت نداده‌اید؟ نکند میراث‌فرهنگی وظیفه ساخت پل را هم باید بر عهده بگیرد؟
آقای نماینده، ورودی ناهماهنگ شهر شوش با بلواری عظیم و بی‌استفاده و بی‌ریخت بدون هیچ منطق شهرسازی در کدام شورای ترافیک بررسی و تایید شده است؟ آیا صاحب نظری هست بگوید این همه پهنای بلوار و آی‌لند در این ورودی چه مفهومی دارد؟ میراث‌فرهنگی که از سال ۹۲ واضح و روشن موضع خود را در مورد عدم ساخت زیر گذر شفاف بیان کرد چرا با پافشاری بیش از حد بدون پشتوانه فکری و علمی مردم و میراث را مقابل هم گذاشتید و امروز برای ورودی شهری که سرآمد شهرهای روزگار بوده این‌همه نابسامانی افریده‌اید؟ چه کسی پاسخگوی حق مردم بی‌نوای شوش است؟
اگر شما هم از جمله افرادی هستید که به ساخت میدان تعزیه بر روی میراث جهانی ایرادی ندارد، پس حتما به بهره‌‎برداری از ساختمان ترمینال و تسطیح و ساخت دیگر تاسیسات که نشانه تعرض به میراث‌فرهنگی است رضایت می‎دهید. اما واقعا این معنی توسعه نیست. اما تعریف شما از کار ارزشمند که از قضا از وظایف میراث‌فرهنگی باشد چیست؟
ساخت راه آهن شکست خورده شوشتر به هفت‌تپه که تعرض آشکار به جنگل ملی دز است آیا ایده‌آل شماست؟ یا ساخت پروژه کارخانه قند آن هم بر روی عرصه و حریم میراث جهانی؟ اینها که همه‌اش نادیده گرفتن قوانینی است که قانون‌گذاران قبلی در مجلس وضع کرده بودند. به نظر شما می‌توان شهری را ثبت جهانی کرد ولی به ضوابط عرصه و حریم آن پایبند نبود؟ جواب خیر است.
پس لازم شد یادآوری کنم اولین وظیفه میراث‌فرهنگی حفاظت و صیانت از آثار بوده و هست خود شما، نمایندگان پیشین، فرمانداران و... چقدر در انجام این وظیفه همراه بوده‌اید؟ چقدر بدنبال دور زدن قوانینش بوده‌اید؟
ما که اعتقاد داریم ثروت فرهنگی شوش را نسل حاضر متوجه نشده است، اما امیداریم نسل آینده با آگاهی و شناخت و برنامه‌ریزی این همه کم‌کاری نسل برنامه‌ریزان شهری امروز و دیروز شوش را جبران کنند.

نماینده مردم شوش در مجلس:

وزارت میراث فرهنگی هیچ کار ارزشمندی در شوش انجام نداده است

شوش- نماینده مردم شوش در مجلس با انتقاد از عملکرد وزارت میراث فرهنگی و گردشگری کشور گفت: این وزارت در شوش آن هم با دو اثر جهانی، هیچ کار ارزشمندی در حوزه میراثی و گردشگری انجام نداد.

محمد کعب عمیر در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: وزارت میراث فرهنگی و گردشگری در شهرستان شوش آن هم با دو اثر جهانی هیچ کار ماندگار و ارزشمندی در حوزه میراثی و گردشگری انجام نداده است.

نماینده مردم شوش و کرخه در مجلس گفت: زیگورات چغازنبیل یک اثر باستانی آن‌هم جهانی است که این روزها به علت بی توجهی و نبود امکانات در اطراف آن در بیابان رها شده است.

وی ادامه داد: بسیار اسفبار است که هیچ گونه امکانات رفاهی برای بازدید کنندگان معبد جهانی چغازنبیل «زیگورات» وجود ندارد؛ چرا نباید امکانات رفاهی زیبا آن هم با طراحی‌های تاریخی در اطراف این محوطه تاریخی ارزشمند دیده نشود؟

کعب عمیر یادآور شد: اعضای کمیسیون اجتماعی مجلس در بازدید از آثار تاریخی شهرستان شوش به خصوص موزه هفت‌تپه تعجب کردند که این مکان‌های ارزشمند چرا باید چنین وضعیتی داشته باشند. چرا وزارت میراث فرهنگی توجهی ویژه‌ای به این مکان‌های ارزشمند نکرده است.

