محمد کلهر: میراث فرهنگی برای نسل زد باید ملموس و قابل تجربه باشد

مدیر روابط عمومی معاونت میراث‌فرهنگی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی معتقد است که نسل زد با روایت‌های نظری ارتباط برقرار نمی‌کند و تنها از طریق تجربه مستقیم و حضور در فضا می‌توان آن‌ها را با میراث فرهنگی آشنا و در حفاظت از آن مشارکت داد.

محمد کلهر، مدیر روابط عمومی معاونت میراث‌فرهنگی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در گفت‌وگو با خبرنگار فارس گفت: نسل زد در واقع نسل «کلیک»، «اسکرول» و «تاچ» است و نسلی نظری‌محور محسوب نمی‌شود؛ نسلی که ترجیح می‌دهد خود تجربه کند و به آزمون و خطا برسد. این نسل زمانی که در یک فضا قرار می‌گیرد، آن محیط برایش عینی‌تر و ملموس‌تر می‌شود و در چنین شرایطی می‌توان مفاهیم مختلف را به‌صورت تجربی به او آموزش داد؛ چراکه معمولاً اهل مطالعه عمیق به معنای کلاسیک آن نیست. البته این مسئله به هیچ‌وجه به معنای ناتوانی نسل زد نیست؛ اتفاقاً این نسل دارای توانمندی‌هایی است که در ساحت و قلمرویی دیگر بروز و ظهور پیدا می‌کند و آن، «قرار گرفتن در فضا»ست. نسلی که می‌تواند در یک لحظه، تصمیم‌هایی بسیار دشوار و غیرمنتظره بگیرد؛ تصمیم‌هایی که شاید نسل‌های پیشین توان اتخاذ آن را نداشته باشند.

وی ادامه داد: از همین رو، اگر قصد داریم نسل زد را با میراث‌فرهنگی آشنا کنیم، بهتر است این آشنایی به شکلی ملموس و تجربی صورت گیرد. زمانی که این نسل در فضا قرار می‌گیرد و میراث، تاریخ و فرهنگ خود را که از نیاکان به ما رسیده و امانتی است برای انتقال به نسل‌های آینده، از نزدیک لمس می‌کند، می‌توان از او انتظار داشت که در صیانت و حفاظت از این میراث نیز نقش‌آفرین باشد.

کلهر تأکید کرد: بدون حضور در فضا و صرفاً از طریق صفحه لمسی تلفن همراه، تبلت یا مانیتور، نمی‌توان انتظار همراهی نسل زد را در حوزه حفاظت از میراث‌فرهنگی داشت. بنابراین، نقش رسانه نیز ناگزیر به حضور در فضا گره خورده است؛ چراکه این نسل، نسلی نظری نیست، بلکه نسلی تجربه‌محور و عینی‌گراست.

وی در ادامه با اشاره به کارکرد جشنواره‌ها افزود: جشنواره می‌تواند به محلی برای تبادل دانش میان ایران و سایر کشورهای جهان تبدیل شود. کارشناسان و متخصصان معمولاً در یک حوزه مشخص عمیق می‌شوند و در همان قلمرو به تخصص دست می‌یابند. زمانی که این افراد در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، از وضعیت تک‌بعدی خارج شده، به تبادل اطلاعات می‌پردازند و تجربیات خود را به اشتراک می‌گذارند.

مدیر روابط عمومی معاونت میراث‌فرهنگی افزود: این فرآیند، خود دستاوردی مهم است؛ همان چیزی که از آن با عنوان «هیئت‌های اندیشه‌ورز» یاد می‌شود و بارها مورد تأکید مسئولان کشور بوده است، با این تفاوت که در فضایی غیررسمی و خارج از قالب‌های جلسات اداری شکل می‌گیرد. گاه این هم‌فکری‌ها سر میز صبحانه یا ناهار و در جریان گفت‌وگوهای ساده اتفاق می‌افتد و همان‌جا ایده‌پردازی و بارش فکری شکل می‌گیرد؛ هیئت‌های اندیشه‌ورزی که در خودمانی‌ترین و مؤثرترین شکل ممکن پدید می‌آیند و در زیست‌بوم‌های مختلف، ارتباط میان افراد را تقویت می‌کنند.

کلهر درباره نقش جشنواره در تقویت پیوندهای فرهنگی و همچنین برگزاری آن در شهرهای مختلف گفت: طبیعتاً ما ایرانی‌ها با وجود تنوع قومی و زبانی، دارای هویتی مشترک هستیم؛ هویتی که با ایران، تاریخ و فرهنگ آن تعریف می‌شود. تفاوتی ندارد اهل کدام شهر یا روستا باشیم؛ ما در کنار یکدیگر، یک کل واحد را تشکیل می‌دهیم. هر شهر آداب، رسوم و سنت‌های خاص خود را دارد و وقتی جشنواره به شهرهای مختلف منتقل می‌شود، هدف آن معرفی همین آیین‌ها و فرهنگ‌های بومی و محلی به سایر استان‌ها و شهرهاست. از این منظر، جابه‌جایی جشنواره از شهری به شهر دیگر اقدامی درست و ارزشمند است؛ هرچند کاری بسیار دشوار محسوب می‌شود، چراکه دبیرخانه‌ای ثابت و واحد وجود ندارد و برگزارکنندگان ناچارند هر سال در یک استان جدید، عملاً همه‌چیز را از ابتدا سامان دهند. به همین دلیل باید به برگزارکنندگان و دست‌اندرکاران جشنواره خداقوت گفت.

وی در پایان با اشاره به تجربه‌ای شخصی افزود: سال گذشته در شیراز نمایشی عروسکی با عنوان «جی‌جی‌بی‌جی» اجرا شد؛ نمایشی که از ثبت ملی آن شنیده بودم، اما هرگز فرصت تماشایش فراهم نشده بود. در جشنواره، نه‌تنها من، بلکه بسیاری از هنرمندان، دست‌اندرکاران و مدعوین جشنواره از شهرهای مختلف، این نمایش را دیدند؛ نمایشی که ریشه در فرهنگ بومی استان فارس و شهر شیراز داشت. این تجربه می‌تواند جرقه‌ای در ذهن سایر هنرمندان عرصه هنرهای نمایشی ایجاد کند تا نمایش‌های بومی خود را با الهام از این نمونه‌ها، اما با فرم‌ها و تکنیک‌های خاص خود، اجرا و بازآفرینی کنند