وی به طرح توسعه حرم حضرت دانیال نبی (ع) اشاره کرد و افزود: انتظار می‌رود تا اعتبارات کافی و نگاه ویژه‌ای به اجرای پروژه طرح توسعه حرم حضرت دانیال نبی (ع) از سوی وزارت میراث فرهنگی انجام شود تا هرچه سریع‌تر شاهد اتمام این پروژه بسیار مهم و ارزشمند باشیم.

کعب عمیر با یادآوری اینکه وزارت میراث فرهنگی هیچ گونه برنامه و طرحی برای حوزه گردشگری در شهرستان شوش نداشته است، گفت: چرا شهری مثل شوش با دو اثر جهانی نباید یک جای تفریحی و گردشگری داشته باشد؟

وی اظهار کرد: شهرستان شوش هنوز از داشتن یک هتل خوب محروم است و از وزارت میراث فرهنگی انتظار می‌رود در حوزه گردشگری در شهرستان شوش کارهای ماندگار و ارزشمندی را انجام دهد.

کعب عمیر گفت: ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های شهرستان شوش برای مردم ایران به خوبی معرفی نشده است. چرا باید این شهر جهانی آن هم با قدمت بسیار بالا از داشتن جشنواره یا همایش کشوری یا بین‌المللی محروم باشد؟

عضو کمیسیون اجتماعی مجلس تصریح کرد: پیشرفت شهرستان شوش در حوزه اشتغالزایی میراث فرهنگی و گردشگری قفل شده است.

کعب عمیر به برگزاری جلسات متعدد در این زمینه اشاره کرد و افزود: جلسات بدون خروجی دردی را دوا نمی‌کند و از وزارت میراث فرهنگی انتظار می‌رود تا فکری به حال حوزه میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان شوش داشته باشد.

وی بیان کرد: معاون وزیر میراث فرهنگی در حوزه صنایع دستی در پاسخ به سوال بنده در صحن مجلس اعلام می‌کند که این مقدار اعتبار برای این حوزه در شهرستان شوش هزینه شده است. چرا به ما نمی‌گویید این اعتبار در کجاها هزینه شده تا ما هم بدانیم این اعتبار صرف چه کارهایی شده است؟

نماینده مردم شوش و کرخه در مجلس ادامه داد: امروز مردم شهرستان شوش از عملکرد میراث فرهنگی ناراضی هستند، نه خود میراثی‌ها کاری می‌کنند نه اجازه می‌دهند که دیگران در این شهرستان کاری انجام بدهند.

کعب عمیر اظهار کرد: سرمایه گذاری را می‌شناسم که حاضر است در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری یک میلیارد دلار هزینه کند اما از بروکراسی اداری و دیگر مشکلاتی که در هنگام اجرای این طرح جلوی پایش قرار می‌دهند، ترس دارد.

نماینده مردم شوش و کرخه در مجلس انتقاد کرد: آنگونه که باید با سرمایه گذار برخورد شود در خوزستان و شهرستان شوش دیده نمی‌شود.

وی تصریح کرد: از وزارت میراث فرهنگی انتظار می‌رود با تشکیل کارگروهی نسبت به رفع مشکلات حوزه میراثی در شهرستان شوش اقدام کند.

کعب عمیر به ظرفیت‌های شهرستان شوش اشاره کرد و گفت: شهر تاریخی شوش ظرفیت و پتانسیل‌های فراوانی در حوزه میراثی و گردشگری دارد که با استفاده از آنها هم چهره شهر زیباتر و مکان‌های تفریحی ایجاد خواهد شد و در نتیجه شاهد ایجاد اشتغال در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری خواهیم بود.

شب یلدا/چله» به نام ایران و افغانستان ثبت جهانی شد

«شب یلدا/چله» به عنوان نوزدهمین میراث ناملموس ایران مشترک با افغانستان در یونسکو ثبت جهانی شد.

به گزارش ایسنا، پرونده شب چله یا یلدا که ایران در همکاری با افغانستان آن را تهیه کرده است، با وجود ایرادها و نقطه نظرات نمایندگان بسیاری از کشورها، سرانجام موفق شد در هفدهمین نشست کمیته بین‌دولت‌ها برای پاسداری از میراث‌ فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شود.

نمایندگان برخی کشورها از جمله بنگلادش، ازبکستان، ‌ سوئیس، کره جنوبی، عربستان، اسلواکی، چک نسبت به حفاظت از این میراث ناملموس در افغانستان با توجه به وضعیت این کشور و ناامنی‌هایی که به آن اشاره شد، نگرانی‌ها و نقطه نظراتی را وارد کردند، درحالی‌که کشورهای دیگری همچون مالزی و هندوستان از ثبت این پرونده به نام دو کشور ایران و افغانستان اعلام حمایت کردند.

ایران پرونده یلدا را از سال ۱۳۹۳ در یونسکو به اشتراک گذاشته بود تا به عنوان میراث ناملموس چندملیتی ثبت شد، اما تا حدود شش سال بعد از آن، هیچ کشوری مشارکت در این پرونده را نپذیرفت. ایران سرانجام این پرونده را در مشترک با افعانستان به یونسکو ارائه کرد.

آیین شب یلدا ۲۹ آذرماه ۱۳۸۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

در پرونده یلدا، این عنصر چنین تعریف شده است: «یلدا، سال‌جشن کهنی است که در آن فزونی روشنایی خورشید، نور و حرارت زندگی مورد توجه برگزارکنندگانش قرار می‌گیرد. انقلاب زمستانی در نیمکره شمالی برابر با یکم دی‌ماه در تقویم ایرای است و این تاریخ مصادف با آغاز روند بلندتر شدن روزها در این منطقه است.

در آخرین شب پاییز خانواده‌ها در منزل بزرگتر فامیل دورهم بر سر سفره شب یلدا جمع می‌شوند و یلدا را جشن می‌گیرند. در برگزاری یلدا، کودکان به عنوان مجریان آینده و زنان محور زندگی و خانواده و بسترساز، گردهم آمدن اقوام و دوستان مطرح هستند. بزرگترهای فامیل به عنوان حاملان فعلی و ناقلان این جشن آیینی شناخته می‌شوند.

در جریان برگزاری بخش های مختلف یلدا، ارزش‌هایی چون هویت فرهنگی، توجه به طبیعت و گاهشماری سنتی، ارج نهادن به جایگاه مهم زنان و کودکان در خانواده، آشتی، دوستی، ‌مهمان‌نوازی و آشنایی با محترم شمردن بیان‌های گوناگون فرهنگی مورد توجه قرار می‌گیرند و به نسل آینده منتقل می‌شوند.

یلدا به سبب شاخصه‌های اقلیم زیستی مردمان این سرزمین و ارتباط آن با طبیعت و کیهان، از روزگار کهن تا به امروز استمرار داشته است و متناسب با گذر زمان تغییراتی ظاهری در نحوه برگزاری آن دیده می‌شود اما ساختار و ماهیت آن تغییری نکرده است و همچنان اقوام گوناگون این سرزمین‌ها «یلدا» را برگزار می‌کنند.»

ایران علاوه‌بر یلدا، پنج پرونده دیگر «هنر ساختن و نواختن رباب» (مشترک با تاجیکستان و ازبکستان)، «جشن مهرگان» (مشترک با تاجیکستان)، «سوزن‌دوزی ترکمن/ ترکمن‌دوزی» (مشترک با ترکمنستان) و «پرورش کرم ابریشم و تولید سنتی ابریشم برای بافندگی» (مشترک با افغانستان، آذربایجان، ترکیه، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان) را در هفدهمین کمیته بین‌دولت‌ها برای پاسداری از میراث‌ فرهنگی ناملموس یونسکو که هم‌اکنون در مراکش درحال برگزاری است، در نوبت بررسی دارد.

پیش از ثبت این عنصر ناملموس در یونسکو، در همین کمیته که هم‌اکنون در شهر رباط مراکش با حضور معاون میراث فرهنگی کشورمان درحال برگزاری است، «مهارت ساختن و نواختن ساز عود» مشترک بین ایران و سوریه ثبت شد.

پیش از آن نیز، مهارت سنتی قالی‌بافی در کاشان، ردیف‌ موسیقی ایرانی، تعزیه، موسیقی بخشی‌های خراسان، نقالی و داستان‌سرایی نمایشی در ایران، نوروز، هنر ساختن و نواختن کمانچه، آیین‌های پهلوانی یا زورخانه‌ای، مهارت ساخت و نواختن دوتار، دانش ساخت لنج، فرهنگ پخت و تقسیم نان لواش، قالی‌شویان، مهارت‌های سنتی قالی بافی در فارس، چوگان، نگارگری ایرانی، آیین زیارت کلیسای تادئوس و برنامه ملی پاسداری از هنر خوشنویسی، به نام ایران و یا مشترک با کشورهای دیگر در یونسکو ثبت شده است.

عود» به نام ایران و سوریه ثبت جهانی شد

«مهارت ساختن و نواختن عود» به طور مشترک به نام ایران و سوریه در یونسکو ثبت شد.

این ساز در هفدهمین نشست کمیته بین‌دولت‌ها برای پاسداری از میراث‌ فرهنگی ناملموس به رأی گذاشته شد که به عنوان هجدهمین میراث ناملموس ایران به صورت مشترک با سوریه در یونسکو ثبت جهانی شد.

ایران همزمان که پرونده عود را در سال ۱۳۹۷ به صورت ملی ثبت کرد، برای ثبت جهانی آن با عنوان «مهارت ساختن و نواختن عود» با برخی کشورهای همسایه رایزنی کرد و در نهایت این پرونده را مشترک با سوریه به یونسکو ارائه کرد که در پانزدهمین اجلاس کمیته میراث جهانی ناملموس، سال ۱۳۹۹ ریفر شد (ریفر به معنای امکان بررسی پرونده در چرخه‌ بعدی (اجلاس‌های بعدی) است.

برخی کارشناسان مطلع از دلایل پذیرفته نشدن پرونده «عود» گفته بودند: تهیه این پرونده با مشارکت سوریه و بدون در نظر گرفتن دیگر کشورهای عربی که عود در آن‌ها رواج دارد، اقدامی خطا بود. این پرونده توسط کسانی تهیه شد که پرونده کمانچه را تهیه کرده بودند. این‌که پرونده کمانچه از نظر کارشناسی، پرونده موفقی بود و در فهرست یونسکو ثبت شد و به همین دلیل هم انتظار می‌رفت که عود نیز در فهرست ناملموس یونسکو جهانی شود.

در شرح ساز عود در یونسکو آمده است: «عود یک ساز زهی زخمه‌ای با بیش از ۱۵۰۰ سال حضور در منطقه مورد اشاره است. این ساز مانند بسیاری دیگر از سازهای زخمه‌ای روی پای نوازنده قرار می‌گیرد و نوازنده با یک دست انگشت‌گذاری روی وترها و با دست دیگر به نواختن مضراب می‌پردازد. کاسه طنینی این ساز گلابی‌شکل و نسبتاً بزرگ و دسته آن معمولاً کوتاه و فاقد دستان‌بندی است. (در مناطق مختلف با ابعادی متفاوت) به‌طوری که وترها بیشتر روی کاسه طنینی امتداد دارند. صفحه چوبی طنینی این ساز مشبک است، این شبکه‌ها که معمولاً نقش مایه‌های اسلیمی دارند، علاوه‌بر انتقال صدای کاسه ساز، نقش تزئینی نیز ایفا می‌کنند. بیشتر انواع این ساز ۱۰ سیمه است که به صورت جفت بسته می‌شوند. صدای این ساز در محدوده صوتی بم و باریتون است و امکان تولید اسواد ملودیک و هارمونیک در آن فراهم است و در تک نوازی و گروه نوازی به کار می‌رود.

گستره جغرافیایی این ساز در ایران به خوزستان، بوشهر، هرمزگان، تهران، کردستان و برخی شهرهای بزرگ، مانند شیراز اصفهان، تبریز و مشهد می‌رسد.»

خوارزمی در «مفاتیح العلوم» نام این ساز را «بربط» آورده و گفته که در اصل «برِبت» است، به معنی سینه بت (مرغابی)؛ چرا که ظاهر آن شبیه به سینه و گردن مرغابی است.

ایران علاوه‌بر «مهارت ساختن و نواختن ساز عود»، پنج پرونده دیگر «شب یلدا/چله» (مشترک با افغانستان)، «هنر ساختن و نواختن رباب» (مشترک با تاجیکستان و ازبکستان)، «جشن مهرگان» (مشترک با تاجیکستان)، «سوزن‌دوزی ترکمن/ ترکمن‌دوزی» (مشترک با ترکمنستان) و «پرورش کرم ابریشم و تولید سنتی ابریشم برای بافندگی» (مشترک با افغانستان، آذربایجان، ترکیه، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان) را در هفدهمین کمیته بین‌دولت‌ها برای پاسداری از میراث‌ فرهنگی ناملموس یونسکو که هم‌اکنون در مراکش درحال برگزاری است، در نوبت بررسی دارد.

چه سرنوشتی در انتظار «عکاسخانه ژرژ یونانی» آبادان است؟

ایسنا/خوزستان خانه و عکاسخانه ژرژ یونانی یکی از آخرین بناهای بازمانده در آبادان با معماری تلفیقی است؛ بنایی نیم‌دایره با آجرچین و قوس‌های هلالی پنجره‌هایی رو به خیابان که عصرها مردم برای ظاهر کردن عکس‌های خود معمولا روبه‌روی آتلیه این خانه صف می‌بستند تا نوبت تحویل فیلم‌های نگاتیوشان فرا برسد.

بنایی که تاریخچه آن به توسعه پالایشگاه نفت آبادان و صنعتی‌ شدن این شهر گره خورده و در فهرست آثار ملی ثبت شده در حال حاضر بلاتکلیف مانده و هر چند وقت یک‌بار نگرانی و صحبت فروش و تخریب آن سر زبان‌ها می‌افتد.

تخریب یک‌باره و یا آرام‌آرام خانه‌های تاریخی در اثر بی‌توجهی به مرمت و قصور در حفظ بناها فهرستی طویل و دردناک است و با وجود زمزمه‌هایی که مبنی بر فروش و تخریب این بنا به گوش می‌رسد این پرسش مطرح است که سازمان میراث فرهنگی چه تدبیری برای رفع بلاتکلیفی این بنای تاریخی انجام خواهد داد تا قصه نوشدارو بعد از مرگ سهراب برای خانه و عکاسخانه ژرژ یونانی همچون بناهای تاریخی نابود شده تکرار نشود.

مدیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آبادان در این خصوص به ایسنا گفت: طبق قانون تمام حقوق مالکانه محفوظ است و بناهای تاریخی ملک شخصی حتی در صورت ثبت ملی بودن منع خرید و فروش ندارند.

مالک تسهیلات مرمت بنا را نپذیرفت

سید شمس‌الدین نوربخش‌غفاری در عین حال تصریح کرد: تغییر کاربری و فعالیت در بنای تاریخی کمافی‌السابق باید در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری باشد.

او خاطرنشان کرد: فروش و تمامی تغییرات بنا زیر نظر کارشناسان میراث فرهنگی و با مشورت آن ها انجام می‌شود و سرمایه‌گذار بدون مشورت با کارشناسان نمی‌تواند کوچک‌ترین تغییری در بنای تاریخی ایجاد کند.

وی متذکر شد: اگر پس از واگذاری بنا خریدار یا سرمایه‌گذار بدعهدی کند به طور قطع با اقدامات قاطع قانونی مواجه خواهد شد.

نوربخش‌غفاری با بیان این‌که طبق قانون هزینه مرمت خانه‌های تاریخی که مالک خصوصی دارند توسط مالک باید تامین شود توضیح داد: یعنی مالک که بهره‌بردار است باید کارهای نگه‌داری و رسیدگی به بنا را انجام دهد.

او با بیان این‌که هویت شهر را فضاهای میراثی مشخص می‌کنند یادآور شد: بناهای تاریخی گویای تاریخ هستند و باور داریم نباید به آن‌ها آسیب زد و حفظ و نظارت بر آن‌ها در اولویت میراث قرار دارد.

مدیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آبادان با اشاره به پیشنهاد تسهیلات بانکی به مالک عکاسخانه ژرژ یونانی اظهار کرد: سال گذشته از صندق حفظ و احیای بناهای تاریخی اعتباری را به منظور مرمت و حفظ این بنا در نظر گرفتیم و با مالک این بنا نامه‌نگاری انجام دادیم اما مالک تسهیلات وام را نپذیرفت.

وی خاطرنشان کرد: ثبت بناهای تاریخی در فهرست آثار ملی محدودیت هایی نظیر ممنوعیت تخریب و ساخت‌وساز، مرمت و تعمیر بنا که باید با نظارت میراث فرهنگی باشد و همچنین تغییر کاربری بنا که باید در محدوده کاربری‏ های مجاز سازمان میراث فرهنگی باشد برای مالکان ایجاد می‌کند.

توانایی مرمت و حفاظت این بنا را ندارم

همچنین پرویز شوکت مالک خانه و عکاسخانه ژرژ یونانی در خصوص علت فروش این بنای تاریخی گفت: هزینه مرمت و بازسازی این بنای تاریخی زیاد است و دیگر توانایی انجام اقدامات مرمتی و حفاظتی در این بنای تاریخی ندارم.

وی اضافه کرد: باید خریدار یا سرمایه‌گذاری پیدا ‏شود که هزینه‌های مرمت، بهره‌برداری و تجهیز عکاسخانه را به عهده بگیرد.

شوکت خاطرنشان کرد: از ابتدای خرید این بنا مجوز تخریبش را هم از شهرداری گرفته بودم اما به دلیل علاقه قلبی به میراث فرهنگی شهر قادر به تخریب آن نبودم.

وی با اشاره به این‌که میراث فرهنگی وامی را برای مرمت پیشنهاد داده بود تصریح کرد: به جز پیشنهاد وام به بنده تا به حال اقدامات مرمتی از جانب خود مسؤولان انجام نشده است.

یادآوری اهمیت و ارزش این بنای تاریخی ضروری است

همچنین احمد امیری یک دوستدار میراث فرهنگی با اشاره به اخبار منتشر شده درباره خرید و فروش خانه و عکاسخانه تاریخی ژرژ یونانی آبادان اظهار کرد: پلاکاردهایی که جلوی ساختمان ژرژ یونانی نصب کرده‌اند نسبت به تخریب و فروش این خانه هشدار می‌دهند.

وی گوش‌زد کرد: اگر طرح و معرفی خریدار یا سرمایه‌گذار خصوصی برای بهره‌برداری نباشد مرمتی نیز در کار نیست و باید شاهد تخریب تدریجی این اثر ملی باشیم.

این دوستدار میراث فرهنگی تاکید کرد: دغدغه‌های رسانه‌ها می‌تواند در این زمینه حساسیت ایجاد کند که هم‌اکنون تنها موضوعی که اهمیت دارد جلوگیری از تخریب این‌گونه بناها است.

وی با تاکید بر حفظ خانه‌های تاریخی و جلوگیری از آسیب رسیدن به بافت ارزشمند تاریخی متذکر شد: لازم است پیش از این‌که این بنا به سرنوشت خانه شکرچیان دچار شود به صورت فوری پیگیر وضعیت بلاتکلیفی آن شویم.

این دوستدار میراث فرهنگی با تاکید بر این‌که یادآوری اهمیت و ارزش این بنای تاریخی ضروری است تا حداقل مسئولان به فکر باشند یادآوری کرد: در حال حاضر رفع بلاتکلیفی عکاسخانه ژرژ یونانی توسط مسؤولان به این دلیل لازم است که بارها شاهد بودیم محافظت از ابنیه‌های تاریخی آن چنان که باید و شاید مورد توجه مسئولان نبوده است.

امیری معتقد است: حمایت دستگاه‌های متولی در حوزه نظارت، تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و کارهای اجرایی این بنای تاریخی لازم و ضروری است.

او با بیان این‌که عکاسخانه ژرژ یونانی بیانگر فرهنگ و خاطرات گذشته شهرستان آبادان است گفت: تمام نگرانی من از این است که این بنای تاریخی همانند بناهای تاریخی متعدد این شهر که مورد بی‌مهری متولیان قرار گرفتند به ورطه نابودی کشیده شود.

امیری با اشاره به بناهای تاریخی شهرستان آبادان که در سال‌های اخیر تخریب شدند خاطرنشان کرد: متاسفانه برخی از خانه‌های تاریخی که در فهرست میراث ملی هم ثبت شده بودند به دلایل مختلف رو به تخریب رفته و از آن‌جا که متولی مربوطه حساسیت لازم را نشان نداده است در نهایت توسط سودجویان از بین رفتند

پرونده ثبت جهانی منظر تاریخی ـ فرهنگی رودخانه دز به یونسکو می‌رود

ایسنا/خوزستان مدیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دزفول گفت: منظر تاریخی ـ فرهنگی رودخانه دز یعنی آسیاب‌های دزفول، بافت تاریخی و هر آنچه در بستر و عمق رودخانه و مجاور آن وجود دارد در صورت اتمام گزارش و ارسال به یونسکو در آینده نزدیک ثبت جهانی خواهد شد.

عباس چراغ‌چشم در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه اتمام این گزارش پیچیده و زمان‌بر است اظهار کرد: تاکنون ۱۱۰۰ صفحه از پل، آسیاب‌ها، بافت تاریخی و... واقع در بستر رودخانه دز مستندنگاری شده است.

وی خاطرنشان کرد: اداره میراث فرهنگی دزفول به صورت خودجوش فعالیت ثبت جهانی منظر فرهنگی دز را شروع کرده و در حال پیگیری آن است.

چراغ‌چشم با بیان اینکه مستندات باید به سه زبان انگلیسی، عربی و فرانسوی ترجمه شود توضیح داد: برای تنظیم درست گزارش و تکمیل اطلاعات و مستندات باید گزارش تصویری، نوشتاری، نقشه مناطق و کارهایی که در گذشته انجام شده و در حال انجام است به صورت کامل ارایه شود.

وی ادامه داد: مطالعه منابع در این خصوص یعنی منابع تخصصی شناخت منطقه، شناخت روند تغییرات منظر فرهنگی دز و... از جمله موضوعات مورد بررسی است.

او گوش‌زد کرد: پرونده ثبت جهانی منظر فرهنگی دز در فهرست جهانی یونسکو باید اولویت سازمان میراث فرهنگی کل کشور باشد و همچنین نیازمند تأمین اعتبار و حمایت نهادهای حاکمیتی است.

چراغ‌چشم تأکید کرد: در خصوص زمان ثبت جهانی شدن منظر فرهنگی دز نمی‌توانم اظهار نظر دقیقی داشته باشم و منتظر اتمام گزارش نهایی و ارایه آن به یونسکو هستیم. همچنین لازم به ذکر است که در صورت ارایه گزارش کمیته میراث جهانی یونسکو تصمیم‌گیری نهایی در این‌ باره را بر عهده دارد.

او با اشاره به اینکه آسیاب‌های آبی دزفول بخش مهمی است که در سه قسمت رودخانه واقع شده خاطرنشان کرد: قرارگیری آسیاب‌های آبی دزفول در بستر رودخانه و در مجاورت پل قدیم یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری در استان خوزستان است.

مدیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دزفول گفت: منظر فرهنگی دز با تلاش و همت مسؤولان مربوطه به زودی در فهرست آثار ثبت جهانی قرار خواهد گرفت.

تعریف جدید موزه از نگاه «ایکوم»

شورای بین‌المللی موزه‌ها یا همان «ایکوم» در آخرین اجلاسِ عمومی خود که دوم شهریور در شهر پراگِ جمهوری چک برگزار شد، تعریف جدیدی از موزه را به رأی گذاشت که با ۹۲ درصد به تصویب رسید. پیش از این، طبق تعریف ایکوم، موزه مؤسسه‌ای دائمی و بدون داشتنِ اهدافِ مادی تعریف شده بود و حالا با در نظر گرفتن تحولات جامعۀ جهانی، تعریف این نهاد فرهنگی و تاریخی نیز تغییر کرده است. تعریف جدید «موزه» چیست و چه تفاوتی با گذشته دارد؟

برای دیدن گزارش روی تصویر زیر کلیک کنید

گرد غریبی بر تن خانه‌های تاریخی اهواز

خانه‌های تاریخی در تمام شهرها به عنوان قطب گردشگری محسوب می‌شود، اما این خانه‌ها در کلان‌شهر اهواز یکی پس از دیگری به دلیل بی‌توجهی مسئولان رو به تخریب و نابودی می‌رود.

به گزارش خبرنگار ایمنا، خانه یکی از مهمترین بناهای فضای شهری است که برای ارتباط روح انسان و حس مکان در سیر تاریخ، بستر لازم برای آسایشی که انسان همواره در پی آن بوده است را فراهم کرده است و با شکل‌گیری هویت افراد و البته گذشت زمان، به تشکیل هویت شهرها کمک کرده است و به مرور بعضی از خانه‌های تاریخی و قدیمی به عنوان میراث ملی و هویت معماری ایرانی ثبت شده است.

قرار گرفتن خانه‌های تاریخی در کنار هم بافت ارزشمند، هویتی و تاریخی را فراهم می‌کند و همه ساله در بسیاری از کشورها و شهرها گردشگرهای فراوانی را به خود جذب کرده است، این امر بر لزوم نجات خانه‌های قدیمی و ارزشمند از طریق مرمت اساسی و احیای دوباره با کاربری نو تاکید می‌کند تا با ایجاد تغییرات لازم، برای استفاده امروزی آماده شود و بر جاذبه‌های فرهنگی و گردشگری شهر بیفزاید.

اهواز، شهری با قدمت چند هزار ساله، در هر دوره تاریخی تغییرات زیادی را به خود دیده است؛ این کلان‌شهر با توجه شرایط جغرافیای خود و در محاصره نفت بودن، به سرعت به سمت صنعتی شدن پیش رفت و بخش هویتی و تاریخی آن به فراموشی سپرده شد.

این روزها اگر تنها چند خانه تاریخی باقی مانده از دوره قاجار و پهلوی در اهواز نبود، نشانی از تاریخ در این شهر به سختی پیدا می‌شد، با این حال همین خانه‌های تاریخی محدود نیز یکی پس از دیگری در معرض آسیب و تخریب قرار دارد؛ به‌عنوان مثال خانه پدری احمد محمود و چند خانه دیگر در سایه بی‌تدبیری مسئولان وقت به تلی از خاک تبدیل شده است.

خانه‌های تاریخی در عصر جدید مدیریت شهری نقش مهمی در توسعه شعری به‌ویژه در زمینه گردشگری دارد و همواره مورد توجه قرار می‌گیرد تا با بازسازی و به‌روزآوری آنها، یک مرکز گردشگری ایجاد شود؛ کاری که در اهواز با وجود داشتن چندین خانه تاریخی کمتر به آن توجه شده است و در واقع یک فرصت بزرگ سرمایه‌گذاری شهری نادیده گرفته می‌شود. نمونه بارز آن تخریب خانه «احمد محمود» یکی از نویسندگان و شخصیت‌های مطرح در عرصه ادبیات جنوب کشور است که به‌رغم هشدارهای مکرر فعالان میراث فرهنگی شبانه با خاک یکسان شد.

گزارش کامل در ادامه نوشته

شورای جهانی موزه‌ها اعلام کرد:

تعریف جدیدِ «موزه»

همزمان با گردهمایی موزه‌داران در پایتخت جمهوری چک، تعریف جدیدی از «موزه» اعلام شد.

بیست‌وششمین کنفرانس عمومی شورای بین‌المللی موزه‌ها (ایکوم)، درحالی با حضور موزه‌دارانی از ایران در شهر پراگ (جمهوری چک) برگزار شد که پس از بررسی و جمع‌بندیِ تمام تعاریف پیشنهادی از سراسر دنیا که در دو سال گذشته برای بازتعریف موزه‌ و واژه‌گزینی ارائه شده بود، سرانجام تعریف جدیدی از موزه تایید و ارائه شد.

در تعریف جدید، «موزه، نهادی غیرانتفاعی و دائمی در خدمات جامعه است که به تحقیق، گردآوری، حفاظت، تفسیر و نمایش گذاشتن میراث ملموس و ناملموس می‌پردازد. نهادی در دسترس و جهان‌شمول که درهایش به روی همگان باز است و تنوع و پایداری را پرورش می‌دهد. آن‌ها از نظر اخلاقی، حرفه‌ای و با مشارکت جوامع اداره می‌شوند و با ارائه تجربیات متنوع برای آموزش، لذت، تفکر و به اشتراک‌گذاری دانش، ارتباط برقرار می‌کنند.»

در ساده ترین تعریف، موزه به مکان خاصی گفته می‌شود که در آن مجموعه‌ای از آثار باستانی، صنعتی، هنری و اشیاء باارزش را به معرض نمایش گذاشته است، اما در دهه‌های اخیر، تعریف موزه با تحولات جامعه جهانی روبه‌رو بوده و براساس آن تبیین و تکامل یافته است. بر این اساس، آخرین تعریفی که شورای بین‌المللی موزه‌ها (ICOM) در سال 2007 از موزه ارائه کرده بود: «موزه، یک مؤسسه (نهاد) دائمی یا سازمان غیرانتفاعی است که در خدمت جامعه و توسعه آن بوده و به موضوعات مختلف علمی و پژوهشی، برگزاری نمایشگاه‌های فرهنگی ملموس و غیرملموس و محیط‌زیست برای اهداف آموزشی و تربیتی در جامعه می‌پردازد.»

ایکوم دربند ۳ و ۴ اساسنامه خود جامع‌ترین تعریف ازموزه را این‌گونه تبیین کرده است: «موزه موسسه‌ای است دائمی، بدون هدف مادی که درهای آن به روی همگان گشوده است و درخدمت جامعه و پیشرفت آن فعالیت می‌کند. هدف موزه‌ها، تحقیق درآثار و شواهد به جای مانده انسان و محیط زیست او، گردآوری آثار، حفظ و بهره‌وری معنوی و ایجاد ارتباط بین این آثار به ویژه به نمایش گذاشتن آن‌ها به منظور بررسی و بهره معنوی است.»

شورای بین‌المللی موزه‌ها (ICOM)، تنها سازمان تخصصی موزه‌ای و موزه‌داران در سطح جهانی است که به ارتقاء و محافظت از میراث‌های طبیعی و فرهنگی کنونی و گذشته، محسوس و نامحسوس، می‌پردازد. این سازمان مردم‌نهاد که در سال ۱۹۴۶ پایه‌گذاری شد تقریباً ۳۰٬۰۰۰ عضو در ۱۳۷ کشور جهان دارد. ایکوم روابط رسمی با یونسکو دارد و به ارائه مشاوره به شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد می‌پردازد. این سازمان همچنین همکاری‌های نزدیکی با سازمان جهانی مالکیت فکری، پلیس بین‌الملل و سازمان جهانی گمرک دارد که کمک مهمی به جلوگیری از قاچاق اشیای تاریخی و فرهنگی و نیز پاسداری از میراث جهانی در هنگام خطرهای طبیعی و بشرساخته هستند.